Reklama

Polskie pieśni adwentowe (II)

2017-12-13 11:06

Prof. Kazimierz Ożóg
Edycja rzeszowska 51/2017, str. IV

Bożena Sztajner/Niedziela

W poprzednim numerze omówiliśmy grupę pieśni adwentowych, które nazwałem typem Rorate, czyli Spuśćcie rosę, niebiosa. Pieśni te stanowią wielkie modlitewne wołanie o łaskę Boga dla ludu pogrążonego w ciemnościach grzechu. Niebiosa to metafora samego Boga, bo są miejscem Jego przebywania, zaś rosa, tak cenny zawsze życiodajny deszcz, jest symbolem dobra, jakie zlewa Bóg. Obłoki mają wylać Sprawiedliwego, czyli samego Mesjasza. Motyw ten jest zawarty szczególnie w trzech pieśniach: Hejnał wszyscy zaśpiewajmy (XVI w.), Niebiosa, rosę spuśćcie nam z góry (XVIII w.), Spuśćcie nam na ziemskie niwy (XVIII w.).

W jednej pieśni z kręgu Rorate pojawia się już radosny wątek Maryi i Archanioła Gabriela, który zwiastuje Panience najważniejszą wieść w dziejach ludzkości – poczęcie Mesjasza. Śpiewamy bowiem: Ale się Ojciec zlitował – Nad nędzną ludzi dolą, – Syn się chętnie ofiarował, – By spełnił wieczną wolę: – Zaraz Gabryjel zstępuje – I Maryi to zwiastuje, – Iże z Ducha Świętego – Pocznie Syna Bożego.

Najświętsza Maryja Panna, Boży posłaniec Archanioł oraz w tle Ten, który jest Nadzieją, Syn Boży – oto główni bohaterowie drugiej grupy pieśni adwentowych. Są to utwory o Maryi, szczególnie o zwiastowaniu, ukazują sam moment przyjścia archanioła Gabriela do Maryi bądź chwalą Panienkę za zgodę na to niezwyczajne – i sądząc po ludzku, bardzo trudne do przeżycia złych opinii innych – poczęcie Syna Bożego. Motyw zwiastowania Maryi fascynował nie tylko poetów układających pieśni czy modlitwy (por. modlitwę Anioł Pański), ale był często wykorzystywany w malarstwie, by wymienić tylko obrazy takich malarzy, jak: Fra Angelico, Simone Martini, Leonardo da Vinci, El Greco. Zarówno twórcy pieśni, jak i znakomici malarze chcieli wniknąć w ten wyjątkowy sens spotkania Maryi z Bożym Wysłannikiem. I ten sens jest głównym tematem kilku pieśni adwentowych.

Reklama

Z XVIII wieku pochodzi jedna z najczęściej śpiewanych dziś pieśni adwentowych Archanioł Boży Gabryjel. Jest to w tym czasie pokutnym radosna pieśń o zwiastowaniu rzeczywiście dobrej nowiny: Archanioł Boży, Gabryjel – Posłan do Panny Maryjej, – Z majestatu Trójcy Świętej – Tak sprawował poselstwo k Niej: – Zdrowaś Panno, łaskiś pełna, – Pan jest z Tobą – To rzecz pewna. Ten dostojny, kunsztowny poetycko tekst jest relacją z odwiedzin Bożego Posłańca u Maryi. Najpierw jest przytoczone jego imię, staropolska wersja Gabryjel, potem w pięknym zwrocie przypomina się Majestat Trójcy Świętej. To niezwykłe zdarzenie zachodzi jednak w zwyczajnej ludzkiej atmosferze spotkania. Archanioł pozdrawia Maryję serdecznym zwrotem Zdrowaś Mario, łaskiś pełna. Ten dawny zwrot powitalny, kiedy życzono najpierw zdrowia, aby rozmowa się dobrze rozwijała, był charakterystyczny dla wielu kultur. Także dla kultury żydowskiej. Reakcją Maryi było zdumienie i bojaźń. Autor tekstu ujmuje to bardzo celnie: Panna się wielce zdumiała – Z poselstwa, które słyszała; – Pokorniuchno się skłoniła, – Jako Panna świątobliwa; – Zasmuciła się z tej mowy, – Nic nie rzekła Aniołowi. Potem rozwija się niezwykły dialog między wysłannikiem Boga a Maryją. Jest to najważniejszy dialog w dziejach ludzkości. Rozmowa ta ma swoją dramaturgię. Archanioł używa łagodnej perswazji, gdyż od zgody Maryi zależy zbawienie świata: Ale poseł z wysokości, – Napełnion Boskiej mądrości, – Rzekł Jej: Nie bój się, Maryja, – Najszczęśliwszaś, Panno miła, – Nalazłaś łaskę u Pana, – Oto poczniesz Jego Syna. Maryja po ludzku rzecz biorąc, broni się argumentem naturalnym: „A jakoż by to mogło być? – Jęła Panna k Niemu mówić, – Ja nie chcę męża nigdy znać” – Jął jej Anioł tak powiadać.

Zwróćmy uwagę na mistrzowskie opanowanie warsztatu językowego autora tej pieśni. W bardzo zwięzłych, jednocześnie pięknych i celnych słowach ujął on całą sytuację zwiastowania z jej głębią teologiczną i zgodnością z przekazem ewangelicznym.

Z wieku XVII pochodzi pieśń adwentowa ku czci Najświętszej Maryi Panny, sławiąca szczególnie Jej zwiastowanie i jego konsekwencje – Gwiazdo morza głębokiego. Zwróćmy uwagę na wspaniałe tytuły Najświętszej Maryi Panny. Polacy kochający Maryję szczerze w każdym zwrocie adresatywnym chcieli Ją wymownie uczcić: Gwiazdo morza głębokiego, – Matko Boga najwyższego, Panienko bądź pozdrowiona, – Furto rajska otworzona! Strofa druga przywołuje już scenę zwiastowania: Od Aniołaś pozdrowiona, – Gdyś poczęła w sobie Pana: – Imię matki naszej Ewy – Odmieniaj ku pokojowi. Maryja jest ukazywana w pieśniach adwentowych jako druga Ewa. Pierwsza Ewa zgrzeszyła przez nieposłuszeństwo, Maryja, jako druga Ewa, przez posłuszne „tak” woli Bożej stała się Matką Syna Bożego – Zbawiciela.

Głęboka teologicznie pieśń XVI-wieczna – Po upadku człowieka grzesznego – jest kolejnym opisem sceny zwiastowania. Autor stara się przedstawić po swojemu, na miarę myślenia tego wieku różne realia tamtego zdarzenia. Sytuacja w tej pieśni jest bardzo ciekawa. Otóż Pan Bóg, widząc pogrążoną w grzechach ludzkość, użalił się nad ludźmi. Żal Mu się zrobiło, że stworzeni przez Niego ludzie tak cierpią. Postanowił więc temu po Bożemu zaradzić. Wezwał zatem swojego Archanioła i polecił mu „misję” specjalną na ziemi. I tu się zaczyna opis zwiastowania. Przeczytajmy najpierw strofę pierwszą, zwróćmy uwagę na archaiczny język; Po upadku człowieka grzesznego – Użalił się Pan stworzenia swego: – Zesłał na świat Archanioła cnego. Polecenie Boże jest proste, o tym traktuje druga strofa: Idź do Panny, imię Jej Maryja, – Spraw poselstwo: Zdrowaś, łaski pełna – Pan jest z Tobą, nie bądźże troskliwa. „Troskliwa” dawniej znaczyło „przeżywająca bojaźń, bojąca się”. Trzecia strofa już jest niemalże filmowym przedstawieniem spotkania: Panna natenczas psałterz czytała, – Gdy pozdrowienie to usłyszała; – Na słowa się anielskie zdumiała. W scenie zwiastowania artyści najczęściej ukazują Maryję jako modlącą się. Tu modli się Dzieweczka, czytając psałterz. Rzeczywiście, w XVI wieku była to bardzo popularna forma modlitwy i tak autor XVI-wieczny to ujmuje. Archanioł jest dobrym obserwatorem, widząc, że Maryja się przestraszyła – co jest bardzo ludzkie – zaczyna ją łagodnie uspokajać, jakżeż piękne staropolskie są to frazy: Archanioł, widząc Pannę troskliwą, – Jął Ją cieszyć mową łagodliwą: – Panno, nie lękaj się, Pan jest z Tobą”. I kolejne strofy oddają dalszy ciąg tego spotkania wysłannika Boga z Maryją. Oto polski Adwent – wspaniałe pieśni ku czci Maryi.

Tagi:
adwent pieśni

Sekret kodu kulturowego rodzin wielodzietnych

2018-11-19 12:54

Antoni Szymański Senator RP

W kaszubskiej gminie Sierakowice odnotowuje się najwyższą dzietność w kraju. Typowy model rodziny to 2+4. Ten fenomen ma różne tłumaczenia. Czy Kaszubi dostali zawrotu głowy i muszą mieć dużo dzieci, bo również w sąsiednich gminach powiatu kartuskiego odnotowuje się najwyższe wskaźniki urodzeń? Co leży u podstaw tej wyjątkowej prokreacyjnej determinacji? Wójt gminy Tadeusz Kobiela tłumaczy to tradycją. Inny trop wyjaśnienia może prowadzić do uznania głębokiej religijności Kaszubów jak czynnika wzmacniającego postawy prorodzinne.

Grzegorz Jakubowski/KPRP

Niekonwencjonalne wyjaśnienie sierakowickiej prężności demograficznej przedstawił prof. Witold Toczyski w raporcie Rządowej Rady Ludnościowej „Sytuacja demograficzna Polski jako wyzwanie dla polityki społecznej i gospodarczej”. Analizując ten przypadek kaszubskiej gminy postawił tezę, że na przyszłość demograficzną kraju duży wpływ będzie wywierać kod kulturowy przedsiębiorczości społecznej młodzieży. Nieco trywializując to podejście można postawić pytanie, czy spółdzielnie uczniowskie mogą mieć wpływ na budowanie pomyślności i niezależności rodziny? Casus Sierakowice wskazuje, że podstawą pomyślności gospodarczej gminy jest ponadprzeciętny udział prywatnej przedsiębiorczości. Gmina jest zagłębiem rzemieślniczym Trójmiasta, gdyż występuje dominacja (87,96 proc.) firm osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą. W rodzinach przedsiębiorców silne jest przekonanie, że ich niezależność i pomyślność jest związana z ich aktywnością gospodarczą. Powstaje pewien wzór kulturowy, przekonanie o szczególnej wartości przedsiębiorczości dającej trwałe podstawy ekonomiczne rodziny. Mając własną działalność można być bardziej impregnowanym na układy i układziki, ceniąc sobie wartości życia rodzinnego. U podstaw prężności demograficznej stoi bowiem rodzina. Optymizm życia rodzinnego ściśle wiąże się ze stabilnością ekonomiczną, która daje gwarancje podołania zadaniu wychowania i wykształcenia dzieci, zaś szczególnie ceniąc przygotowanie dzieci do dobrego zawodu. Wiara, że wzór własnej zaradności potrafimy przekazać dzieciom stają się ważnym czynnikiem decyzji o posiadaniu dzieci.

Jednym z czynników hamująco wpływającym na pozytywny model rozwoju rodzin jest niewłaściwa pedagogika społeczna młodzieży, która kosztem solidaryzmu społecznego eksponuje model egoizmu, a nawet hedonizmu. Trudny do przecenienia jest wpływ szkoły na kształtowanie postaw przedsiębiorczych. Wiemy, że jednym ze źródeł sukcesu gospodarczego jest pomysłowość, odwaga i zdolność do podejmowania ryzyka poprzedzana jest praktykowaniem przedsiębiorczości społecznej w szkole. W polskiej edukacji występuje w szczątkowej postaci kształcenie dla przedsiębiorczości. Są to zajęcia o makro i mikroekonomii, bankowości, budżetowaniu i grach ekonomicznych. Zajęcia w większości mają charakter pasywny, takie trenowanie „na sucho”. Nauczyciele zajęcia traktują podręcznikowo, bez konfrontowania się realnym gospodarowaniem. Motyw pracy w tzw. realu dla dobra wspólnego i w kooperacji znajduje się na odległym miejscu piedestału wartości wychowawczych. Przeważa dyktat podstawy programowej i edukacji, która ma awansować do kolejnego szczebla kształcenia. Przedmioty, które nie są ważne na świadectwie maturalnym są z natury rzeczy przez wszystkich spychane na dalszy plan. Dlatego w szkołach wyginęły prawie całkowicie spółdzielnie uczniowskie – uniwersytety przedsiębiorczości. Zarówno spółdzielczość uczniowska, jak angażowanie się młodzieży do prac na rzecz społeczności lokalnej są w zapaści. Na margines zepchnięto praktykowanie przedsiębiorczości młodzieży. Przedsiębiorczość wiąże się z nastawieniem na nowe rozwiązania w relacjach społecznych. Nakierowana jest na budowanie umiejętności współpracy, wzmacnianie pasji i czerpanie znacznej satysfakcji z procesu realizacji swoich pomysłów.

Wiemy, że jednym ze źródeł sukcesu gospodarczego jest pomysłowość, odwaga i zdolność do podejmowania ryzyka. Obudzenie ducha przedsiębiorczości uzależnione jest od zbudowania swoistej kultury pracy nakierowanej na innowacyjne zmiany. To jest wielkie wyzwanie jak ożywić postawy przedsiębiorczości społecznej młodzieży, która jest jednym z istotnych czynników wzmacniania rodziny i społeczności lokalnej.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Biskupi w sprawie ochrony dzieci i młodzieży

2018-11-19 20:57

Niedziela TV

381. Zebranie Plenarne KEP odbyło się na Jasnej Górze w dniu 19 listopada 2018 r. Głównym tematem była sprawa ochrony dzieci i młodzieży przed nadużyciami seksualnymi. Prezentujemy całość konferencji prasowej po zakończeniu obrad.

Niedziela TV
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Jestem od poczęcia

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem