Reklama

Polska wieś kresowa podczas sowiecko-niemieckiej okupacji (1)

Mieczysław Gawłowski
Edycja legnicka 10/2003

Rzecz dzieje się w Zabojkach - wsi na Podolu w powiecie i województwie tarnopolskim. Sam Tarnopol, miasto bez żadnych obiektów strategiczno-obronnych, ale nazywany był stolicą Podola. Połowę jego mieszkańców stanowili Żydzi. Zabojki znajdowały się w gminie Janówka. Przeciętne podolskie "seło", siedziba parafii. Według spisu GUS z 1931 r. liczyła 312 zagród i 1587 mieszkańców. Liczba ta w 1939 r. zwiększyła się do 1800 mieszkańców i 350 zagród. Kościół obrządku rzymskokatolickiego, z proboszczem ks. Michałem Karczewiczem, miał w rejestrze 1213 wiernych. Była też cerkiew greckokatolicka, świeżo oddana do użytku, z łatwością mogąca pomieścić ok. 350 wiernych. Mieszkało też kilka rodzin żydowskich i dwie niemieckie. Wieś uchodziła za spokojną. Otoczona była czarnoziemnymi kompleksami użytków rolnych o najwyższych klasach. Grunty wiejskie były jednak rozdrobnione i rozrzucone. Jedna z rodzin posiadała ok. 12 ha użytków rolnych rozdrobnionych na 27 poletek, w odległości 2-6 km od zagrody. Stąd na dojazdy traciło się więcej czasu niż na efektywną pracę. We wsi widać było wyraźny postęp w budownictwie, np. glinę zastępowała cegła, słomianą strzechę - ocynkowana blacha lub dachówka. Tempo przebudowy wsi było szybkie i z pewnością w ciągu następnej dekady lat 40. mogły być widoczne efekty, ale cóż, wojna zniweczyła wszystkie plany i nadzieje. Kiedy zaczynała się II wojna światowa, uczęszczałem do szkoły powszechnej. Pamiętam zatem dobrze ważne zdarzenia, które miały miejsce w tym okresie czasu, zarówno w kraju, jak i za granicą. Szczególnie bolesnym był fakt utraty Kresów - wschodniego bastionu polskości. Pamiętam, że jak przyszli do nas Sowieci 17 września 1939 r., to wszyscy uczniowie musieli powtarzać klasę. Uzasadniano to wyższym poziomem nauczania w szkole radzieckiej. Pamiętam również twarde, groźne słowa piosenki śpiewanej z zachwytem przez uczniów ukraińskich na melodię naszego hymnu:
Jeszcze Polska nie zginęła
ale zginąć musi
co Niemiec dobił
to Moskal dodusi.
W mojej świadomości utrwaliły się momenty grozy wynikającej z okupacyjnego terroru, wprowadzonego zaraz po wkroczeniu Sowietów. Rozstrzeliwanie polskich żołnierzy, policjantów. Aresztowania i bicie. Nasi okupanci - Sowieci mieli wśród ludności żydowskiej i ukraińskiej swych zwolenników. Wyrazem tej "przyjaźni" było zatrudnianie w administracji, handlu, milicji, na niższych i średnich szczeblach hierarchii państwowej. Dzięki temu okupanci mieli doskonałych konfidentów sporządzających listy ukrywających się uciekinierów - Polaków, wrogów ludu, których później aresztowano. Konfidenci okazali się również doskonałymi agitatorami nowego ustroju społeczno-ekonomicznego. Utkwiły w mej pamięci odwiedziny Szułyma - Żyda z Tarnopola, który z wykazem dłużników przyszedł po zwrot pewnej sumy pieniędzy, którą był mu winien ojciec za kupione towary w jego sklepie, jeszcze w okresie Polski niepodległej. Nasz gość, wychwalając ustrój robotniczo-chłopski w ZSRR, radził, by rodzina wstąpiła do kołchozu. Nie wiedziałem jeszcze, czym pachnie taki kołchoz, ale mama i dziadkowie byli oburzeni i przestraszeni tą radą znajomego Żyda.
Do momentu wkroczenia wojsk sowieckich, a potem niemieckich Żydzi mieszkali spokojnie, nie było żadnych pogromów. Dopiero potem zaczęła się nagonka i widmo holokaustu. Wielu Polaków z narażeniem własnego życia ratowało, w granicach swych możliwości, wiele żydowskich rodzin lub pojedynczych osób. Między innymi uratował się pan Szułym, nasz znajomy, który dawniej mieszkał w Zabojkach, a później w Tarnopolu. Ukraińcy, jako druga mniejszość narodowościowa, współpracując z Sowietami, liczyli na poparcie w staraniach o uzyskanie niepodległego państwa. Agresja ZSRR na Polskę odbywała się pod hasłami połączenia Ukrainy Radzieckiej z okupowaną przez Polskę Ukrainą Zachodnią. Dziś wiadomo, jak potoczyły się losy państwa ukraińskiego. Tylko dzięki zbiegowi różnych okoliczności naród ukraiński uzyskał niepodległe państwo. Tylko rozpad ZSRR dał Ukraińcom wolność, która im się należała. Polska jako pierwsza uznała niepodległą Ukrainę, mimo przykrych wydarzeń z przeszłości.
10 lutego 1940 r. przeprowadzono pierwszą wywózkę. Wysiedlani w środku nocy ludzie mieli tylko pół godziny na spakowanie się. Dantejskie sceny działy się podczas załadunku do towarowych, nieogrzewanych wagonów. Długa podróż w tych warunkach dziesiątkowała zesłańców. Tylko zdrowi, młodzi przeżyli piekło podróży. Czy to nie było ludobójstwo? Niemców sądzono za holokaust i liczne zbiorowe morderstwa w komorach gazowych. Rosjanie nie potrzebowali technicznych urządzeń do masowego zabijania ludzi, mieli do dyspozycji surowy klimat i ogromne przestrzenie. Gehennę zesłańców przedstawiono w wielu publikacjach. Była ona tak drastyczna, że aż trudno uwierzyć, ale niestety prawdziwa. Zachował się oryginalny, chyba nigdzie nie drukowany, prosty wiersz, który przysłała znajoma, wywieziona w pierwszym transporcie do Krasnojarskiego Kraju (udało się jej przeżyć i powróciła po wojnie do kraju).
Ile jest żalu, bólu, tęsknoty za Polską w treści tego utworu. To wiersz pisany łzami przepojony cierpieniem fizycznym i moralnym. To piekło wytrzymywali tylko ludzie o silnych nerwach, dużej zaradności osobistej i, oczywiście, najlepszym zdrowiu. Tęsknota i wynikły z niej ból psychiczny doprowadzały słabych ludzi do aktów samobójczych i utraty zmysłów. Pierwszą akcję deportacji zakończono szybko i sprawnie. Teraz żadna z pozostałych rodzin polskich nie była pewna swego dalszego losu. Byliśmy natomiast pewni, że to nie koniec, że będą dalej wysiedlać, czyniono odpowiednie przygotowania. Pamiętam ten dwuletni czas oczekiwania. Nasza babcia, znając już z listów relacje wygnańców o panującym na zesłaniu głodzie, suszyła chleb i nasiona bobu, fasoli, grochu. Pakowała też odzież, obuwie, wszystko to, co mogłoby się tam przydać.

(cdn.)

Kiedy obowiązuje post?

Ks. Ryszard Kamiński
Edycja płocka 9/2003

Bożena Sztajner

Moi rodzice opowiadali mi, że kiedyś w okresie Wielkiego Postu wypalano nawet garnki, żeby nie została w nich ani odrobina tłuszczu. Dziś praktyka postu w Kościele jakby złagodniała. Przykazanie kościelne mówi o czasach pokuty, ale pozostaje problem, jak rozumieć te "czasy pokuty". Czy 19 marca, w czasie Wielkiego Postu, można zawrzeć sakrament małżeństwa z weselem? Czy w piątek można iść na dyskotekę? Czy w Adwencie można się bawić? Czy post nadal obowiązuje w Kościele?

Czwarte przykazanie kościelne, które dotyczy tych spraw, brzmi: "Zachowywać nakazane posty i wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, a w okresach pokuty powstrzymywać się od udziału w zabawach". Wydaje się, że najważniejszym wyrażeniem w tak sformułowanym przykazaniu jest słowo "pokuta". Katechizm Kościoła Katolickiego precyzuje, że chodzi tutaj o pokutę wewnętrzną, która polega na nawróceniu serca, przemianie postaw, radykalnej zmianie całego życia na lepsze. To jest podstawowa, prawdziwa wartość pokuty, jej sedno. Takiej pokuty oczekuje od chrześcijanina Pan Bóg i Kościół. Chrześcijanie są zobowiązani do jej praktykowania cały czas. Ponieważ jednak różnie z tym bywa w ciągu kolejnych dni i miesięcy, Kościół ustanowił dni i okresy pokuty, gdy koniecznie należy praktykować czyny pokutne, które wspomagają nawrócenie serca.
Jakie są te czyny pokutne? Wykładnia do omawianego przykazania podana przez Sekretarza Generalnego Episkopatu Polski wylicza: "modlitwa, uczynki pobożności i miłości, umartwienie przez wierniejsze pełnienie obowiązków, wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych i post". Czas zaś pokuty, określony przez czwarte przykazanie, to poszczególne piątki całego roku i Wielki Post. We wszystkie piątki całego roku oraz w Środę Popielcową i Wigilię Bożego Narodzenia (o ile nie przypada wtedy IV niedziela Adwentu), obowiązuje chrześcijanina powstrzymanie się od spożywania pokarmów mięsnych, gdy ukończył on 14 rok życia. Zaleca się jednak, aby także młodsze osoby wprowadzać do tej praktyki, nie czekając aż osiągną one 14 lat. Warto jeszcze dodać, że według Konstytucji Apostolskiej Paenitemini zakaz spożywania pokarmów mięsnych nie oznacza zakazu spożywania nabiału i jaj oraz przyprawiania potraw tłuszczami zwierzęcymi.
Prymas Polski (to także ważne) udzielił dyspensy od obowiązku powstrzymania się od potraw mięsnych w piątki wszystkim, którzy stołują się w zakładach zbiorowego żywienia, gdzie nie są przestrzegane przepisy postne, a także takim osobom, które nie mają możności wyboru potraw, a muszą spożywać to, co jest dostępne do spożycia. Dyspensa ta nie dotyczy jednak Wielkiego Piątku, Środy Popielcowej i Wigilii Bożego Narodzenia. Zatem w te trzy dni obowiązuje w każdych okolicznościach powstrzymanie się od spożywania potraw przyrządzonych z mięsa.
Po wyjaśnieniu wymagań IV przykazania kościelnego w odniesieniu do wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych, zwróćmy uwagę na "nakazane posty" w tym przykazaniu. Post może być jakościowy i ilościowy. Ten pierwszy dotyczy niespożywania określonych pokarmów, np. mięsa. Ilościowy zaś polega, według wyżej wspomnianej Konstytucji Apostolskiej, na spożyciu jednego posiłku dziennie do syta i dopuszcza możliwość przyjęcia "trochę pokarmu rano i wieczorem". Taki post obowiązuje wszystkich wiernych między 18 a 60 rokiem życia w Środę Popielcową i w Wielki Piątek. Należy tutaj powtórzyć wcześniej napisane słowa, że ci, którzy nie mają 18 lat, właściwie od dzieciństwa powinni być wychowywani do spełniania tej praktyki. Błędem byłoby stawianie tego wymagania dopiero od wieku pełnoletności. Racje wydają się oczywiste i nie ma potrzeby ich przywoływania w tym miejscu.
Gdy chrześcijanin podlega uzasadnionej niemożności zachowania wstrzemięźliwości w piątek, powinien podjąć inne formy pokuty (niektóre z nich zostały przytoczone wcześniej). Natomiast post ilościowy i jakościowy w dwa dni w roku: Wielki Piątek i Środę Popielcową, powinien być koniecznie zachowywany. Winien rozumieć to każdy chrześcijanin, nawet ten, który słabo praktykuje wiarę. Dyspensa Księdza Prymasa, o której wspomniałem wcześniej, nie dotyczy zachowania postu w te dwa dni roku. Ci zaś, którzy z niej korzystają, powinni pomodlić się w intencji Ojca Świętego, złożyć ofiarę do skarbonki z napisem "jałmużna postna", lub częściej spełniać uczynki miłosierdzia.
Jeszcze kilka słów o zabawach. Powstrzymywanie się od udziału w nich obowiązuje we wszystkie piątki roku i przez cały Wielki Post, łącznie z dniem św. Józefa (19 marca) - jeśli wtedy trwa jeszcze Wielki Post. Adwent nie został zaliczony do czasów pokuty, dobrze jednak byłoby w tym czasie powstrzymać się od udziału w zabawach, zachowując starą i dobrą polską tradycję - Adwent trwa bardzo krótko, a karnawał jest tak blisko. W Adwencie zaś - co staje się coraz powszechniejszą praktyką - jest wiele spotkań opłatkowych, które mają inny charakter. Warto je upowszechniać i pozostawać w radosnym, pełnym nadziei oczekiwaniu na przyjście Zbawiciela w tajemnicy Bożego Narodzenia.

Od marca 2014 r. obowiązuje nowa wersja IV przykazania kościelnego

Przeczytaj także: Nowa wersja IV przykazania kościelnego - powstrzymanie się od zabaw tylko w Wielkim Poście
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Kard. Barbarin: „domniemanie niewinności” powodem decyzji papieża

2019-03-19 20:57

pb / Lyon (KAI)

„Domniemanie niewinności” było powodem papieskiej odmowy przyjęcia dymisji, jaką kard. Philippe Barbarin złożył na ręce Franciszka. Poinformował o tym sam arcybiskup Lyonu w komunikacie opublikowanym na stronie internetowej archidiecezji liońskiej.

YouTube.com

Prymas Galii został 7 marca skazany na sześć miesięcy więzienia w zawieszeniu za niedoniesienie o wykorzystywaniu seksualnym małoletnich, jakiego dopuścił się jeden z księży jego archidiecezji. Jego adwokaci złożyli apelację od wyroku.

W swym komunikacie kard. Barbarin potwierdził, że 18 marca złożył swą „misję w ręce Ojca Świętego”. - Odwołując się do domniemania niewinności, [papież] nie chciał przyjąć tej dymisji. Pozostawił mi swobodę podjęcia decyzji, która wydałaby mi się dzisiaj najlepsza dla życia diecezji liońskiej. Zgodnie z jego sugestią i ponieważ Kościół w Lyonie cierpi od trzech lat, postanowiłem na pewien czas usunąć się i pozostawić kierowanie diecezją wikariuszowi generalnemu-moderatorowi ks. Yves’owi Baumgartenowi. Ta decyzja wchodzi w życie z dniem dzisiejszym - napisał 19 marca prymas Galii.

Zdziwienie tym „niecodziennym” obrotem sprawy wyraził przewodniczący Konferencji Biskupów Francji abp Georges Pontier. Nie spodziewał się on scenariusza „pośredniego między dwoma przewidywalnymi scenariuszami”, czyli przyjęciem dymisji lub jej odrzuceniem i dalszym kierowaniem archidiecezją przez kard. Barbarina.

Metropolita Marsylii przypuszcza, że taka decyzja jest wynikiem „konfliktu między dwoma wymogami”: „poszanowaniem toku wymiaru sprawiedliwości” i „troski o dobro diecezji liońskiej”. Jego zdaniem przyjęcie dymisji kard. Barbarina „nie wydało się papieżowi właściwe, gdyż nie zakończył się proces cywilny”. Franciszek „nie chciał sprawiać wrażenia, że skazuje kardynała, gdy nie rozstrzygnął o tym jeszcze wymiar sprawiedliwości”, dodał abp Pontier w rozmowie z agencją AFP, odnosząc się do złożonej apelacji od wyroku z 7 marca.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem