Reklama

Kalendarze 2019

Infułat Milik, kapłan niezłomny

2015-06-18 09:58

Ks. Adrian Put
Edycja zielonogórsko-gorzowska 25/2015, str. 4-5

Reprodukcje: ks. Adrian Put
Ks. inf. Karol Milik

Należał do grona najwybitniejszych postaci Kościoła katolickiego po II wojnie światowej.
Był wierny Chrystusowi do samego końca. W czasach gdy władze komunistyczne prześladowały Kościół, on z godnością pełnił posługę pasterza. Po aresztowaniu i wygnaniu z diecezji nie przyjął innej funkcji kościelnej. Ostatnie dwadzieścia lat swojego życia spędził u nas, w Gorzowie. Tu ks. inf. Karola Milika pamiętają do dzisiaj

Ksiądz inf. Karol Milik był pierwszym po II wojnie światowej administratorem apostolskim Dolnego Śląska we Wrocławiu. Swój urząd pełnił w latach 1945-51. Zatem dla mieszkańców Głogowa, Szprotawy, Żar, Żagania, Nowej Soli, Przemkowa był własnym ordynariuszem. Wszak te tereny do 1972 r. należały do archidiecezji wrocławskiej.

Warto przypomnieć tego szczególnego kapłana na naszych łamach. Już za rok mija bowiem 40. rocznica jego śmierci.

Wczesne lata i seminarium w Widnawie

Urodził się 24 czerwca 1892 r. w Renardowicach k. Bielska na Śląsku, w ówczesnej diecezji wrocławskiej. Uczył się w szkole elementarnej w Dziedzicach oraz w gimnazjum w Cieszynie. W 1911 r. uzyskał świadectwo dojrzałości i wstąpił do seminarium duchownego w Widnawie, leżącej obecnie w Czechach.

Reklama

Widnawskie seminarium przygotowywało kleryków do pracy w diecezji wrocławskiej dla terenów śląskich, które po 1742 r. pozostały przy Austrii. Pierwszy rok akademicki zainaugurowano w 1899 r. Naukę pobierali tu głównie Polacy, Czesi, a także Niemcy. Językiem wykładowym była łacina. Tylko niektóre wykłady prowadzono po niemiecku. Na uczelni widnawskiej posługiwano się także polskim i czeskim, realizując w ten sposób zalecenie kard. Georga Koppa, że kapłani śląscy powinni znać polski, czeski i niemiecki.

Karol Milik został wyświęcony na kapłana przez kard. Adolfa Bertrama 26 lipca 1915 r.

Pierwsze kapłańskie kroki

Po święceniach kapłańskich pracował najpierw w Skoczowie, a później w Bielsku. W 1917 r. został zmobilizowany przez armię austro-węgierską i powołany na kapelana w cesarsko-królewskim wojsku. W 1923 r. został ustanowiony proboszczem w Królewskiej Hucie, czyli dzisiejszym Chorzowie. W latach 1926-28 studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim prawo kanoniczne, wieńcząc ten okres stopniem doktora prawa kanonicznego.

Jako kapłan związał się z harcerstwem, a także zaangażował się w Towarzystwo Czytelni Ludowych. W 1933 r. przeprowadził się do Poznania, aby objąć stanowisko dyrektora Towarzystwa. Będąc już na tym stanowisku, założył i redagował poczytny miesięcznik „Ruch Społeczno-Oświatowy”. Za swoją działalność władze państwowe odznaczyły go Krzyżem Orderu Polonia Restituta.

Wizjoner granicy zachodniej

Pracując w Towarzystwie Czytelni Ludowych, bardzo mocno zaangażował się w promowanie polskości. Przestrzegał jednocześnie przed zagrożeniami płynącymi ze strony Niemiec. Dużym echem w Polsce i w nazistowskich Niemczech odbyła się jego inicjatywa wydawnicza. Tuż przed wybuchem wojny podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich ks. Milik wydał i uczestniczył w kolportowaniu milionowego nakładu pocztówki z nadrukiem „Drang nach Osten”. Widokówka przedstawiała dawne piastowskie ziemie polskie na zachodzie przyłożone do ówczesnej mapy Polski z lat 1921-39. A zatem już przed wojną ks. Milik widział Polskę ze Szczecinem i Wrocławiem. Publikacja ta musiała bardzo mocno zapaść w pamięć niemieckim najeźdźcom z 1939 r., gdyż bardzo energicznie rozpoczęli poszukiwania ks. Milika. Ten ukrywał się przed gestapo w Warszawie i pod zmienionym nazwiskiem kierował tajną organizacją Czytelni Ludowych. Gdy upadło Powstanie Warszawskie, ks. Milik został złapany przez Niemców, ale udało mu się zbiec. Ukrywał się na Okęciu, a w 1945 r. wrócił do Poznania. Abp Walenty Dymek powierzył mu wówczas prowadzenie kościoła św. Jana Kantego na ul. Ostroroga.

Dzieje ks. Milika, gorliwego kapłana i gorącego patrioty, doprowadziły go do dnia 15 sierpnia 1945 r. Tego dnia prymas August Hlond mianował go administratorem apostolskim Dolnego Śląska we Wrocławiu z uprawnieniami biskupa rezydencjalnego. Obok niego tego samego dnia zamianowani zostali: dla Warmii ks. Teodor Bensch, dla Śląska Opolskiego ks. Bolesław Kominek, dla Gdańska ks. Andrzej Wronka i dla Gorzowa ks. Edmund Nowicki. Spośród tych kapłanów tylko ks. Milik nie został później mianowany biskupem.

W polskim Wrocławiu

Ks. dr Karol Milik został polskim administratorem archidiecezji wrocławskiej 15 sierpnia 1945 r. Tu czekały na niego całkowicie niemiecka Kuria Arcybiskupia, Kapituła Metropolitalna z wikariuszem ks. Ferdynandem Piontkiem oraz bp Joseph Fercher i zwykli księża. 1 września 1945 r. udał się wraz z ks. Bolesławem Kominkiem, administratorem apostolskim w Opolu, do klasztoru Sióstr Urszulanek przy pl. Nankiera we Wrocławiu, gdzie Kapitule Katedralnej wspólnie przedłożyli akty nominacyjne na administratorów apostolskich. W ten sposób z rąk wikariusza niemieckiej Kapituły Katedralnej ks. Ferdynanda Piontka przejęli władzę duchowną na powierzonym terenie.

Musiał zorganizować życie religijne od początku. Do pomocy miał tylko 45 polskich kapłanów. Na pozostałych 700 nie mógł liczyć. Jako Niemcy mieli zostać przesiedleni. Archikatedra wrocławska była w ruinie. Ks. Milik organizuje zatem kurię i inne instytucje diecezjalne. Bardzo gorliwie pracuje nad odbudową życia kościelnego. Tworzy zręby najważniejszych instytucji i organizacji terytorialnej. Podejmuje także decyzję o odbudowie zniszczonej katedry wrocławskiej.

Jego gorliwa praca zostaje jednak przerwana w 1951 r.

Aresztowanie i wygnanie

26 stycznia 1951 r. ks. Milik udał się tradycyjnie do kurii. Już przy wejściu informowano go o wzmocnionych patrolach Urzędu Bezpieczeństwa. Jakby nie zważając na niebezpieczeństwo, zajął się czytaniem referatów przygotowanych przez poszczególne wydziały kurialne. Po godz. 9.30 przybyli do kurii pracownicy Urzędu ds. Wyznań oraz Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa. Podsuwano ks. Milikowi różne dokumenty do podpisania. Próbowano go zmusić do dobrowolnego ustąpienia lub podpisania decyzji o odwołaniu. Niczego nie podpisał. Wyraźnie deklarował, że dla ludu katolickiego został ustanowiony pasterzem i tylko władza duchowna może go z tego zwolnić. Był wierny prymasowi. Nic bez niego nie zrobił. Aresztowano go i potajemnie wywieziono z Wrocławia. Aresztowano także jego wikariusza generalnego. Samochód z ks. Milikiem i z funkcjonariuszami UB zatrzymał się najpierw w Trzebnicy. Później wywieziono go do Poznania i Bydgoszczy. Jako miejsce odosobnienia wskazano ks. Milikowi klasztor Kapucynów w Rywałdzie Królewskim. Mógł poruszać się po całym klasztorze i ogrodzie, jednak nie mógł opuścić terenu dosobnienia.

Ks. Milik z uwagą śledził wszystkie informacje dotyczący życia Kościoła w Polsce. Szczególnie mocno interesował się archidiecezją wrocławską, którą zarządzał teraz wikariusz kapitulny. Nie mógł zrozumieć do końca wszystkich decyzji, ale podkreślał swoją wierność prymasowi.

Po dwóch tygodniach aresztu w Rywałdzie Królewskim władze poinformowały ks. Milika, że może udać się gdzie tylko chce z wyjątkiem Ziem Odzyskanych. Nie ociągając się, spakował swoje rzeczy i jeszcze tego samego dnia udał się do Warszawy do prymasa. Ten przyjął go bardzo serdecznie. Prosił o możliwość odpoczynku. Nie chciał przyjąć innej funkcji kościelnej, podkreślając, że został posłany na Dolny Śląsk jako pasterz i temu chce pozostać wierny.

Zamieszkał w klasztorze u sióstr w Pobiedziskach. Był dla nich kapelanem. Jednocześnie coraz bardziej usuwał się w cień. Bardzo bolała go sytuacja, w której znalazł się Kościół, a szczególnie jego umiłowana administracja apostolska we Wrocławiu.

Praca w Gorzowie

Pobyt w Pobiedziskach spowodował, że ks. Milik znalazł się niejako na uboczu życia społecznego i kościelnego. W międzyczasie do Wrocławia przyszedł nowy administrator apostolski, który posiadał już sakrę biskupią. Dzieje ks. Milika potoczyły się jednak inaczej. Ostatnie lata swojego życia spędził w Gorzowie.

31 sierpnia 1957 r. do Pobiedzisk przyjechał bp Teodor Bensch, biskup w Gorzowie. Zaproponował ks. Milikowi przeniesienie się do jego diecezji, prosił o pomoc w pracy duszpasterskiej oraz zapewnił utrzymanie. Co najważniejsze – propozycja ta była uzgodniona z prymasem Wyszyńskim. Ks. Milik przyjął tę propozycję i po krótkiej wizycie w Warszawie przybył ostatecznie do Gorzowa 30 października 1957 r. Prymas Wyszyński nadał mu stały przywilej udzielania sakramentu bierzmowania. W ten sposób mógł ks. Milik wspierać bp. Benscha w pasterskiej posłudze w rozległej diecezji gorzowskiej. Już 6 grudnia 1957 r. bp Bensch powołał go do grona kolegium konsultorów. Po nagłej śmierci pasterza gorzowskiego przyszedł do diecezji bp Wilhelm Pluta, który ks. Milika także otoczył serdeczną opieką i przyjaźnią. W latach 1960, 1963, 1967 i w 1970 powoływał go do grona kolegium konsultorów. Tenże bp Pluta podjął w 1962 r. starania, aby ks. Milika obdarzyć godnością infułata. Papież Jan XXIII przychylił się do tej prośby. Infułat cieszył się dużym poważaniem u bp. Pluty, biskupów pomocniczych, kapłanów, sióstr i świeckich Kościoła gorzowskiego. Serdecznie pamiętano o nim także we Wrocławiu.

Zmarł 11 maja 1976 r. w Gorzowie. Trumnę wystawiono najpierw w kaplicy na ul. Chodkiewicza, gdzie mieszkał. Kondukt pogrzebowy przeszedł później przez miasto aż do katedry. Następnie doczesne szczątki przewieziono do katedry wrocławskiej, w której murach spoczął.

Bp Wilhelm Pluta napisał kiedyś o ks. inf. Miliku, że „znalazł się u podstaw nie tylko odbudowy zniszczonej katedry wrocławskiej, ale całej organizacji Kościoła wrocławskiego. Wiadomo, że ks. inf. Milik to człowiek bezwzględnej wierności Kościołowi, okazywanej przez tyle lat (…) ciężkich doświadczeń osobistych”.

Tagi:
kapłan

Większa jest miłość Boga, niż siła zła

2018-11-26 13:29

Krystyna Dolczewska

Słowa tytułowe można uznać za motto życiowe ks. Manfreda Deselaersa gościa Klubu Tygodnika Powszechnego w dniu 20.11.2018. Ksiądz pracuje w Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu i jest przewodnikiem po obozie Auschwitz. Jako młody człowiek został wolontariuszem Akcji Znaku Pokuty. W ramach tej działalności zwiedził Auschwitz i był w Izraelu. Pracował tam z dziećmi niepełnosprawnymi. Tam spotkał byłych więźniów Auschwitz.

Centrum Dialogu i Modlitwy/Michał Lewandowski
ks. Manfred Deselaers

Święcenia kapłańskie otrzymał w 1983 r. W roku 1989, pojechał na dwa lata do Au-schwitz, za pozwoleniem swego biskupa i pozostał. Jest autorem pracy doktorskiej „Bóg, a zło w świetle biografii i wypowiedzi Rudolfa Hössa komendanta Auschwitz” Posiada ty-tuł „Człowiek pojednania” nadany mu przez Polską Radę Chrześcijan i Żydów.

Prowadzący spotkanie Konrad Stanglewicz mówił, że wielkie wrażenie na nim – jako dziesięcioletnim chłopcu, podczas zwiedzania obozu, sprawiło to, że okulary i kule przeżyły swych właścicieli. Ks. Manfred: według teorii nazistowskiej człowiek jest mate-riałem do wykorzystania. Oni nie mieli szacunku dla żywych i zmarłych. Lecz ich ofiary są u Boga i przetrwają te okulary i kule.

Ks. Deselaers powiedział nam:

- o powołaniu do miłości -człowiek jest do niej powołany. Można to powołanie zdradzić, ale nie stracić.

- odpowiedzialność jednostek i następnych pokoleń –tylko wolny człowiek ma odpowiedzialność. Pan Bóg daje możliwości, człowiek wybiera. Jest różnica miedzy winą odpowiedzialnością. Nie odpowiadam za to, czego nie zrobiłem. Jednak odpowiadam za to, co zrobię ze skutkami winy poprzedników, za to, aby te skutki nie spowodowały ko-lejnego zła.

- stosunek zwiedzających obóz Polaków i Niemców do Auschwitz – Polacy są wierni ofiarom, pamiętają o nich. Niemcy wolą nie pamiętać o sprawcach, po wojnie nie mówili dzieciom, co robili ich ojcowie , ale też chcą uczcić ofiary i dyskutują, co zrobić, aby się to nie powtórzyło. Teraz Auschwitz jest dla nich wielkim wyrzutem sumienia.

-„polskie obozy” – większość ludzi wie, że to Niemcy byli sprawcami, że wtedy Pol-ski nie było, ale też większość nie zna historii Polski i dla niej jest to termin geograficzny.

Polacy mają prawo prostować tę nazwę.

- gdzie był Bóg ? Sam Jezus mówił na krzyżu „Boże, mój Boże, czemuś mnie opuścił ?”. W naszą wiarę wpisana jest nieobecność Boga. Bóg był w ofiarach, w ich god-ności. Höss, jak pisze, ciągle widział twarze ofiar. Tam spotkał Boga, ale tłumił to w sobie długi czas. Jak wiemy, przed śmiercią się nawrócił.

- antysemityzm polski – głownie był antysemityzm niemiecki. W Kielcach Polacy zabili 40 Żydów po wojnie, ale Niemcy podczas wojny 20 000.

- rana, którą ksiądz osobiście odczuwa: coś takiego w cywilizacji obecnej jest moż-liwe ?

I na koniec o sobie: „ Myślę, co ja mogę zrobić dla pokoju, a nie mówić, co kto ma zrobić. Najpierw chcę słuchać Was !

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Moje pismo Tęcza - 7/8 2018

Tradycje bożonarodzeniowe w Polsce i na świecie

2014-12-22 13:23

oprac. kw (KAI) / Warszawa / KAI

Od wieków chrześcijanie na całym świecie w różnorodny sposób obchodzą święta Bożego Narodzenia. Choinka jest znana niemal wszędzie, choć w Burundi przystraja się bananowca, a w Indiach drzewko mango. Najsłynniejszą kolędę „Cicha noc" przetłumaczono na 175 języków, najpiękniejsze szopki są podobno we Włoszech, a we Francji jada się podczas Wigilii ostrygi.

BOŻENA SZTAJNER

Korzenie tradycji związanych z Bożym Narodzeniem sięgają odległych czasów. Nierzadko zwyczaje te wywodzą się jeszcze z rytuałów pogańskich, na których miejsce wprowadzano później święta chrześcijańskie, nadając im zupełnie nowe znaczenie. Znacząca jest tu data. W wielu kulturach w przeróżny sposób starano się podczas przesilenia zimowego „przywołać” słońce z powrotem na ziemię i sprawić, aby odrodziła się przyroda.

Istotny jest także rys eschatologiczny świąt Bożego Narodzenia. Miejsce zostawiane przy wigilijnym stole przeznaczano dla „przybysza”, czyli dla duchów przodków. W Polsce zwyczaj ten upowszechnił się w XIX wieku. Miał on wówczas wymowę patriotyczną – dodatkowe nakrycie symbolicznie zarezerwowane było dla członka rodziny przebywającego na zesłaniu na Syberii.

Boże Narodzenie było także czasem wróżb. Wyjątkowość tego dnia polegała na tym, że jego przebieg miał znaczący wpływ na cały nadchodzący rok. Jedną z polskich tradycji jest kładzenie siana pod wigilijny obrus. Ciągnięto z niego słomki – im dłuższa, tym więcej pomyślności czekało danego człowieka w następnym roku. Jeszcze dzisiaj dość powszechna jest wiara w to, że w Wigilię zwierzęta mówią ludzkim głosem. Podsłuchujący je ludzie dowiadywali się ponoć najczęściej o zbliżającej się śmierci własnej albo kogoś z rodziny.

Chrześcijaństwo od początku swego istnienia nadało tym zwyczajom nowy sens, wytworzyło też swoje obrzędy. Niestety we współczesnej, zeświecczonej kulturze często zapomina się o chrześcijańskich źródłach tego święta.

ŻŁÓBEK

Żłóbek w dzisiejszej postaci zawdzięczamy św. Franciszkowi. Historia tej tradycji jest jednak znaczenie dłuższa i sięga piątego wieku. Wtedy, jak głosi podanie, żłóbek Jezusa przeniesiono z Betlejem do Rzymu i umieszczono w bazylice Matki Bożej Większej. Także Pasterkę w Rzymie odprawiano początkowo tylko w tym kościele.

To we Włoszech zaczęto w uroczystość Bożego Narodzenia wystawiać żłóbki, w których umieszczano figury Świętej Rodziny, aniołów i pasterzy. Do rozpowszechnienia tego zwyczaju przyczynił się św. Franciszek. Z przekazów pozostawionych przez jego biografa – Tomasza z Celano – wiemy, że w wigilijną noc Biedaczyna z Asyżu zgromadził w grocie w miejscowości Greccio okolicznych mieszkańców i braci, by w prosty sposób pokazać im, co to oznacza, że „Bóg stał się człowiekiem i został położony na sianie ". W centrum jaskini leżał wielki głaz, pełniący rolę ołtarza. Przed nim bracia umieścili zwykły kamienny żłób do karmienia bydła, przyniesiony z najbliższego gospodarstwa. W pobliżu, w prowizorycznej zagródce, stało kilka owieczek, a po drugiej stronie wół i osioł. Jak pisał kronikarz, zwierzęta „zaciekawione, wyciągające szyje w stronę żłobu, pochylając się i jakby składając pokłon złożonej w nim figurce przedstawiającej dziecię Jezus". Postaci do szopki wybrano spośród obecnych braci i wiernych. Zapalonymi pochodniami św. Franciszek rozjaśnił niebo, a w lesie ukryli się pasterze, którzy na dane hasło wznosili gromkie okrzyki. Do dziś szopka w Greccio przyciąga corocznie rzesze turystów.

Obecnie najsłynniejsze są szopki toskańskie, sycylijskie i neapolitańskie. W Szwajcarii, w Niemczech i w Austrii modne są żłóbki „grające". W Polsce do najbardziej znanych należą szopki krakowskie, prawdziwe arcydzieła sztuki ludowej. Powstanie tej tradycji przypisuje się murarzom i cieślom. Nie mając zatrudnienia w zimie, chodzili oni z takimi szopkami-teatrzykami od domu do domu i tak zarabiali na swe utrzymanie. Wzorem architektonicznym był dla nich przede wszystkim kościół Mariacki, ale wykonywano także miniatury Wawelu, Sukiennic i Barbakanu. Od 1937 r. z inicjatywy Jerzego Dobrzyckiego odbywa się konkurs na najpiękniejszą „Szopkę Krakowską”.

Już w średniowieczu wystawiono przy żłóbkach przedstawienia teatralne zwane jasełkami. W Polsce najbardziej znanym utworem tego gatunku jest „Polskie Betlejem" autorstwa Lucjana Rydla.

WIECZERZA WIGILIJNA

Uroczystość Bożego Narodzenia wprowadzono do kalendarza świąt kościelnych w IV wieku. Dwieście lat później ustaliła się tradycja wieczornej kolacji, zwanej wigilią. Wieczerza wigilijna jest niewątpliwie echem starochrześcijańskiej tradycji wspólnego spożywania posiłku, zwanego z grecka agape, będącego symbolem braterstwa i miłości między ludźmi. Gdy w drugiej połowie IV w. Synod w Laodycei zabronił biesiadowania w świątyniach, zwyczaj ten przeniósł się do domów wiernych. W Polsce Wigilię zaczęto obchodzić wkrótce po przyjęciu chrześcijaństwa, choć na dobre przyjęła się dopiero w XVIII w.

Wigilia (łac. czuwanie) – pierwotnie oznaczała straż nocną i oczekiwanie. W słowniku kościelnym nazywa się tak dzień poprzedzający większe święto. Dawniej w każdą wigilię obowiązywał post. Do stołu wigilijnego siadano, gdy zabłysła pierwsza gwiazda. Miała ona przypominać Gwiazdę Betlejemską prowadzącą pasterzy i magów do Betlejem.

Na wschodzie Polski i na Ukrainie pierwszą potrawą jest kutia – pszenica lub jęczmień zaprawiana miodem, migdałami i śliwkami. Po modlitwie i czytaniu Pisma Świętego następuje podzielenie się opłatkiem, który jest symbolem Eucharystii.

W północnej Anglii jeszcze do połowy XX wieku podawano w Wigilię „mugga”, czyli owsiankę z miodem. Zwyczaj ten pochodził jeszcze z czasów Wikingów. W Szkocji tradycyjnie spożywa się „Athol Brose” – owsiankę z whisky.

W Walii tradycją jest Calennig – jabłko, ustawione na trójnogu z patyczków, naszpikowane migdałami, goździkami i innymi przyprawami oraz przybrane zielenią. Chodzące po kolędzie dzieci ofiarowują je w zamian za małe datki.

W Norwegii podczas Wigilii podaje się żeberka świni i gotowane mięso owcze lub specjalne danie przygotowane z solonej i gotowanej ryby, która wcześniej leżała w ługu sodowym przez 2-3 dni. Potrawę tę, podawaną z boczkiem, nazywa się Lutefisk.

W Szwecji tradycyjna uczta wigilijna składa się z rozmoczonej suszonej ryby, galarety, wieprzowej głowizny i chleba. We Włoszech podaje się ravioli z mięsnym farszem i ciasto drożdżowe z korzeniami. W Danii je się słodki ryż z cynamonem i pieczoną gęś z jabłkami.

Peruwiańskim przysmakiem podczas świąt Bożego Narodzenia są świnki morskie. Mięso tych zwierząt ma niewiele tłuszczu i jest tanie, dlatego może być świetną alternatywą dla wieprzowiny. Tradycja jedzenia świnki morskiej jest bardzo silna w andyjskich krajach. Na dowód tego, w katedrze w dawnej stolicy imperium Inków – Cusco, na obrazie przedstawiającym ostatnią wieczerzę, Chrystus i jego uczniowie jedzą właśnie świnkę morską.

Tradycyjnie w całej Ameryce Łacińskiej na Wigilię nie może zabraknąć kakao z mlekiem i babki z rodzynkami, zwanej „panetón" (od słowa „pan”, które oznacza chleb). Jest to zwyczaj pochodzący z Włoch, ale rozpowszechniony w wielu krajach. Ostatnio coraz popularniejszy staje się też szampan, którym jest musująca „sidra", czyli wino z jabłek.

PASTERKA

Pasterka jest pamiątką z pierwszych wieków chrześcijaństwa, kiedy nabożeństwa nocne należały do stałej praktyki Kościoła. Pierwsze Msze św. o północy 24 grudnia sprawowano w Betlejem. W Rzymie zwyczaj ten znany był już za czasów papieża Grzegorza I Wielkiego, pasterkę odprawiano przy żłóbku Chrystusa w bazylice Matki Bożej Większej. Charakter tej liturgii tłumaczą pierwsze słowa invitatorium, wprowadzenia do Mszy: „Chrystus narodził się nam. Oddajmy mu pokłon".

CHOINKA

Zwyczaj ten pochodzi jeszcze z czasów pogańskich, rozpowszechniony był wśród ludów germańskich. Wierzono, że szpilki jodłowe chronią przed złymi duchami, piorunem i chorobami. W czasie przesilenia zimowego zawieszano u sufitu mieszkań jemiołę, jodłę, świerk lub sosenkę jako symbol zwycięstwa życia nad śmiercią. Kościół chętnie ten zwyczaj przejął. Choinka stawiana była na znak narodzin Jezusa Chrystusa – rajskiego drzewka dla ludzkości.

Starożytni Rzymianie ozdabiali swoje domy wiecznie zielonymi roślinami, np. jemiołą, bluszczem, laurem, kiedy przygotowywali się do obchodów przypadających w dniach 17-24 grudnia święta boga urodzaju, Saturna. Odbywały się wtedy procesje ze światłem i obdarowywano się prezentami.

Najstarsze pisemne świadectwo o ozdobionym na Boże Narodzenie drzewku pochodzi z 1419 r. Wtedy to niemieccy piekarze z Fryburga ustawili choinkę w szpitalu Świętego Ducha, przybierając ją owocami, opłatkami, piernikami, orzechami i papierowymi ozdobami. Od XVI w. zwyczaj ten rozpowszechnił się wśród cechów i stowarzyszeń w miastach, a także w domach starców i szpitalach.

Do Polski zwyczaj stawiania choinek w domach przeniósł się z Niemiec w XVIII w. Jednak już znacznie wcześnie w naszym kraju przybierano dom na wigilię Bożego Narodzenia. W izbie zawieszano podłaźniczkę i sad oraz ustawiano snopy zboża.

Podłaźniczka jest to choinka z uciętym wierzchołkiem, przybrana jabłkami i orzechami i zawieszana nad drzwiami sieni. W domu stawiano ją w kącie centralnego pomieszczania, tzw. czarnej izby. Była symbolem życiodajnej siły słońca, stanowiła ochronę gospodarstwa od złych mocy i uroków.

Zwyczaj choinkowy rozpowszechniony jest niemal na całym świecie. W święta Bożego Narodzenia umieszcza się choinki w kościołach i domach, na placach i w wystawowych oknach. Najdroższą choinkę wystawiła pewna firma jubilerska w Tokio, w 1975 r. Oceniono ją na blisko trzy miliony dolarów. Najwyższa choinka stanęła przed wiedeńskim ratuszem w tym samym roku, a liczyła 30 metrów.

W Burundi tradycyjną bożonarodzeniową choinkę zastępują bananowce. Znaleźć je można w każdej szopce w tym kraju. Zgodnie z lokalną tradycją symbolizują one szacunek, z jakim witany jest rodzący się Jezus. Banan jest w Burundi symbolem przywitania gościa, dlatego nawet gdy prezydent kraju udaje się z wizytą do jakiegoś miasta, to trasę jego przejazdu dekoruje się młodymi bananami.

W Indiach w roli choinek występują drzewka mango. Tak samo przybiera się je ozdobami i słodkościami.

KOLĘDY

W dorobku kulturalnym i folklorystycznym Polska jest jednym z krajów, które mają najwięcej kolęd. Nasza tradycja zna ich blisko 500.

Najbardziej znaną, choć nieznanego autorstwa, jest „Cicha noc" śpiewana w 175 językach, w najodleglejszych zakątkach świata. Po raz pierwszy kolędę tę wykonano z akompaniamentem gitary podczas pasterki w 1818 r. w kościele św. Mikołaja w Oberndorfie koło Salzburga. W następnych latach śpiewano ją na dworze cesarza Franciszka Józefa. Zarejestrowano już ponad tysiąc wersji tej kolędy.

W Polsce z kolędowaniem łączy się zwyczaj przebierańców. Pierwotnie, już od XVI w. Polsce żacy, dziś chłopcy przebierają się za Heroda, trzech króli, śmierć, pasterzy, turonia. Śpiewają kolędy, niosą szopkę lub gwiazdę. W czasie od Bożego Narodzenia do uroczystości Objawienia Pańskiego obchodzą domy i zbierają dary.

ŻYCZENIA I PODARKI

Łącznie w całym świecie liczba wysyłanych kartek bożonarodzeniowych sięga kilku miliardów. W krajach anglosaskich jest to zwyczaj tak popularny, że na jedną osobę przypada średnio kilkanaście świątecznych kart. Istnieją całe firmy wydawnicze specjalizujące się w tej dziedzinie.

W USA dzieci telefonują do św. Mikołaja, a ten zjeżdża tam na spadochronie, bądź przyjeżdża na saniach. Warto zauważyć, że jego współczesny wizerunek – gromko śmiejącego się brodacza w czerwonym kaftanie wymyśliła Coca-Cola. Koncern ten użył w swojej reklamie postaci św. Mikołaja po raz pierwszy w 1930 r.

W Anglii dzieci stawiają w przedsionku swoich pokoi buty lub pończochy, a św. Mikołaj napełnia je w nocy łakociami. W Holandii przyjeżdża na białym koniu, a dzieci piszą do niego listy. Ma w różnych krajach różne nazwy: Santa Claus, Pan Heilige Christ, Befana, Dziadek Mróz.

Prezenty we Francji przynoszą, w zależności od regionu i rodzinnych tradycji, Aniołek, Dzieciątko Jezus lub, najpopularniejszy i najbardziej podobny do św. Mikołaja, „Pere Noël”. Pozostawia on, niezauważony, podarki w świąteczny poranek 25 grudnia. Wieczorem 24 grudnia należy zostawić pod choinką parę własnych butów, aby Pere Noël wiedział, gdzie położyć nasz prezent.

BOŻE NARODZENIE W EUROPIE ZACHODNIEJ

Święta Bożego Narodzenia w Wielkiej Brytanii już dawno zatraciły swój religijny charakter i stały się po prostu dniami wolnymi od pracy, kiedy to można najeść się do syta, odebrać prezenty, odwiedzić rodzinę i znajomych i nacieszyć oko świątecznymi ozdobami.

O godzinie 15.00 cały kraj zamiera przed telewizorami, gdyż o tej porze królowa wygłasza doroczne, dziesięciominutowe przemówienie do swoich poddanych. Słuchają go obowiązkowo wszyscy – nawet antymonarchiści. Pod koniec obiadu pociąga się tzw. crackersy, czyli ładnie opakowane tubki tekturowe, w których znajduje się kapiszon, wybuchający przy rozrywaniu papieru, a także drobne bibeloty i żarty (na ogół kompletnie niezrozumiałe dla cudzoziemców) zapisane na kawałku papieru. Mężczyźni po obiedzie często wymykają się do lokalnego pubu, a żony sprzątają i zmywają stosy naczyń.

Występuje tam zwyczaj całowania się pod jemiołą, praktykuje się go szczególnie na biurowych, przedświątecznych „parties”, odbywających się bądź to w biurach, bądź też w wynajętych salach pubowych. Tradycyjne też bogato dekoruje się ulice, sklepy i domy prywatne.

W Irlandii nadal jeszcze utrzymuje się w Wigilię starodawny zwyczaj stawiania w oknie zapalonej świecy, mającej wskazywać drogę obcemu wędrowcowi i gotowość przyjęcia go pod dach, tak jakby się przyjmowało Świętą Rodzinę. Na wsiach przed świętami myje się domy i budynki gospodarskie oraz bieli je wapnem na cześć nadchodzącego Chrystusa.

We Francji Boże Narodzenie obchodzi się przede wszystkim jako święto rodzinne, które niestety wiele straciło ze swego religijnego charakteru. Można to zrozumieć w kraju, w którym stale praktykuje zaledwie 8 proc. z 70 proc. jego mieszkańców, deklarujących się jako katolicy. W dni ważnych świąt kościelnych notuje się jednak znacznie wyższy, dochodzący do blisko 30 proc., napływ ludzi do kościołów. Drugi dzień świąt jest normalnym dniem roboczym.

We Francji na świateczny stół podaje się ostrygi, kaszankę i pieczonego indyka. W zachodniej Europie coraz częściej, szczególnie w dużych miastach, na świąteczny obiad wychodzi się cała rodziną do dobrej restauracji.

Tradycyjne francuskie desery to „buche de Noël” – bożonarodzeniowe polano i „mendiants” – żebracy. Pierwsza z tych potraw to rolada z kremem lub lodami, imitująca grubą gałąź – polano, które niegdyś wkładano do kominka, by ogrzało dom po powrocie rodziny z pasterki. Ciasto polewa się czekoladą i ozdabia motywami „leśnymi”. Mendiants, znane głównie na południu kraju, to kruche okrągłe ciasteczka, bogato ozdobione bakaliami, które oznaczać mają brązowe kolory habitów zakonów żebraczych.

Niewątpliwie do najważniejszych atrakcji świątecznego stołu należą też czekoladki. W wielu domach robi się jeszcze okrągłe miękkie czekoladki, ale na ogół są one kupowane. Paczuszka eleganckich czekoladek z renomowanej cukierni stanowić może doskonały prezent pod francuską choinkę.

Francuzi zwracają też ogromną uwagę na wina, które towarzyszą świątecznym potrawom, a szampan (w najgorszym wypadku dobre wino musujące) jest nieodłącznym elementem świątecznego posiłku.

W Wielkiej Brytanii w dzień Bożego Narodzenia obowiązkowo na stole pojawia się indyk, z farszem (ale podawanym osobno) z bułki tartej i przypraw oraz brukselka. Na deser pudding na gorąco, czyli gotowana na parze masa z suszonych owoców, bułki tartej i łoju, podawany z gęstymi sosami na bazie brandy lub rumu, podaje się ponadto „mince pies”, czyli ciastka nadziewane suszonymi owocami i czekoladową roladę albo tort z twardym jak kamień lukrem. Wieczorem je się na ogół zimną wędlinę, przede wszystkim szynkę.

Francja nie zna opłatka i zwyczaju dzielenia się nim, a jego rolę w instytucjach spełniają spotkania z okazji tradycji „migdałowego króla”. Organizuje się je od Trzech Króli w praktyce przez cały styczeń wokół okrągłego ciasta drożdżowego bądź francuskiego z migdałowym nadzieniem. Są one okazją do składania życzeń współpracownikom, wyborcom, klientom itp. Podobnie, kartki z życzeniami (raczej noworocznymi niż świątecznymi) wysyłane są z reguły dopiero po Nowym Roku i przychodzą przez cały styczeń.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Prymas Polski przełamał się opłatkiem z osobami konsekrowanymi

2018-12-15 13:14

bgk / Gniezno (KAI)

„Miejcie korzenie w ziemi i serca w niebie” - życzył słowami papieża Franciszka Prymas Polski abp Wojciech Polak osobom konsekrowanym, z którymi 15 grudnia przełamał się opłatkiem.

Agnieszka Marek

„Korzenie w ziemi i serce w niebie, tak o życiu konsekrowanym mówi ten, który ma duszę zakonnika. Pokazuje, że życie konsekrowane wyraża i służy jednej fundamentalnej idei – przeżywać do samej głębi wezwanie zakochanego Jezusa. Tego wszystkim Braciom i Siostrom życzę. I bardzo dziękuję za waszą pamięć, obecność, świadectwo wiary i za waszą modlitwę” – mówił abp Polak, składając wszystkim życzenia pełnego nadziei oczekiwania, a później radosnego przeżywania świąt narodzenia Pańskiego.

Na doroczne spotkanie opłatkowe do Gniezna przyjechali przedstawiciele i przedstawicielki wszystkich zgromadzeń zakonnych obecnych w archidiecezji gnieźnieńskiej. W przedświątecznym spotkaniu w gnieźnieńskiej Kurii uczestniczyli także: abp senior Henryk Muszyński, abp senior Józef Kowalczyk oraz ks. Paweł Kiejkowski z referatu ds. zakonnych.

Obecne były siostry pracujące na co dzień z dziećmi i młodzieżą, wśród osób starszych i ubogich, posługujące w parafiach, ośrodkach i domach pomocy społecznej. Przyjechali również ojcowe i bracia – m.in. kapucyni, michalici, paulini i franciszkanie wraz z postulantami. Wszyscy – jak mówił abp Wojciech Polak – stanowią żywą i cenną cząstkę Kościoła i to nie tylko przez to, co robią, ale przez samą swoją obecność, modlitwę i świadectwo.

W czasie spotkania był czas na osobiste rozmowy, dobre życzenia, wspólne kolędowanie i poznanie się, dla niektórych bowiem było to pierwsze wspólnotowe spotkanie po rozpoczęciu posługi w archidiecezji gnieźnieńskiej. Była także okazja wspomóc dzieła podejmowane przez organizację „Pomoc Kościołowi w potrzebie”.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Kalendarz pielgrzyma 2019

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem