Reklama

Cuda dzieją się po cichu

Walka karnawału z postem

2018-02-07 13:42

Arkadiusz Bednarczyk
Edycja rzeszowska 6/2018, str. I

Arkadiusz Bednarczyk
Dzwon śmierci – beztroska zabawa, która kiedyś musi się skończyć... (fragment obrazu z kościoła parafialnego w Krośnie)

Miniatury pontyfikałów krakowskich z piętnastego stulecia ukazują wielkopostny obrzęd posypywania głów popiołem. Wzmianki o posypywaniu głów popiołem, a raczej o naznaczaniu popiołem czoła znakiem krzyża świętego zachowane w papieskiej księdze – „Sakramentarium Gregoriańskim” – pochodzą z ósmego wieku. W tym dniu wszyscy wierni podchodzili przed Mszą św. do ołtarza, gdzie biskup, maczając palec w popiele, naznaczał krzyżem czoło każdego, a w przypadku osoby duchownej tonsurę.

Niezrównany Jędrzej Kitowicz, autor „Opisu obyczajów...”, pisał, iż: „Ksiądz posypywał głowy popiołem z palmy w Kwietną Niedzielę święconą (a nie z trupich kości, jak rozumie prostactwo) upalonym, przypominając ludowi tym sposobem, że kiedyś w proch się obróci, zatem, żeby do marności światowych, a tym bardziej do rozpusty nie przywiązywał, ale owszem za zbytki i swawole mięsopustne miał się przy poście świętym do pokuty”.

Reklama

Monarchowie wspierali ubogich, a z królewskich stołów przekazywano obfite kosze z żywnością do miejskich przytułków. W czwartym stuleciu ewangeliczne przykłady czterdziestodniowego postu Chrystusa na pustyni czy też czterdziestoletniej wędrówki Izraelitów do Ziemi Obiecanej, po ucieczce z egipskiej niewoli faraona Ramzesa II, dały zapewne impuls do wprowadzenia okresu czterdziestodniowego postu jako odrębnego czasu w Kościele, o czym ślady znajdujemy w tzw. „Liście wielkanocnym biskupa aleksandryjskiego Atanazego” z IV stulecia. Św. Cyryl Jerozolimski też pisze o czterdziestu dniach pokuty.

Wspomniany obraz „Walka postu z karnawałem”, jeden zrabowany przez Niemców w czasie ostatniej wojny z Muzeum Narodowego w Krakowie, drugi znajdujący się w Wiedniu, są przykładem ukazywania wartości najważniejszych w życiu. Breugel przedstawił dwie koncepcje życia – zabawy i umartwiania się. Żadna z nich nie jest idealna. Karnawał zakłada beztroskie życie, ale nie trwa wiecznie, post natomiast wprowadza w ludzkie życie wiele ograniczeń. Prowadzeni przez błazna ludzie muszą wybrać między dwoma światami. A może wybiorą równowagę? Wszak i post, i karnawał mają swoje miejsce w życiu człowieka. Równie ciekawy obraz znajduje się w krośnieńskiej farze. Nosi on tytuł „Dzwon śmierci” i pochodzi z XVII wieku. Przedstawia ucztujących i bawiących się magnatów, nad którymi nieuchronnie wisi dzwon, w który zamierza uderzyć Pan Jezus, aby uświadomić bawiącym się, że nadchodzi ostatnia godzina ich życia. A pod ucztującymi i pijącymi ludźmi rozpościera się czeluść piekła.

Tagi:
post karnawał

Śre-dnio-wie-cze

2018-01-31 10:19

Juliusz Woźny
Edycja wrocławska 5/2018, str. VI

Święto Trzech Króli rozpoczyna w kalendarzu kościelnym okres niezwykły, trwający aż do Środy Popielcowej. To karnawał. Dziś świętujemy go raczej oszczędnie – cicho i skromnie, bez pomysłu i polotu. Zabawy sylwestrowe są właściwie pierwszym i ostatnim widocznym akordem radosnych pląsów, ulice w karnawale są równie szare, jak w innych okresach. A jak było kiedyś?

Madeinitaly/PIXABAY

Życie codzienne w minionych czasach regulowały liczne zakazy i obyczaje, których złamanie groziło sankcjami od towarzyskiego ostracyzmu lub społecznego potępienia począwszy, po surowe kary wymierzane przez prawo. W średniowieczu czas karnawału znosił wiele z tych reguł, zapewniał moment wytchnienia, wychodził naprzeciw ludzkiej skłonności do błaznowania, parodiowania i wygłupów. Były to dni wyjątkowe. Szaleństwo zabawy osiągało poziom dla nas niewyobrażalny. Ulegali mu nawet najrozsądniejsi, ci, którzy na co dzień powinni świecić przykładem. Władzę w tym „świecie na opak” przejmowali trefnisie, błaźni i komedianci – królowie karnawału.

Odpoczynek od wyrzeczeń

Skąd ta żywiołowość zabawy graniczącej z obłędem? W czasach średniowiecza kontrasty, nie tylko społeczne, były znacznie bardziej jaskrawe niż dziś. Granice między stanami, klasami społecznymi były wyraźnie zdefiniowane, trudne do pokonania. Różnice społeczne podkreślały również stroje, właściwe dla każdego stanu i płci. Ogromny był kontrast między porami dnia i porami roku. Dzisiejsze miasta nie znają ciszy i ciemności, jakie niegdyś zapadały po zachodzie słońca. Ostro zarysowana była granica między miastem, a otaczającymi go polami i lasami – wyznaczały ją mury miejskie. Dziś ciągnące się kilometrami przedmieścia nie pozwalają wskazać, gdzie konkretnie kończy się miasto. Ten stan znakomicie opisuje Johann Huizinga w swej genialnej „Jesieni średniowiecza”: „Nędzarze i ułomni mniej zaznawali ulgi niż dzisiaj, cierpienia te były groźniejsze i cięższe do zniesienia, ostry mróz i przerażające ciemności zimy były złem bardziej istotnym niż dziś. Sławą i bogactwem cieszono się gwałtowniej i bardziej pożądliwie, wyraźniejsza niż dziś dzieliła je granica od żałosnego ubóstwa i lichoty”. Pamiętajmy, że podobnie było w przypadku postu i karnawału. Podczas Adwentu czy Wielkiego Postu chrześcijanie pokutowali w sposób naprawdę surowy. Natomiast czas zabawy był okresem prawdziwego szaleństwa, spontanicznej radości, kiedy z premedytacją łamano zakazy, dawano upust tłumionym instynktom i parodiowano zwykły, codzienny porządek.

„Fotki” z karnawałów

Przechodząc wrocławskim rynkiem warto przystanąć i bacznie przyjrzeć się południowej ścianie ratusza. Pokryta niemal w całości rzeźbami, zawiera ukryte treści. Opowiada między innymi o karnawałowych obyczajach dawnego Wrocławia. Jak wiadomo, znajduje się tam wejście do najstarszej w Europie restauracji. Krytycznie o wystroju ówczesnych karczem wypowiadali się kaznodzieje. Widniejące na ścianach wizerunki zwierząt, parodiujących ludzkie zachowania, orła w stroju lekarza, małpy w roli ucznia czy lisa grającego na cytrze były, ich zdaniem, podstępnym sposobem, aby zwabić ludzi do wnętrza. Nie inaczej rzecz ma się w przypadku Piwnicy Świdnickiej. Cała ściana wręcz woła i zachęca żeby wejść do wnętrza. Zapowiada atrakcje. W sposób przekorny i dowcipny opowiada o konsekwencjach pijaństwa, jest też historycznym świadectwem dawnych obyczajów karnawałowych. Najbardziej znana rzeźba sprzed wejścia do Piwnicy Świdnickiej – para podpity mężczyzna chwiejący się na nogach i czcigodna małżonka zdejmująca z nogi drewniany but, aby godnie powitać wesołka (pamiątką po tym powitaniu był pewnie solidny guz na czole) – to dziewiętnastowieczna, konwencjonalna anegdota. Zerknijmy jednak wyżej, gdzie wdać szynkarza niosącego trunki, muzyka dmącego w piszczałkę, drugiego, grającego na cytrze i bywalca piwnicy tęgo pociągającego z charakterystycznego kufla używanego w Piwnicy Świdnickiej zwanego iglem. Nad ich głowami unoszą się anioły, równie krępe, jak bywalcy piwnicy. Wszystko zgodnie ze starą pijacką maksymą: „Pijanego, a dziecięcia Pan Bóg strzeże”. Biegnące wzdłuż gzymsów fryzy rzeźbiarskie prezentują prawdziwy korowód karnawałowych scen i antybohaterów. Dwukrotnie pojawia się wizerunek pijanej kobiety. Raz jest ciągnięta w koszu, raz obwożona w taczce. W obu przypadkach kobiety zachowują się w sposób nieprzystający pobożnej niewieście. Jedna z nich bezwstydnie wznosi flaszkę z gorzałką, druga wygraża pięścią mężczyznom, ciągnącym kosz. Jedni twierdzą, że to opiekuńczy mężowie transportują do domu małżonki, które nadużyły. Inni uważają, że to dowód poniżającego obyczaju. Ponoć pijane kobiety obwożono w ten sposób wokół ratusza, wyśmiewając je i szydząc z nieszczęśniczek. Stare kobiety – najsłabsze przedstawicielki średniowiecznego społeczeństwa, były łatwym celem drwin i poniżających rytuałów. Pod tym względem niewiele się zmieniło. Jak wielu dzisiejszych nieustraszonych bojowników o wolność i postęp społeczny drwi z „moherów”? To nowa odmiana starej, znanej i obrzydliwej tendencji.

