Reklama

W sprawie etosu Wyklętych – Niezłomnych

2017-03-01 12:59

Marek Budniak
Edycja zielonogórsko-gorzowska 10/2017, str. 4-5

Ks. Adrian Put
Mural w Gorzowie upamiętniający Żołnierzy Wyklętych

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych obchodzony 1 marca stał się już dziś wydarzeniem, w trakcie którego przywołujemy i czcimy pamięć osób walczących z komunizmem w latach 1945-56 na terenie naszych miejscowości. Ma to miejsce m.in. w: Nowej Soli, Międzyrzeczu, Lubsku, Zielonej Górze, Gorzowie, Świebodzinie, Żarach

Biografie wielu z nich poznaliśmy w cyklu felietonów pt. „Bóg, Honor, Ojczyzna”, który ukazuje się na łamach „Aspektów” od 2013 r. Opisano w nim, na podstawie archiwalnych źródeł przechowywanych w Instytucie Pamięci Narodowej Oddział Poznań, historię ponad czterdziestu skazanych na śmierć za próbę obalenia ustroju Polski Ludowej na terenie Środkowego Nadodrza. Brakuje jeszcze felietonu o Bronku Kozaku, uczniu Liceum Szprotawskiego, który został zabity przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu w 1952 r. Jak również o jego koledze Czesławie Suszce, skazanym na karę śmierci i później ułaskawionym. Ciągle czekam na udostępnienie właściwych dokumentów przez IPN. Mieszkańcy Szprotawy nigdy nie zapomnieli o swoich bohaterach.

Współczesne pytania

Obserwując dzisiejsze zainteresowanie Żołnierzami Wyklętymi, dochodzimy do wniosku, że to, co wnieśli do naszej świadomości historycznej, że tradycja, jaka na naszych oczach powstaje w związku ich heroizmem, jest swego rodzaju fenomenem społecznym, dobrem, które rozwija i umacnia nasze duchowe dziedzictwo.

Jednak musimy zauważyć, że pojawia się również sporo głosów krytyki, zarzucającej im zbrodnie, zabójstwa, napady. Nie kwestionuje się przy tym słuszności celów, o jakie walczyli!

Reklama

Historyk, badający źródła, musi z wielką starannością i skrupulatnością stawiać pytania, aby sprostać kryterium obiektywności i prawdy, które pozwolą na właściwą ocenę postaw i przyczynią się do zbudowania etosu Żołnierzy Wyklętych/Niezłomnych.

W moich już nie tylko historycznych, ale także intelektualnych podróżach śladami Żołnierzy Wyklętych, mających na celu wyjaśnienie istoty ich funkcjonowania, zwróciłem uwagę na poglądy etyków, którzy co prawda nie należą do nurtu filozofii chrześcijańskiej i de facto nie zajmowali się konspiracją antykomunistyczną, jednakże ich badania i głoszone poglądy na temat godności i honoru są zaskakująco bliskie naszemu postrzeganiu aksjologii, psychologii i moralności w tak ekstremalnej sytuacji, jaką dla człowieka jest wojna. Odpowiadają na stawiane przez nas pytania.

Poszukując odpowiedzi

Należy zadać pytanie, jak to się stało, że Żołnierze Wyklęci nie chcieli i nie potrafili zakończyć swojej wojny w 1945 r. Praktycznie prowadzą ją do samounicestwienia. Miliony Polaków uznało, że wojna się skończyła, kraj trzeba odbudować ze zniszczeń, a oni jakby tych faktów nie dostrzegali, inne dla siebie widzieli cele, nie dali się omamić pseudowolnością, namówić na tzw. polskie wojsko, zaczynają wracać do lasu, ukrywać broń po domach (groziła za to kara śmierci). Nie dadzą się już tak łatwo wywieźć na Sybir jak w pierwszych miesiącach po wkroczeniu Armii Sowieckiej. Wybierają przemoc ukierunkowaną na aparat PPR/PZPR, funkcjonariuszy UB, MO. W nich widzą nowych okupantów.

Na naszych ziemiach

Na terenach Środkowego Nadodrza organizuje się bardzo szybko konspiracja antykomunistyczna. Nie dzieje się to na taką skalę jak w innych rejonach kraju, ale i tutaj powstają oddziały leśne, na terenie szczególnie wiosek i niedużych miast zawiązują się placówki WiN-u organizujące przetrwanie członkom AK, na wielką skalę ukrywa się broń, prowadzona jest silna akcja sabotażu, grupy szkolą się wychowawczo i wojskowo. Do aktywnych form walki należy organizowanie napadów na spółdzielnie państwowe, a także likwidowanie aktywistów komunistycznych. Jeśli ktoś chciał uczestniczyć w bardziej masowych i spektakularnych akcjach zbrojnych przeciwko władzy ludowej, wyjeżdżał w Świętokrzyskie, Lubelskie, do Małopolski czy nawet na Pomorze Gdańskie (miało to miejsce jeszcze nawet w 1950 r.). W latach pięćdziesiątych na terenie województwa zielonogórskiego działają rezydenci wywiadu amerykańskiego.

Etyka Niezłomnych

W języku etyki powiemy, że Wyklęci/Niezłomni wybrali przemoc przeciwko drugiemu człowiekowi. Czy była ona usprawiedliwiona? Mohandas K. Gandhi powiedział, że „przemoc, która sama w sobie jest złem, nie może być jednak z gruntu traktowana jako nieetyczna, ponieważ jest lepsza od tchórzostwa, strachu, niewolnictwa”. Z obiektywnego punktu widzenia dla wielu byłych członków AK, NSZ i innych organizacji w 1944 r. Polska nie odzyskała niepodległości. Nie widzieli możliwości współpracy z komunistami, nie mieli do nich zaufania, postrzegali jako zagrożenie dla wolności człowieka i społeczeństwa. Byli dla nich złem realnym, któremu trzeba stawić opór.

Dla Ija Lazari-Pawłowskiej „cenić [opór] należy zwłaszcza w społeczeństwie terroryzowanym i podawanym indoktrynacji. Jeśli się chce walczyć przeciwko terrorowi i zbrodni trudno (...) obstawać przy wyrzeczeniu się zabójstwa. (...) Zabicie człowieka stanowi zawsze zło, jakikolwiek byłby to człowiek. Zabicie człowieka może być dopuszczone tylko jako ewentualny tragiczny krok ostateczny”.

Czy wobec takiej wyższej konieczności zostali postawieni Nasi Bohaterowie?

Wydaje się, że w wielu wypadkach tak było. Wykonywali wyroki. Nie jesteśmy jednak w stanie obiektywnie tego faktu ocenić. Nie dysponujemy w tym zakresie pełną wiedzą.

W procesach o zabójstwa komunistycznych funkcjonariuszy często Żołnierze Wyklęci żałowali popełnionych zabójstw (takie zapisy można spotkać w protokołach rozpraw sądowych), nie wiemy, czy był to żal prawdziwy, czy tylko ratowanie własnego życia przed karą śmierci. Dziś niejednokrotnie dają jeszcze świadectwo, że to, co robili, było złem moralnym i nie powinno się stać, np. Stefan Dąmbski, „Egzekutor”, Warszawa 2010.

Ważne pytanie?

Czy istnieje z punktu widzenia etyki naukowej uzasadnienie słuszności walki prowadzonej przez Niezłomnych? Jak ją wyjaśnić z punktu widzenia psychologicznego i socjologicznego?

Wyjdźmy od pojęć godności i honoru.

Maria Ossowska i Tadeusz Kotarbiński uważali, że godność jest nadrzędna w stosunku do innych wartości i że są ludzie, dla których jest ona cenniejsza niż życie. Rozwijali oni starożytną myśl Arystotelesa, według którego poczucie własnej wartości rodzi się z własnego działania, czyli jest zasługą samego człowieka. Człowiek w swoim życiu odgrywa najróżniejsze role i powinien uczynić wszystko, aby je odegrać pięknie (Epitet), wtedy o takim człowieku mówimy, że jest słusznie dumny, ma honor, godność, jest dzielny.

To właśnie poczucie godności, własnego honoru, zobowiązanie płynące ze złożonej przysięgi, wychowanie na etosie rycerskim nie pozwoliły im na złożenie broni w 1944/5 r.

Maria Ossowska podała, że godność sprowadza się do postawy godnościowej i ma związek z osobowością człowieka. Jej zdaniem, godność ma ten, kto stoi na straży swoich wartości, bez względu na okoliczności. Przyjmuje postawę do ich obrony. Z kolei godności nie ma ten, kto sprzeniewierza się uznanym przez siebie wartościom ze względu na oczekiwane korzyści.

Zaś Tadeusz Kotarbiński stwierdził, że nie można stawiać przetrwania nad godność, dlatego życie etyczne wymaga pokonania wielu trudności.

Maria Ossowska sformułowała również pogląd, w kontekście którego działania Naszych Bohaterów stają w jeszcze jaśniejszym świetle: „Konformizm jednostki, który może być pożądany w systemach totalitarnych, prowadzi do zubożenia osobowości, co stoi w jawnej sprzeczności z pewną tradycją moralną. Bogaty zaś rozwój osobowości jest ideałem uporczywie powtarzającym się przez dzieje”.

Wyklęci/Niezłomni byli ludźmi godnymi, nie byli konformistami, nie szli na kompromis. Po 1944 r. czuli się zobowiązani do dokończenia tego dzieła, które zaczęło się 1 września 1939 r. Zaatakowano wówczas nie tylko Polskę, ale każdego Polaka z osobna, jego honor, godność, miłość Ojczyzny, niepodległość – te wszystkie wartości, na których opierały się polskie rodziny, szkoły, organizacje, wojsko itd. Po klęsce wrześniowej nie podpisaliśmy kapitulacji, dalej prowadzona była walka z okupantami. Okazało się, że naród ma ducha, moc, które dawały siły do obrony własnych wartości, co – używając słów prof. Ossowskiej – czyniło nas jeszcze bardziej godnym narodem. Niemcy nas nie złamali, a wielu uczynili bohaterami. Z kolei rzeczywistość po 1944 r. przerosła bardzo wielu Polaków, terror, morderstwa, działalność najpierw NKWD, a później Urzędu Bezpieczeństwa, kłamstwo wyborcze 1947 r. sprawiły, że nasze postawy polaryzowały miedzy godnością i jej brakiem. W tym kontekście przywracanie pamięci Niezłomnych, mówienie o nich jest naszym obowiązkiem moralnym. Im więcej będziemy wiedzieli o Rodakach, którzy nie poszli na współpracę z komunistami, tym bardziej będziemy dumnymi obywatelami – dzielnym narodem.

Tagi:
żołnierze wyklęci żołnierze niezłomni

Los rodzin Żołnierzy Wyklętych

2018-03-21 09:42

Ks. Czesław Galek
Edycja zamojsko-lubaczowska 12/2018, str. IV

Archiwum autora
Rodzina Pyterów: Ignacy, Sabina, Henio

Od 2011 r., w dniu 1 marca, obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, czyli bojowników antykomunistycznego i niepodległościowego podziemia, którzy mając świadomość, że okupacja niemiecka zastąpiona została rosyjską, stanęli w obronie niepodległego bytu Państwa Polskiego, walcząc o prawo do życia w wolnej i suwerennej Ojczyźnie.

Walka z reżimem komunistycznym

Żołnierze Wyklęci, albo raczej Niezłomni, toczyli walkę ze służbami bezpieczeństwa ZSRR, oddziałami NKWD i SMIERSZ-a (skrót od rosyjskich słów „śmierć szpiegom” – była to zbrodnicza komórka kontrwywiadu wojskowego do zwalczanie antysowieckich narodowych struktur wojskowych i politycznych na ziemiach „wyzwalanych” przez Armię Czerwoną) oraz zależnymi od nich służbami bezpieczeństwa w Polsce: Milicją Obywatelską, Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego i Korpusem Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W ich szeregach byli żołnierze Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, organizacji „Niepodległość”, „Wolność i Niezawisłość” i wielu innych. Liczbę członków wszystkich organizacji i grup konspiracyjnych szacuje się na 120-180 tys. osób.Ścigani i prześladowani prowadzili nierówną walkę z przerażającą machiną komunistycznego terroru. Bardzo wielu z nich zostało aresztowanych i podanych bestialskiemu śledztwu, a potem w sfingowanych procesach skazanych na karę śmierci lub długoletniego więzienia. Wielu zostało wywiezionych w głąb Związku Radzieckiego, i nie wszyscy stamtąd powrócili. Szacuje się, że ponad 20 tys. żołnierzy podziemia zginęło w walkach, zostało zamordowanych skrytobójczo lub w więzieniach NKWD i Urzędu Bezpieczeństwa oraz na mocy wyroków komunistycznych sądów.

Represjonowanie rodzin

Żołnierze Niezłomni musieli się zmierzyć nie tylko z siłami agresora sowieckiego, ale również z wymierzoną w nich bezpardonową propagandą komunistyczną, która określała ich „bandami reakcyjnego podziemia”, „wrogami ludu”, a nawet „faszystami”. Dotyczyło to nie tylko ich osobiście, ale również ich rodzin. Dobrze, że dużo się mówi na temat bohaterstwa tych, którzy toczyli walkę z bronią w ręku z komunistycznym wrogiem. Nie należy jednak zapominać o żonach i dzieciach, którzy drżeli o los swoich mężów i ojców. Także o ojcach i matkach, którym nieznany był los ich dzieci. Nie wiedzieli, czy jeszcze żyją, czy też nie. Jeśli dowiedzieli się, że zginęli, to nie wiedzieli i nigdy mieli się nie dowiedzieć, gdzie są pochowani. Gdy żołnierze powrócili z więzień po odsiedzeniu kary, czy też na skutek amnestii, to byli szkalowani i prześladowani, i to nie tylko oni, ale także ich najbliżsi przez represyjny aparat komunistyczny. Stygmatyzowani byli mianem ojców, matek lub dzieci „bandytów”. Byli inwigilowani przez aparat bezpieczeństwa i utrudniano im karierę zawodową. Dzieciom Żołnierzy Wyklętych niekiedy uniemożliwiano kontynuowanie nauki w szkołach średnich, nie mówiąc już o dostaniu się na studia. Często rodziny Żołnierzy Wyklętych, którzy polegli lub zostali zamordowani, żyły w biedzie i ciągłym stresie, co źle wpływało na ich stan psychiczny. Przykładem tego może być rodzina Pyterów.

Ceniony partyzant

Ignacy Pyter brał udział w kampanii wrześniowej w 1939 r. w stopniu plutonowego. Po powrocie z wojny podjął pracę jako ślusarz w Zakładzie Tartacznym należącym do Ordynacji Zamoyskiej w Długim Kącie k. Józefowa Biłgorajskiego. Od razu zaczął zbierać potajemnie broń porzuconą przez żołnierzy polskich, ponieważ uważał, że na pewno się przyda do walki z najeźdźcą oraz werbował kolegów do konspiracji. W listopadzie 1941 r. koło Majdanu Nepryskiego stu zwerbowanych przez niego ludzi złożyło przysięgę żołnierską. Przez całą okupację niemiecką był żołnierzem Armii Krajowej o pseudonimie „Murzyn”. Służył w oddziale znanego dowódcy partyzanckiego Konrada Bartoszewskiego ps. Wir.

Uczestniczył w wielu bitwach z Niemcami, w tym również w największej bitwie partyzanckiej pod Osuchami pod koniec czerwca 1944 r. Uczestniczka tej bitwy, sanitariuszka Janina Rogulska-Bartoszewska, żona „Wira”, tak go wspomina z tamtych dni: „Spokojny, usłużny i zawsze ostatni ze swoimi potrzebami stale zjawiał się tam, gdzie był najpotrzebniejszy. Przytrzymywał rannych, pomagał ich opatrywać. Znikał niepotrzebny, by zjawić się znowu wtedy, kiedy zdawało mi się, że nikt nie zechce mi pomóc. (…) Na zawsze zostanie w naszej pamięci takim, jakim był wówczas. Najwytrwalszym i najofiarniejszym kolegą, oddanym całkowicie sprawie wolności, jaką sobie wymarzył. – Trudno będzie zatrzeć gorycz po jego śmierci z pamięci nas wszystkich”. (Cytat z książki wydanej w 1946 r. W jej przypisie podano tylko, że „zginał tragicznie w kwietniu 1945 r.”! ).

Tak jak jego dowódca i wielu innych partyzantów, nie złożył broni, gdy w lipcu 1944 r. na Zamojszczyznę wkroczyła Armia Czerwona. Pozostał w lesie, by walczyć z nowym najeźdźcą. Był poszukiwany przez UB. Kilkakrotnie funkcjonariusze dokonywali rewizji w jego domu.

1 kwietnia 1945 r. partyzanci na czele z „Wirem” zostali zaproszeni na Święta Wielkanocne przez mieszkańców Górnik k. Józefowa Biłgorajskiego na tradycyjne święcone jajko. Funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego zrobili na nich zasadzkę. Gdy partyzanci o niej się dowiedzieli, zaczęli uciekać dwiema furmankami w kierunku lasu. Ubecy otworzyli do nich ogień z karabinów maszynowych, raniąc jednego konia. Partyzanci zostawili furmankę i zaczęli uciekać pieszo w kierunku lasu. Ignacy Pyter pozostał na miejscu i z karabinu maszynowego ostrzeliwał napastników, dając tym samym możliwość ucieczki do lasu swojemu dowódcy i innym kolegom. Został zastrzelony przez ubeków. Jego ciało zostało zakopane w wielkiej tajemnicy nocą przez trzech jego towarzyszy broni na cmentarzu parafialnym w Józefowie Biłgorajskim. Po kilku latach jego szczątki zostały przeniesione do kwatery partyzanckiej i Wojska Polskiego na tym cmentarzu. Jego żona nigdy nie dowiedziała się, gdzie jest pochowany. Dzięki staraniom podjętym przez siostrę zakonną Jadwigę Skwaryło, Franciszkankę Misjonarkę Maryi, udało się ustalić na początku lat 90. XX wieku datę i miejsce jego śmierci i pochówku.

Tragedia rodzinna

Jego żona Sabina była nieustannie nękana przez Urząd Bezpieczeństwa do tego stopnia, że musiała opuścić swój dom w Długim Kącie i udać się wraz z synem Henrykiem (ur. 1932 r.) do rodziny swojej siostry Marii Skwaryło mieszkającej w Deszkowicach k. Szczebrzeszyna, by w jej domu zamieszkać. Wspomniana s. Jadwiga Skwaryło, córka Marii, opisuje trudne warunki materialne i psychiczne, w jakich żyła jej ciocia. Obydwie rodziny, nękane i upokarzane przez aparat komunistyczny, żyły w biedzie. Henryk ukończył tylko szkołę podstawową, bo nie było pieniędzy, aby go wysłać do szkoły średniej. Jej ciocia Sabina żyła w ciągłym strachu, że jako żona „bandyty” w każdej chwili może zostać aresztowana. Ustawicznie użalała się nad swoim losem, nad synem oraz nieżyjącym mężem. W tym bólu zmarła w 1974 r. Ta pełna bojaźni atmosfera panująca w domu rodzinnym miała negatywny wpływ na Henryka, który popadł w chorobę psychiczną, został umieszczony w szpitalu psychiatrycznym w Radecznicy, gdzie przebywał aż do śmierci w 2017 r. Taką cenę płaciły rodziny Żołnierzy Wyklętych. Im też należąsię szacunek, cześć i chwała.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Pielgrzymkowe cuda

2018-07-17 17:48

Salve TV

Dlaczego warto iść na pielgrzymkę? Czym zajmuje się dyrektor pielgrzymki? Jakie nadzwyczajne znaki i cuda dzieją się podczas pielgrzymek?

Waldemar Kucharczyk

- Oczywiście, że warto iść na pielgrzymkę. Z jednej strony jest to wypraszanie u Matki Bożej wielu łask, a z drugiej strony ma również wymiar pokutny. Warto podjąć ten trud - mówił ks. Dariusz Bala

- Pielgrzymowanie to trud, który mogę ofiarować Matce Bożej. Ale to także czas, kiedy mogę popatrzeć na wiarę ludzi, która mnie buduje - podkreślał ks.Rafał Goliński

- Na pielgrzymce jest mnóstwo uzdrowień duchowych. Są też spowiedzi, rozmowy. To jest nieustannie i rzeczywiście widać, jak ludzie dojrzewają do odkrywania głębi wiary - dodawał ks. Dariusz

- Serce ciągnie do Maryi. Do Matki się po prostu idzie - podsumował ks. Rafał

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Jestem od poczęcia

Międzynarodowe Forum Młodych

2018-07-18 11:15

Anna Przewoźnik

W Częstochowie w dniach 17- 22 lipca br. odbywa się Międzynarodowe Forum Młodych, uczestniczą w nim młodzi ludzie z Polski, a także Ukrainy, Białorusi, Francji i Włoch. W programie spotkania są – oprócz codziennej Mszy św. – warsztaty tematyczne, konferencje. Program odbywa się w Parku Lisiniec, na zielonym, pełnym drzew terenie, w pobliżu Jasnej Góry.

Anna Przewoźnik
Zobacz zdjęcia: Forum Młodych

Spotkanie organizuje wspólnota Emmanuel. Pierwsze takie wydarzenie odbyło się w 1984 r. we Francji. W Częstochowie odbywa się od 2013 r. W tym roku wydarzeniu towarzyszy hasło: „ Miłość na całe życie” - chodzi o odkrywanie miłości w jej różnych aspektach, zaznacza Michał Reczek odpowiedzialny za Forum Młodych Wspólnoty Emmanuel w Częstochowie. - Chcemy młodym opowiadać o tym, jak realizować miłość w swoim życiu: w małżeństwie, w powołaniu do wspólnoty, w służbie drugiemu człowiekowi. W tym roku nie stawiamy na VIP-ów, ale czerpiemy ze skarbca wspólnoty Emmanuel, stąd zaprosiliśmy członków wspólnoty do dzielenia się świadectwem o swoim życiu, w tym kontekście odkrywania miłości - zaznacza współorganizator Forum.

- W czasie tych kilku wakacyjnych dni, każdy może w osobisty sposób doświadczyć miłości Boga, odpowiedzieć sobie na ważne życiowe pytania i poznać ludzi, dla których wiara, relacja z Bogiem jest ważna, mówi student Michał Kłeczek, który od 5 lat przyjeżdża na Forum Młodych.

Posłuchaj: Forum Młodych

W ciągu Forum jest czas na zabawę, wspólne posiłki, nocne rozmowy w kawiarence, ale też i odpoczynek. Popołudnia wypełnią talent corners, czyli odkrywanie nowych talentów, chyba w każdej dziedzinie, jaką można sobie wymarzyć. Najważniejsze, centralne miejsce zajmuje celebracja Eucharystii, jest czas na modlitwę, zarówno wspólną, jak i osobistą. Jest specjalny namiot adoracji Najświętszego Sakramentu. Uczestnicy forum mówią o wielu aspektach tego wydarzenia, ale to, co ich przemieniło to właśnie spotkanie z Chrystusem w Najświętszym Sakramencie - zaznaczają organizatorzy.

Podczas Forum planowana jest wspólna modlitwa przed Cudownym Obrazem na Jasnej Górze i konkretna akcja, podczas której można będzie czynić dobro dla potrzebujących pomocy osób z Częstochowy.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem