Reklama

Biały Kruk 2

Topola i jej patriotyzm

2013-02-15 15:06

Agnieszka Dziarmaga
Edycja kielecka 7/2013, str. 1, 6

W. D.
Doroczne uroczystości pod pomnikiem to upamiętnienie mieszkańców Topoli pomordowanych przez Niemców w 1944 r.

28 stycznia stawiamy się na Mszy, modlimy się, pamiętamy. To obowiązek Topoli, aby był tutaj ktoś z każdej rodziny. - Zastrzelili wtedy mojego stryja Stanisława Tańculę - mówi Stanisław Sobieraj. - Nigdy nie zapomnę smutnych oczu mojego kochanego brata Mieczysława Uszko, gdy spojrzał na mnie, idąc w tę ostatnią drogę - mówi Maria Ptak.

28 stycznia 1944 r. Niemcy rozstrzelali 20 mieszkańców Topoli, mężczyzn w sile wieku. Topola pamięta niezmiennie od 69 lat. - Rok Wiary nakłada na nas szczególny obowiązek refleksji nad tamtym zdarzeniem w perspektywie wiary i miejsca w niej powinności względem ojczyzny, postaw i uczuć patriotycznych - dodaje ks. proboszcz Wiesław Chęcina.

Krew z furmanek wsiąkła w ziemię

82-letnia Maria Ptak nie potrafi, ale chyba i nie chce zapomnieć tamtego styczniowego dnia; widzi twarze, postaci, słyszy krzyk i spazmatyczny płacz, czuje w sobie tamten, sprzed 69 lat, trzaskający mróz. Było chyba z 25 stopni poniżej zera. W rodzinie Uszków było troje rodzeństwa, ona najmłodsza, dwunastolatka. Mieczysław Uszko, zaledwie 19-letni, nie przeczuwał swego losu, choć ostrzeżenie o niemieckiej obławie było z pierwszej ręki, od taty. - Tatuś wracał kolejką z Miechowa (tam starszy brat leżał w szpitalu). Kolejkę zatrzymali partyzanci i pytają: „Kto jest z Topoli?”. Tata bał się, ale się przyznał. Partyzant poświecił mu w twarz latarką i mówi, że wieś obstawią Niemcy, że za to rozpędzenie bydła będzie obława i żeby mieć się na baczności. Latarka zgasła. Tata poznał tego partyzanta, to był człowiek z Kobylnik - opowiada Maria Ptak.

Reklama

Starszy pan Uszko po powrocie do domu ostrzegł, kogo mógł i z tego powodu natychmiast wyjechali nocujący u Uszków dwaj z trzech gospodarzy z Wolbromia. Ten trzeci jednak pozostał i rankiem wyruszył w kierunku Kazimierzy. Na jego furmankę przysiadł się Mieczysław Uszko, jechał do tamtejszej cukrowni. - Był w Junakach, takich jakby hufcach pracy - wspomina siostra.

Skoro świt Niemcy obstawili Topolę, wpadali do domów, wyciągali mężczyzn. - Ja wciąż to widzę: domki nie takie jak dzisiaj, skromniutkie, kryte strzechami. Niemcy, a między nimi Ukraińcy i granatowa policja chodzą po domach, gorliwsi przeszukują izby. Nam się nie śniło, że brata wrócą z tej drogi do Kazimierzy, do pracy przecież pojechał… Zobaczyłam go przez okno, tak smutno popatrzył mi w oczy...

Aresztantów zebrali na placu k. dawnej szkoły, pytali o nazwiska partyzantów, którzy zorganizowali akcję, a gdy nie padło żadne, zaraz na miejscu chcieli rozstrzelać dwudziestu, wybranych, co dziesiąty, z całej gromady. Wśród nich młody Mieczysław Uszko. - Podniósł się nieludzki krzyk. Wtedy załadowali ich na dwie podwody i wywieźli za wieś. Chodziłam tam potem. W rowie rosły wielkie ciernie. Ludzie opowiadali, że skazańcy obejmowali się, żegnali. Jeden z nich był martwy jeszcze przed strzałem, z samego strachu umarł - wspomina Maria Ptak.

Jeszcze wykonana z niemiecką precyzją seria z karabinu - i cisza. Bezwładne ciała załadowano byle jak na furmanki. Kawalkada toczyła się drogą na Skalbmierz. Ciepła krew sączyła się przez szpary miedzy deskami kropla po kropli i wsiąkała w ziemię, znacząc ostatnią drogę rozstrzelanych z Topoli. Pochowano ich we wspólnym grobie na cmentarzu w Skalbmierzu.

W miejscu egzekucji stoi powojenny pomnik, odnowiony przez gminę. Topolanie rokrocznie idą z kościoła zimowym zmierzchem pod ten pomnik drogą, którą objęci w przedśmiertnym przerażeniu przejechali ich bracia, ojcowie, dziadowie.

28 stycznia 1944 r. w odwet za akcję dywersyjną por. Franciszka Pudy „Sokoła”, polegającą na rozpuszczeniu kontyngentowego bydła w dniu 26 stycznia 1944 r. z kolejki wąskotorowej w Topoli, z rąk Niemców zginęli mieszkańcy Topoli: Bolesław Bator (l. 29), Stanisław Czapla (30), Mieczysław Dubaj (30), Antoni Gołębiowski (22), Franciszek Kula (38), Józef Motyka (49), Bogdan Nowak (35), Włodzimierz Nurkowski (20), Stanisław Porada (20), Edward Półtorak (19) Stanisław Półtorak (28), Jan Pudo (30), Jan Rejdak (43), Stanisław Tańcula (33), Kazimierz Tomaszewski (33), Mieczysław Uszko (19), Stanisław Uszko (20), Stanisław Uszko (21), Józef Wieczorek (28), Jan Zachariasz (33).

Dar Eucharystii

Nieduży drewniany kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Topoli, wypełniony po brzegi. Są strażacy OSP ze sztandarem, jest poczet sztandarowy z Zespołu Szkół Oświatowych w Skalbmierzu, przedstawiciele władz, są starsi topolanie, jest licznie przybyła młodzież ze zniczami w zmarzniętych dłoniach. - W 69. rocznicę egzekucji dokonanej przez Wehrmacht modlimy się, aby ten niegodny ludzkich postaw czyn nigdy się nie powtórzył. Modlimy się o walczących za wolność podczas II wojny światowej, za pokój na świecie, aby nie było nienawiści, ludzkich łez, cierpienia - od takich słów rozpoczął Mszę św. ks. Wiesław Chęcina. W kazaniu nawiązał do okoliczności zbrodni, której ofiary miały szmat życia przed sobą, najmłodszy liczył sobie lat 19, najstarszy - 49.

- Już nie zrealizowali swoich planów tamtego 28 stycznia. Wpatrzeni w figurę Chrystusa Odkupiciela przeżywali godziny rozrachunku z własnym ziemskim życiem, aby w poczuciu ludzkiej godności stanąć w godzinie śmierci przed Bogiem - mówił Proboszcz. Przypomniał także niemieckie zbrodnie Holokaustu, ale i szkołę patriotyzmu, jaką było powstanie styczniowe, kształtujące przez 150 lat postawy miłości i ofiary dla Ojczyzny. Zaapelował także do władz gminy, do środowisk szkolnych o koncepcyjne, oparte o roczny harmonogram pracy edukacyjnej, przygotowanie do 70. rocznicy egzekucji w Topoli.

Obowiązek pamięci

28 stycznia 2013 r. także był mróz, sypał mokry śnieg, dokuczał wiatr. Topolanie i goście ze Skalbmierza uformowali się w pochód i wyruszyli ośnieżoną kolumną do pomnika za wsią. Szli w sypiącym w twarze dokuczliwym śniegu, w luźnym pochodzie. Szli, bo tak trzeba.

- Z mojej rodziny nikt nie zginął, ale uważam, że pamięć o tym wydarzeniu to jest mój obowiązek. Przekazali mi ją rodzice, znajomi, nauczyciele, ja przekażę ją dalej, kolejnym pokoleniom - mówi „Niedzieli” gimnazjalistka Kasia Włosowicz. Opowiada także o porządkowaniu pomnika, o zapalanych tutaj zniczach, co odbywa się pod opieką nauczycieli, szczególnie polonistki z ZS w Topoli - Haliny Nowak-Pudo. Ów pomnik został wzniesiony w 1946 r., ale Polska Ludowa nie zezwoliła na umieszczenie krzyża, dopiero w 1999 r. został zamontowany metalowy krzyż.

Elżbieta Krupa - dyrektor Zespołu Szkół w Topoli im. Mikołaja Reja deklaruje zaangażowanie szkoły w godne upamiętnienie 70. rocznicy egzekucji. - Gimnazjum zrealizuje projekt edukacyjny, którego finał na pewno będziemy chcieli pokazać podczas obchodów. Planujemy m.in. zebrać nagrania ostatnich świadków. W sprawę zaangażują się z pewnością nauczyciele historii i rada rodziców, pomyślimy o uroczystościach przy samym pomniku - mówi. Z kolei wiceburmistrz Skalbmierza - Mirosław Magnes chciałby włączyć w obchody grupy rekonstrukcyjne, miejscowych strażaków, koła gospodyń wiejskich, czyli jak najliczniej reprezentowane środowiska z gminy. Ksiądz Proboszcz proponuje powołanie specjalnego komitetu obchodów, sugeruje konkurs szkolny lub inny projekt, który pozwoli zebrać maksimum informacji od świadków zdarzenia.

Przed pomnikiem z czarnym orłem na szczycie jeszcze raz odczytano 20 nazwisk. Wiceburmistrz Mirosław Magnes ponownie przywołał tamte, pełne dramatyzmu i bólu chwile. Mróz, nagie oblodzone drzewa - samotni świadkowie, niewyobrażalna bojaźń i śnieg, który szybko zabarwia się na czerwono. Widzą twarze, słyszą krzyki, spazmatyczny szloch. Topola w obowiązku pamięci.

Tagi:
historia wojna światowa

Zagadka ostatnich książąt mazowieckich

2018-02-14 11:10

Roman Stańczyk
Edycja warszawska 7/2018, str. VI

490 lat temu król Zygmunt I Stary wydał edykt stwierdzający, że ostatni książęta mazowieccy – Stanisław i Janusz – zmarli z przyczyn naturalnych. Nie rozwiązało to zagadki śmierci ostatnich przedstawicieli mazowieckiej gałęzi dynastii Piastów. Dyskusja trwa do dzisiaj

Artur Stelmasiak
Sarkofag ostatnich książąt mazowieckich w archikatedrze św. Jana Chrzciciela. Ich szczątki zostały pochowane w podziemiach pod prezbiterium

Jest marzec 1522 r. Władzę w Księstwie Mazowieckim sprawują książęta Stanisław i Janusz. Zasiadają na tronie już od czterech lat. Jednak dopiero teraz mogą czuć się na nim swobodnie. Wcześniej, do 1518 r., regencję w ich imieniu sprawowała matka – Anna Radziwiłłówna, która nawet po osiągnięciu przez książąt wieku umożliwiającego samodzielne sprawowanie władzy nie utraciła wpływu na sprawy Mazowsza.

Książęca miłość

Prywatnie Stanisław i Janusz prowadzili bardzo rozrywkowy tryb życia. Zdaniem historyków, obaj ulegli wdziękom Katarzyny Radziejowskiej. Pierwszy w córce kasztelana sochaczewskiego Andrzeja Radziejowskiego zakochał się Stanisław – starszy z książąt. Obiecywał jej nawet małżeństwo. Związkowi sprzeciwiła się jednak Anna Radziwiłłówna. Wówczas do Katarzyny zaczął zalecać się młodszy z braci – Janusz. O tym, jakim uczuciem zaczął pałać do szlachcianki, świadczy fakt, że podarował jej książęce Błonie.

Tragiczna historia zaczyna się w 1524 r., kiedy Stanisław udał się z wizytą do młodszego brata do Błonia. Po obfitej uczcie, w której najprawdopodobniej uczestniczyła również Katarzyna Radziejowska, Stanisław, nie czując się najlepiej, powrócił do Warszawy. Wcześniej niewiele jadł. Miał się posilić wyłącznie kapłonem polanym małmazją octową. Starszy z mazowieckich Piastów czuł się coraz gorzej. Wkrótce zmarł. W chwili śmierci (sierpień 1524 r.) miał 24 lata. Zgon uznano za naturalny, zaś u władzy pozostał młodszy książę Janusz. W marcu 1526 r. młodszy z synów Anny Radziwiłłówny zwołał do Warszawy sejm. Czując, że opuszczają go siły, spisuje testament. W nim zapisuje wszystko swojej siostrze – Annie. Janusz przeżył brata jedynie o 2 lata. Zmarł w nocy z 9 na 10 marca 1526 r. Odtąd miała zacząć obowiązywać umowa zawarta w 1496 r. między ojcem Stanisława i Janusza – księciem Konradem III Mazowieckim a królem Polski – Janem III Olbrachtem. W myśl jej zapisów Księstwo Mazowieckie traciło suwerenność.

Wówczas to dramatyczną próbę utrzymania odrębności Mazowsza podjęła siostra Stanisława i Janusza – Anna. Ogłosiła się ostatnią przedstawicielką rodu. Nie zyskała jednak szerszego poparcia. Szlachta mazowiecka coraz mocniej zaczęła sprzyjać pomysłowi połączenia się z Polską. Spór Anny i jej pretensje do Księstwa Mazowieckiego zakończył w 1537 r. sejm, który zmusił Annę i jej męża Stanisława Odrowąża do zrzeczenia się praw dziedzicznych do Mazowsza.

Królewska komisja weryfikacyjna

Śmierć Stanisława i Janusza nadal wywołuje sporo kontrowersji. Tuż po niej pojawiały się oskarżenia o celowe otrucie. Nazwiska winnych śmierci ostatnich mazowieckich Piastów zmieniały się jak w kalejdoskopie. Pierwotnie cień oskarżenia padł na Katarzynę Radziejowską. Szlachcianka, która najpierw romansowała ze Stanisławem, a potem uwiodła Janusza, miała w ten sposób odreagowywać niechęć ze strony matki książąt. Popularne są opinie, że to właśnie ona otruła najpierw Annę Radziwiłłównę, a potem Stanisława i Janusza.

– Kwestię rzekomego otrucia dwóch ostatnich książąt mazowieckich można traktować jako legendę, tak typową dla czasów, w których powstała. Już wówczas prowadzone śledztwa wskazywały, że oskarżenia o zastosowaniu trucizn są niespójne, pełne stereotypów, wiary w magię i zabobon – ocenia dr Sebastian Adamkiewicz, publicysta portalu Histmag.org.

– Brakowało twardych dowodów, które mogłyby wskazywać na fakt otrucia. Zresztą wersja ta pojawiła się dopiero po śmierci Stanisława, bo zgon Janusza uważano za zupełnie naturalny. Dopiero później zaczęto te kwestie łączyć. Historycy są jednak zgodni co do tego, że o śmierci dwóch ostatnich Piastów decydowały przyczyny naturalne. Wymienia się przede wszystkim chorobę alkoholową lub schorzenia weneryczne.

Rosnąca nagonka w celu wykrycia osoby winnej śmierci książąt zmusiła do reakcji nawet króla. Zygmunt I Stary powołał spośród mazowieckiej szlachty komisję „weryfikacyjną” , która miała wyjaśnić tę kryminalną zagadkę. Sprawę badali medycy, ale niczego niepokojącego nie znaleźli. „Dlatego ogłosiliśmy i niniejszym edyktem ogłaszamy, stanowimy i oznajmujemy, że wszystkie doniesienia, oskarżenia, świadectwa o otruciu i śmierci rzeczonego pana księcia (...) były i są próżne, niedołężne i żadnej siły ani wagi. (...) Okazało się, że pan książę nie sztuką ani sprawą ludzką, lecz z woli Pana Boga wszechmogącego (w którego mocy rozrządzenie życia i śmierci) z tego zeszedł świata i umarł” – czytamy w edykcie króla Zygmunta I Starego z 9 lutego 1528 r.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Jestem od poczęcia

Papieskie rekolekcje - dwa pierwsze rozważania

2018-02-19 16:33

pb (KAI/Vaticannews) / Ariccia

O pragnieniu Jezusa i pragnieniach człowieka mówił portugalski ksiądz José Tolentino de Mendonça w dwóch pierwszych rozważaniach rekolekcyjnych dla papieża i kurii rzymskiej. Rekolekcje odbywają się w dniach 18-23 lutego w Domu Boskiego Mistrza w Ariccii pod Rzymem. Portugalski teolog i poeta, wicerektor Uniwersytetu Katolickiego w Lizbonie wybrał za temat swych rozważań słowa „Pochwała pragnienia”.

Foto Vatican Media

Punktem wyjścia pierwszego, wprowadzającego rozważania było spotkanie Jezusa z Samarytanka przy studni Jakubowej i Jego prośba: „Daj mi pić”. Jezus przyjmuje postawę żebraka, który doświadcza trudu codziennego życia, potrzebując troski innych. - Także Bóg żebrze u człowieka - stwierdził duchowny.

Dodał, że dzięki pragnieniu Jezusa czujemy się rozumiani w naszej kruchości. Ale nie jest to zwykłe pragnienie wody, lecz głębsze pragnienie dotknięcia naszych zranień. Jezus wychodzi nam na spotkanie i poruszeni Jego łaską, czujemy się wezwani, by świadczyć sobie nawzajem dobro. Rekolekcjonista wezwał, by czekać na Pana, na to, co chce nam ofiarować.

W drugim rozważaniu, odwołując się do słów z Apokalispy: „I kto odczuwa pragnienie, niech przyjdzie, kto chce, niech wody życia darmo zaczerpnie”, ks. Tolentino de Mendonça wezwał do złożenia w Bogu naszych pragnień. Bogu, który ofiarowuje nam, „niekompletnym”, swą bezwarunkową miłość. Ale czy my pragniemy Boga? - pytał rekolekcjonista.

Zauważył, że dużo mówi się o konsumpcjonizmie w związku z centrami handlowymi, ale istnieje też „konsumpcjonizm w życiu duchowym”. Społeczeństwo uznaje konsumowanie za kryterium szczęścia, ale w ten sposób pragnienie staje się pułapką. Odwracając się od tego, co istotne, pragnienie przekształca się w „niezdolność do rozeznawania”.

Portugalski teolog zaznaczył, że nie istnieją pigułki, które byłyby w stanie automatycznie rozwiązać nasze problemy. Jest w nas tyle pragnień - relacji, akceptacji, miłości - ale nie doceniamy ich i traktujemy tak, jakby nie były warte naszej uwagi. Uciekamy od nich, jakby nie miały nam nic do powiedzenia w imieniu Boga. A jest na odwrót - pragnienie jest „biograficznym dziedzictwem, które mamy rozpoznać i za nie dziękować”.

Rekolekcje w Ariccii potrwają do 23 lutego. Każdy dzień rozpoczyna się Mszą św. O 7.30, o 9.30 wygłaszane jest pierwsze rozważanie, o 16.00 drugie, a po nim odprawiane są nieszpory i odbywa się adoracja eucharystyczna.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Abp Hoser: „Humanae Vitae” jest soczewką skupiającą problemy człowieka

2018-02-20 10:00

mag / Warszawa (KAI)

Walka z dzietnością w imię dobrostanu to jeden z największych błędów współczesnego świata, który podcina korzenie naszej cywilizacji - przestrzegł abp Henryk Hoser. Z okazji 50-lecia "Humanae vitae" Instytut Politologii i Instytut Filozofii UKSW zainaugurował cykl debat poświęconych encyklice Pawła VI. - Chcemy w polskim środowisku katolików świeckich i duchownych dokonać refleksji nad wymiarem ludzkiej płodności i związanych z nią norm moralnych - podkreślają organizatorzy.

Bożena Sztajner/Niedziela

W czasie pierwszego wykładu, który zainaugurował dyskusję, abp Henryk Hoser podkreślił, że encyklika „Humanae Vitae” jest soczewką skupiającą problemy dotyczące człowieka i jego relacji. - Jest to swego rodzaju papierek lakmusowy na zmiany dokonujące się w współczesnym świecie i w Kościele pomagającym znaleźć pewną drogę orientacji w płynnej dziś rzeczywistości - powiedział duchowny.

Zwrócił uwagę, że dokument ten powstał w okolicznościach wybuchu na świecie rewolucji społecznej, politycznej i obyczajowej. - Rok 1968 był cezurą dla całej cywilizacji atlantyckiej. Międzynarodowe agencje oraz środowiska lewicowe alarmowały o wysokim wzroście liczby populacji, przyrównując go do bomby demograficznej i strasząc, że grozi to przeludnieniem Ziemi, której zasoby żywnościowe są ograniczone - mówił prelegent.

Wspomniał, że jednym z głoszonych wówczas haseł były słowa: „nie ma Boga, nie ma mistrza, Bogiem jestem ja”. Wprowadzono na rynek tabletki antykoncepcyjne, które wydawały się prostym, higienicznym i skutecznym antidotum na strach przed kryzysem demograficznym i problemami osobistymi związanymi z dzietnością - powiedział arcybiskup.

Zwrócił uwagę, że duży wpływ na przemiany miało lobby farmaceutyczne, które dążyło do upowszechnienia antykoncepcji, widząc w nim szansę na duże i szybkie zyski. - Ocenia się, że przemysł ten ma dziś obroty większe niż branża motoryzacyjna - powiedział abp Hoser.

- Zaowocowało to zmianą oceny roli i miejsca kobiety w społeczeństwie oraz wartości miłości małżeńskiej. Nastąpiła szybka erotyzacja społeczeństwa i kontestacja nauki Kościoła. Liczono, że uda się urobić grunt, by władze Kościelne przyjęły antykoncepcję jako coś co poprawi naturę - wskazywał abp Hoser.

Wbrew powszechnym oczekiwaniom, encyklika Pawła VI „Humanae Vitae” stanowczo sprzeciwiła się aborcji i antykoncepcji. - Był to szok, szczególnie dla środowisk liczących na „otwarcie” się w Kościele. Jednym ze skutków kryzysu zaufania do magisterium Kościoła były masowe odejścia od kapłaństwa i życia zakonnego oraz spadek liczby powołań - powiedział duchowny.

Omawiając pierwszych sześć punktów dokumentu, abp Hoser zwrócił uwagę na sposób argumentacji, klarowny i syntetyczny język, który w dość precyzyjny i dobitny sposób zwraca uwagę na problemy małżeństwa. - Widać wyraźnie, że papież Paweł VI był realistą i miał głęboką świadomość nowych wyzwań i problemów, z którymi przychodzi zmierzyć się kolejnym pokoleniom - powiedział duchowny.

Zwrócił też uwagę, że dokument wyraźnie mówi, iż "przekazywanie życia jest doniosłym obowiązkiem małżonków". - Papież podkreśla, że miłość małżeńska jest płodna, a więc zrodzenie potomstwa to nie tylko obowiązek, ale i przywilej uczestniczenia w dziele stwórczym Boga - dodał.

Nawiązując do swoich osobistych doświadczeń pracy z małżeństwami, abp Hoser przekonywał, że opanowanie zasad ludzkiej płodności owocuje w życiu par radością i daje im wolność, budując wzajemne zaufanie. - Jest to coś zupełnie przeciwnego do tego, co wynika ze stosowania środków antykoncepcyjnych i całej związanej z nim mentalności - stwierdził.

Papież wyraźnie podkreślił w encyklice, że "w kompetencjach Nauczycielskiego Urzędu Kościoła leży interpretowanie naturalnego prawa moralnego" - przypomniał abp Hoser

Podobne dyskusje, seminaria i wykłady mające na celu współczesną ocenę wymogów i zaleceń doktrynalnych zawartych przez Pawła VI 50 lat temu w "Humanae vitae" odbywają się m.in. na Uniwersytecie Gregoriańskim.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Jestem od poczęcia

Reklama

Najczęściej czytane

Wiele stron internetowych, wykorzystuje pliki cookies (ciasteczka). Służą one m.in. do tego, by zagłosować w sondzie. Nowe przepisy zobowiązują nas do poinformowania o tym. Dalsze korzystanie z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będzie oznaczało, że zgadzasz się na ich wykorzystywanie.
Aby dowiedzieć się więcej, przeczytaj o Polityce plików cookies.

Rozumiem