Parodia i miszmasz

Sceny walk rycerskich wśród ratuszowych rzeźb to echo obyczaju organizowania turniejów rycerskich podczas ostatków, a więc u szczytu karnawałowych zabaw. Szranki ustawiano na placu Solnym, dlatego wśród ratuszowych rzeźb widać szarżujących jeźdźców i walczących mieczami pieszych. Jednak tuż obok widać parodie rycerskiego turnieju: karykaturalne zmagania mocujących się mężczyzn, których pachołek okłada cepem. Oczywiście, czas karnawału to okres, gdy z lubością oddawano się hazardowi – stąd scena z grającymi w kości, a wszystko to przemieszane ze scenami z ezopowych bajek – lis zaprasza bociana do jedzenia z płaskiego talerza. W innych scenach św. Jerzy walczy ze smokiem, myśliwi ścigają zwierzynę, chłopi wędrują na targ. Tuż obok wizerunki świętych, herby Wrocławia, wszystko przemieszane, powaga i parodia – jak to w czasie karnawału.

A jednak zgorszenie...

Bernard Fabri, kaznodzieja z Zielonej Góry, zgorszony nawoływał do opamiętania czcicieli karnawału: „Święty Karnawał czcicie nie jeden, lecz trzy dni i trzy noce w pijaństwie, biesiadowaniu i opilstwie. Świątynią, która jemu wznieśliście, jest kuchnia, jego ołtarzem stół, jego służącym kucharz. Inni święci przywracają ludziom mowę. Wasz święty zabiera ją wam. Jakże wielu w tych dniach nie będzie mówiło w swym języku ojczystym, lecz w obcym! Niemcy mówią więc po polsku, Czesi i niewykształceni ludzie świeccy mówią wtedy po łacinie; a gdy nie mogą już wydobyć więcej słów z siebie wtedy ryczą to swoje okrutne lalala!”

Te wspaniałe kazania, pełne pasji i potępienia wobec grzechu, przynoszą mnóstwo informacji o karnawałowych obyczajach, chyba nieco wbrew intencjom kaznodziei. „W te dni zmieniają ludzie swe ubrania, wdziewają maski i skaczą jak kozły; nawet stare niewiasty nie pozostają wtedy cicho... a przez cały rok siedziały cicho. Szminkują się także dziewczęta i ozdabiają włosy i noszą treny jak dumny paw i obnoszą się same po targowisku jak kupiec swe towary; hulają po ulicach i śpiewają zalotne piosenki diabłu na chwałę, któremu w tych dniach stoją na służbie.”

A gdyby tak wziąć wzór z przodków?

Ignoranci widzą dziś w średniowieczu ponurą, ciemną epokę, pełną śmiertelnej powagi. Nie mają pojęcia, że ludzie w tamtych czasach potrafili bawić się bardziej spontaniczne od nas, pracowali znacznie mniej i płacili niższe podatki. To prawda, żyli krócej, ale potrafili się życiem cieszyć znacznie intensywniej niż my. Ta spontaniczna radość z biegiem czasu ustępowała, ewoluując ku coraz bardziej konwencjonalnym formom zabawy, by w końcu stać się sztywnym jak gorset, dziewiętnastowiecznym balem. Balem, na którym każda figura taneczna była ściśle skodyfikowana, każda panna na wydaniu miała w karneciku zapisanych partnerów do kolejnej polki czy walczyka, nad czym skrzętnie czuwały ciotki przyzwoitki. Z biegiem lat czas karnawałowych zabaw wypełniła sztywna, wszechobecna nuda. I nie chodzi o to, aby rozpaczać za rozpustą, pijaństwem i wyuzdaniem, których – jak widać wyżej – mieszkańcom Dolnego Śląska w średniowieczu nie zbywało – ale wynaleźć własny, właściwy naszej epoce, sposób świętowania karnawału. Kolorowo, w tańcu, razem, choćby na ulicy. Powierzchnia wrocławskiego rynku ma aż 3,8 hektara, na prostokącie o wymiarach 213 na 178 metrów można urządzić karnawałowe szaleństwo, połączone choćby z jedzeniem pączków tłustoczwartkowych. Fakt, średniowieczni przodkowie nie musieli się martwić koniecznością zabezpieczenia imprez masowych, ale czy względy formalne powinny stawać na drodze kolorowej tradycji karnawału?

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Kalendarz pielgrzyma 2019

Jasna Góra: z udziałem „Mazowsza” trwają uroczystości odpustowe

2018-08-15 13:19

it / Jasna Góra (KAI)

Z udziałem Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca „Mazowsze” na Jasnej Górze trwają główne uroczystości odpustowe. Na szczycie odbyło się misterium: „Tu zawsze byliśmy wolni”, podczas którego Zespół wykonał specjalnie dobrane pieśni patriotyczne. Od 11.00 swym śpiewem ubogaca także główną sumę odpustową a po Eucharystii odbędzie się wspólne z pielgrzymami „radosne dziękczynienie za wolną Polskę”.

Mariusz Książek/Niedziela

- Nasz pobyt u Matki Bożej to wyraz wdzięczności za wolną Polskę i 70 lat działalności Zespołu, którego misją jest ukazywanie piękna ojczystej kultury - powiedział Jacek Boniecki, dyrektor zespołu. Podkreślił, że „Jasna Góra to miejsce wyjątkowe a Mazowsze przybywa, by pokłonić się Maryi, by modlić się i dziękować za ten fenomen, który zrodził się w 1948 r. z inicjatywy Tadeusza Sygietyńskiego i jego żony Miry Zimińskiej–Sygietyńskiej”.

Dyrektor zauważył, że „jesteśmy tu, by razem z Niepodległą wyśpiewać pieśni religijne, które tak łączą Polaków, ale by podzielić się także najnowszą płytą zawierającą patriotyczne utwory zaaranżowane specjalnie na ten rok jubileuszowy 100-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości”.

Jacek Boniecki stwierdził, że „to wielkie święto narodowe łączy Polaków a Mazowsze to symbol polskości, zwłaszcza dla ludzi, którzy musieli opuścić Polskę". - Mazowsze bywało tam, gdzie są dziesiątki Polaków były po opuszczeniu kraju, tak jest i dzisiaj. Byliśmy np. ostatnio w Wilnie i na Syberii – powiedział dyrektor. Dodał: „łączy nas wiara, nadzieja i miłość i ukochanie Polski”.


- Mazowsze słynęło zawsze z ruchu, ukazujemy piękno polskiej ludowej muzyki, tańca, zanosimy zawsze cząstkę Polski i przypominamy, że jest to dla nas ważne – podkreśla dyrektor. Z uśmiechem dodaje, że na Jasnej Górze tańców nie będzie, ale wspólne radowanie owszem.

- To miejsce, które łączy wszystkich Polaków, modlimy się, by Zespół mądrze zaskakiwał swoimi propozycjami repertuarowymi na przyszłość - powiedział dyrektor Mazowsza.

Mazowsze to nasza folklorystyczna duma narodowa. Utworzone przez kompozytora Tadeusza Sygietyńskiego i jego żonę Mirę Zimińską-Sygietyńską jest dziś uznaną marką, która rozreklamowała polską tradycję ludową na świecie. Zespół dał w sumie ponad 6,5 tys. koncertów, przemierzając prawie 2,3 mln kilometrów w 52 krajach. Ważną datą w historii Mazowsza jest 1 października 1954, wówczas władze po raz pierwszy zezwoliły na występy za żelazną kurtyną i tym sposobem rodzimy folklor doczekał się prezentacji przed paryską publicznością. A repertuar stopniowo się rozrastał. Sygietyńska wzbogaciła program o pieśni religijne i patriotyczne oraz o ludowe kompozycje sięgające korzeniami daleko poza centralną Polskę. „Kukułeczkę”, „Furmana” czy „Ej, przeleciał ptaszek” do dziś nuci starsze pokolenie i nie zapomina o wybitnych solistach wylansowanych na przestrzeni tych 70 lat. Tu rozpoczynała karierę np. piosenkarka Irena Santor.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Wielki odpust krzeszowski w międzynarodowej oprawie

2018-08-15 19:08

ksww / Krzeszów (KAI)

Kilka tysięcy osób uczestniczyło w uroczystościach odpustowych ku czci Maryi Wniebowziętej w pocysterskim sanktuarium maryjnym w Krzeszowie. Sumie odpustowej przewodniczył biskup pomocniczy wrocławski Andrzej Siemieniewski. Przy ołtarzy stanęli również biskup senior Marian Buczek ze wschodniej Ukrainy oraz biskup Stanisław Dowlaszewicz z Boliwii, pochodzący z nieodległej Kamiennej Góry.

KS. WALDEMAR WESOŁOWSKI

Każdego roku odpust krzeszowski gromadzi tłumy wiernych i pielgrzymów, którzy za wstawiennictwem Matki Bożej Łaskawej wypraszają potrzebne łaski. Na uroczystości przybywają wierni nie tylko z diecezji legnickiej, ale i z całego Dolnego Śląska, również z wielu stron Polski i z zagranicy, zwłaszcza z sąsiednich Czech i Niemiec.

W homilii wygłoszonej podczas sumy odpustowej bp Siemieniewski skupił się na słowie „zwycięstwo”. – To słowo występuje w wielu odsłonach. Dziś trzeba sobie uświadomić, że źródłem prawdziwego zwycięstwa jest Zmartwychwstanie Chrystusa. Jego zwycięstwo jest udzielane ludziom w Kościele. Jako pierwsza z ludzi doświadczyła tego Maryja, wzięta do nieba z ciałem i duszą – mówił w homilii bp Siemieniewski.

- Również my oczekujemy chwały, radości i zwycięstwa. Dokonuje się to na drodze walki duchowej przeciw pierwiastkom zła, grzechu, tego, co pozbawia nas nadziei i radości. Nie jesteśmy w tym sami. Wspiera nas Chrystus i Maryja. Oni prowadzą nas do zwycięstwa – kontynuował bp Andrzej.

Zaznaczył też, że pojęcie zwycięstwa odnosi się również do naszej historii. – Wspominamy dziś wydarzenia sprzed 100 lat, ale także te, z 1920 roku, określane mianem „cudu nad Wisłą”. Tam, gdzie jest walka w słusznej sprawie, mamy prawo się modlić i oczekiwać pomocy Boga. Dlatego chcemy dziękować dziś za dar wolnej Ojczyzny – mówił biskup pomocniczy wrocławski.

Zachęcił też wiernych, by modlili się o to, by współczesny patriotyzm, przeżywanie Ojczyzny było zgodne z wolą Boga. Przypomniał wiernym, że drogowskazami dla nas są nadal trzy słowa: "Bóg, Honor, Ojczyzna".

- Dbajmy o naszą Ojczyznę, wpatrując się zwłaszcza w przykład życia naszych polskich świętych, szczególnie św. Jana Pawła II, który uczył nas i nadal uczy miłości do Ojczyzny i prawdziwego patriotyzmu – mówił.

- Niech współczesny patriotyzm będzie przeżywaniem piękna Polski, pokazywaniem tego skarbu i dzieleniem się nim z innymi narodami, zwłaszcza z naszymi sąsiadami – zakończył bp Siemieniewski.

Na zakończenie Eucharystii Ksiądz Biskup poświęcił przyniesione przez wiernych bukiety ziół i kwiatów, po czym z bazyliki wyruszyła procesja z ikoną Matki Bożej Łaskawej.

Po wspólnej modlitwie kustosz ks. Marian Kopko zaprosił wszystkich do wspólnego śpiewania pieśni patriotycznych wraz z Zespołem Artystycznym Żołnierzy Rezerwy Rota ze Złotoryi.

Warto też dodać, że uroczystości odpustowej w Krzeszowie towarzyszył festyn rękodzieła, podczas którego wolontariusze Hospicjum dla Dzieci Dolnego Śląska zbierali datki na funkcjonowanie tej ważnej placówki wspierającej dzieci nieuleczalnie chore oraz ich rodziny.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Moje pismo Tęcza - 7/8 2018

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem