Reklama

Sprawa odszkodowań dla polski nie jest zamknięta

2018-10-10 11:16

Rozmawia Mateusz Wyrwich
Niedziela Ogólnopolska 41/2018, str. 36-37

MATEUSZ WYRWICH: – Z opublikowanego w sierpniu 2017 r. raportu Służby Naukowej Niemieckiego Bundestagu wynika, że nasz kraj wielokrotnie zrzekał się reparacji wojennych. Raz w 1953 r., później w dokumentach traktatowych w 1970 r. i w 1990 r. Ile w tym prawdy?

ARKADIUSZ MULARCZYK: – To fałszywa narracja, która jest kontynuowana również współcześnie. Jak dotąd nikt nie przedstawił żadnego dokumentu rządu polskiego skierowanego do rządu NRD o zrzeczeniu się przez Polskę praw do reparacji ani noty zwrotnej rządu niemieckiego dotyczącej tej sprawy adresowanej do rządu. W Dziennikach Ustaw i „Monitorach Polskich” z lat 1953-56 nie opublikowano żadnej uchwały RM ani innego dokumentu o zrzeczeniu się przez Polskę praw do reparacji lub odszkodowań wojennych. Przez kilkadziesiąt lat jako dowód na zrzeczenie się przez Polskę praw do niemieckich reparacji i odszkodowań wojennych wskazywano „uchwałę” rządu Bolesława Bieruta z 23 sierpnia 1953 r. Po przeprowadzeniu rzetelnej kwerendy archiwalnej okazało się, że w rzeczywistości nie ma żadnego dokumentu, który spełniałby wymogi uchwały Rady Ministrów podpisanej przez ministrów rządu Bieruta. Jest jedynie świstek papieru podpisany przez niego samego. Taki dokument nie spełniał jednak wymogów uchwały RM i nie był zgodny z ówczesnym porządkiem konstytucyjnym, ponieważ konstytucja z 1952 r. Radzie Państwa, a nie Radzie Ministrów przyznawała prawo do kształtowania stosunków międzynarodowych. Przykre jest to, że do tego typu przekłamań dochodziło także w ostatnich kilkunastu latach, kiedy Polska była już suwerennym krajem. Niemcy przez lata szukały różnych pretekstów do odmowy podjęcia rozmów z Polską ws. reparacji. To ich taktyka znana i stosowana na świecie od dziesiątków lat. Najpierw podpierali się „uchwałą” z 1953 r., później traktatami z 1970 r., a jeszcze później traktatem 2+4 z 1990 r., by obecnie twierdzić, że roszczenia się przedawniły. To, oczywiście, jest fałszywa narracja. Fałszywe są także twierdzenia, że formą reparacji było uzyskanie przez Polskę tzw. Ziem Zachodnich i Północnych. Jest to absolutna nieprawda. O przesunięciu granicy Polski i ZSRS na zachód zdecydowały wielkie mocarstwa niezależnie od sprawy reparacji. Ponadto należy przypomnieć, że per saldo powierzchnia Polski powojennej jest o prawie 78 tys. km2 mniejsza niż przed II wojną światową.

– Mimo to ambasador Niemiec w Polsce Rolf Nikel mówi, że sprawa odszkodowań dla Polski jest już zamknięta. Z początkiem tego roku również minister spraw zagranicznych Niemiec Sigmar Gabriel podkreślił, że Polska wycofała się z ubiegania się o odszkodowania za straty wojenne podczas rozmów z premierem Tadeuszem Mazowieckim. Podobno Niemcy szantażowali Mazowieckiego, że jeśli będzie żądał odszkodowań, to nie zostanie zawarte porozumienie w sprawie naszej granicy z Niemcami. Czy jest jakieś echo tego w dokumentach?

– Pan ambasador prezentuje obecne stanowisko rządu Niemiec, a to, mam nadzieję, ulegnie niebawem zmianie. Gdy przeanalizuje się jednak ponad 79 lat relacji polsko-niemieckich po II wojnie światowej, to wyraźnie widać, że na przestrzeni tych lat Niemcy wielokrotnie szukały pretekstów, aby nie rozliczyć się ze swoich zbrodni wojennych popełnionych na terytorium RP. To była ich cyniczna gra na przemilczenie, zapomnienie i przedawnienie. Szkoda, że na początku lat 90. ubiegłego wieku premier Mazowiecki także uległ temu moralnemu szantażowi. To był dobry czas na uregulowanie tej sprawy. A wiemy, że według art. 3 IV konwencji haskiej z 1907 r., dotyczącej praw i zwyczajów wojny lądowej, podpisanej także przez Niemcy, państwo prowadzące wojnę odpowiada za każdy czyn osoby wchodzącej w skład sił zbrojnych tego państwa. Obowiązek ten nie został przez Niemcy do dziś zrealizowany wobec Polski. Trzeba Niemcom jeszcze raz przypomnieć i głośno wołać, że prawo międzynarodowe nie uznaje instytucji przedawnienia zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości. Nie uznaje również przedawnienia roszczeń o odszkodowania z tytułu takich zbrodni. Jeśli Niemcy chcą pouczać innych o zasadach państwa prawa, najpierw niech sami rozliczą się ze zbrodni wojennych i oddadzą zrabowane Polsce dzieła sztuki oraz dobra kultury.

– Na przestrzeni rocznej już pracy zespołu zlecił Pan Poseł liczne ekspertyzy. Co one pokazują?

– Wydane opinie i przeprowadzone prace zespołu wskazują jednoznacznie na treść obowiązujących aktów prawa międzynarodowego oraz na powojenną praktykę w zakresie reparacji, w tym na dyskryminacyjną politykę RFN w stosunku do Polski i polskich obywateli – z porównania wynika, że inne państwa, które choć poniosły mniejsze straty materialne i osobowe, otrzymały znacznie wyższe odszkodowania niż Polska. Przemawia to jednoznacznie za możliwością dochodzenia przez Polskę odszkodowań za straty spowodowane II wojną światową. Ponadto mimo poniesienia w trakcie wojny największych, obok ZSRS, strat i zniszczeń, Polska i polscy obywatele otrzymali świadczenia pieniężne od Niemiec nie tylko niewspółmierne do poniesionych szkód, ale zdecydowanie niższe niż odszkodowania wypłacone przez RFN innym państwom i ich obywatelom. RFN przeznaczyła na rzecz obywateli państwa polskiego ok. 600 mln marek niemieckich, licząc łącznie wypłaty dla ofiar eksperymentów pseudomedycznych oraz Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie. Kwota ta nie stanowi nawet 1 proc. sumy, którą niemiecki rząd przeznaczył po II wojnie światowej na wypłaty odszkodowań dla obywateli państw Europy Zachodniej, Stanów Zjednoczonych oraz Izraela.

– Sprawa odszkodowań została też podjęta na zgromadzeniu Rady Bezpieczeństwa ONZ. Prezydent Andrzej Duda na forum RB powiedział, że kraje, które wywołały wojnę, powinny wypłacić odszkodowania. O niewypłaconych reparacjach wojennych dla Polski dzięki Panu Posłowi coraz głośniej w Europie i na świecie...

– Istotnie, od niemal roku prace zespołu sejmowego ds. reparacji oraz podejmowane inicjatywy o charakterze międzynarodowym sprawiają, że w światowej prasie ukazują się niezwykle często publikacje poświęcone stratom Polski, odpowiedzialności Niemiec za II wojnę światową i kwocie potencjalnych odszkodowań oraz reparacji. Publikacje te przywracają właściwe proporcje sprawie wojny. Bo niestety, od dłuższego czasu widzimy próby zakłamywania prawdziwej historii II wojny światowej, roli w niej Niemców i innych narodów. W związku z tym coraz częściej słyszymy, że to Niemcy zaczynają przepraszać, przyznawać się do odpowiedzialności i tłumaczyć. To krok w dobrym kierunku, teraz musimy uczynić kolejne.

– Z Pańskiej inicjatywy powstał też list posłów siedmiu państw, w tym Anglii, Armenii czy Litwy, skierowany do komisarz praw człowieka Rady Europy w sprawie nierównego traktowania Polski w kwestii odszkodowań od Niemiec. Wśród pytań, które zadano w liście, jest m.in. i takie: „Czy europejskie prawo pozwala na różnicowanie kwot odszkodowania w zależności od narodowości osób, a nie skali przestępstwa, którego padli ofiarą?”. Czy ma Pan już jakąś odpowiedź w tej kwestii?

– Rzeczywiście, udało mi się przekonać 17 posłów z 7 europejskich krajów, aby wystąpić z taką inicjatywą. Teraz czekam z niecierpliwością na odpowiedź komisarz praw człowieka Rady Europy. Należy bowiem zwrócić uwagę, że sytuacja prawna osób, które zostały poszkodowane przez III Rzeszę, w szczególności z Europy Środkowej i Wschodniej, jest gorsza od sytuacji obywateli krajów Europy Zachodniej czy Izraela. Obywatele Polski i tej części Europy do dziś nie mają prawa do sądu, świadczenia, które im wypłacano, były śmiesznie niskie, bo ok. 150 euro na osobę. Dlatego pytamy komisarz praw człowieka Rady Europy: czy europejskie prawo pozwala na różnicowanie kwot odszkodowania w zależności od narodowości osób, a nie skali przestępstwa, którego padli ofiarą? Odpowiedź i ewentualne kroki prawne komisarz praw człowieka Rady Europy mogą mieć duże znaczenie dla dochodzenia odszkodowań indywidualnych ofiar i ich spadkobierców, na co liczę.

– Pod wpływem prac Pańskiego zespołu chyba jednak coś się zmienia, bo podczas niedawnych rozmów prezydenta Andrzeja Dudy z prezydentem Frankiem-Walterem Steinmeierem na Litwie prezydent Niemiec przyznał, że Polsce należą się odszkodowania.

– Rzeczywiście, pan prezydent Andrzej Duda podczas ważnych spotkań międzynarodowych czy spotkań z prezydentami innych krajów – zrobił to również w trakcie wystąpienia na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ – podnosi sprawę odszkodowań i reparacji wojennych. Taka postawa prezydenta RP jest wielkim wsparciem naszych starań o reparacje wojenne. Dzięki tym staraniom zmienia się podejście wielu środowisk w Polsce i na świecie do reparacji. Widać także, że zaczyna się zmieniać postawa samych Niemców. Jest to proces, który też dostrzegam, i liczę, że doprowadzi on za jakiś czas do konkretnych rozmów o reparacjach wojennych.

– Tymczasem adwokatem Niemiec w sprawach odszkodowań dla Polski jest koalicja PO-PSL. Jak Pan Poseł sądzi, dlaczego?

– Trudno mi zrozumieć taką postawę, bo przecież skala krzywd doznanych podczas wojny przez każdą polską rodzinę była niewyobrażalna, a poza tym jest duże poparcie społeczne dla polskich starań o reparacje wojenne. Jeśli Niemcy nie chcą psuć relacji z Polską i Polakami, powinny wreszcie ten temat uregulować. Widać opozycja spod znaku PO-PSL bardziej martwi się o równowagę budżetu Niemiec aniżeli o wyrównanie krzywd swoim rodakom.

– Zauważył Pan Poseł niedawno, że stawianie „sprawy praworządności w Polsce” może mieć związek z polskim protestem przeciwko Nord Stream 2, jak również z naszym upominaniem się o odszkodowania za straty wojenne... Niedawno napisał też Pan list do prezes niemieckiego Federalnego Trybunału Sprawiedliwości Bettiny Limperg, w którym pyta Pan, czy jej obrona Małgorzaty Gersdorf nie ma związku ze stosunkiem Niemiec do kwestii reparacji dla Polski. I jaka była odpowiedź?

– Uważam, że w Niemczech działają także siły, które mają świadomość zagrożenia uzasadnionymi roszczeniami ze strony Polski, dlatego próbują ją przedstawiać jako kraj niedemokratyczny – po to, aby osłabić naszą pozycję międzynarodową i uciec przed podjęciem kluczowych rozmów. To kolejna odsłona niemieckiej gry na przeczekanie...

– Co, jeśli Niemcy zdecydowanie powiedzą „nie” na odszkodowania?

– Myślę, że dziś nie leży to w ich interesie, jeśli mają mieć ambicje bycia liderem UE i wzorem demokracji oraz przestrzegania praw człowieka. Brak wypełnienia zobowiązań za zbrodnie wojenne wobec Polski będzie im bardzo ciążył.

– Rok 1939 to również napaść ZSRS na Polskę. Straty, które poniósł nasz kraj w wyniku tej agresji, są również ogromne. Może nawet większe. Utraciliśmy niemal połowę naszego terytorium. Czy Polska będzie także zabiegała o odszkodowania ze strony Rosji?

– Uważam, że po przygotowaniu raportu o stratach wojennych zadanych Polsce przez Niemcy powinien też powstać raport o stratach zadanych Polsce przez ZSRS, a także w trakcie prawie 50-letniego okresu sowieckiej okupacji. Taka wiedza jest konieczna nie tylko dla historyków i dla nas samych – również dla jej politycznego wykorzystania w przyszłości, gdy pojawi się odpowiedni moment w relacjach polsko-rosyjskich.

Godzina Łaski 8 grudnia godz. 12.00-13.00

2014-12-02 14:50

Czesław Ryszka
Niedziela Ogólnopolska 49/2014, str. 16-17

Niewielu w Polsce słyszało o objawieniach Matki Bożej w Montichiari-Fontanelle, choć przyjęło się już w licznych parafiach nabożeństwo zwane Godziną Łaski. Przypada ono w uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny - 8 grudnia od godziny 12 do 13. U jego początków są właśnie objawienia Matki Bożej Róży Duchownej we włoskim Montichiari

Monika Książek
Figura Matki Bożej Niepokalanej w Krościenku

O niewielkim miasteczku w północnej Italii, u podnóża Alp, 20 km od Brescii, zrobiło się głośno tuż po II wojnie światowej. Wówczas to, w roku 1946, najpierw w Montichiari, a potem - w następnych latach - w położonej nieco na uboczu dzielnicy Fontanelle Matka Boża wielokrotnie ukazała się Pierinie Gilli, pielęgniarce z miejscowego szpitala. Dzięki tym objawieniom miasteczko zupełnie zmieniło swój charakter, m.in. w górującym nad okolicą starym zamku, zwanym obecnie Zamkiem Maryi, ulokowano ośrodek dla ludzi chorych i starych, natomiast przy źródle w Fontanelle - według życzenia Maryi - powstał ogromny ośrodek leczniczy z basenami z leczącą wodą z poświęconego przez Najświętszą Pannę źródła.

Pierina Gilli

Powiernicą Matki Bożej - jak wspomniałem - była Pierina Gilli, urodzona 3 sierpnia 1911 r. w wiosce San Giorgio pod Montichiari. Pochodziła ona z biednej, wielodzietnej rodziny. Gdy jej ojciec, Pancrazio, zmarł wskutek ran odniesionych podczas I wojny światowej, mała Pierina trafiła do sierocińca prowadzonego przez siostry zakonne. Sytuacja materialna rodziny poprawiła się, kiedy jej matka, Rosa, wyszła powtórnie za mąż, i Pierina mogła wrócić do domu. Była jednak źle traktowana przez ojczyma. W trudnych chwilach - jak wspominała - śpiewała Litanię loretańską do Matki Bożej, by powstrzymać jego agresję.

W wieku 18 lat podjęła pracę jako pielęgniarka w szpitalu w Montichiari. Przekonana od dzieciństwa o opiece Matki Bożej, pragnęła wstąpić do zakonu, jednak z powodu słabego zdrowia i braku posagu nie została przyjęta. Nie załamując się, oddała Maryi swoje życie. Postanowiła równocześnie praktykować uczynki miłosierdzia i pokuty. Pod wpływem duchowych natchnień złożyła prywatny ślub czystości i odmówiła zamążpójścia. Celem wybranej przez nią drogi było uświęcenie własne, a także ofiarowanie praktyk pokutnych oraz cierpień za przeżywających trudności kapłanów oraz osoby konsekrowane.

Ponownie starała się o przyjęcie do zakonu w 32. roku życia. Choć została przyjęta do Zgromadzenia Służebnic Miłosierdzia, nie złożyła ślubów wieczystych, głównie z powodu nękających ją ciężkich chorób. W wieku 35 lat po raz pierwszy miała widzenie Matki Bożej.

Objawienia Róży Duchownej

Pierwsze objawienie Pierina przeżyła 24 listopada 1946 r. podczas pracy w szpitalu. Ujrzała płaczącą Madonnę z zanurzonymi w piersi trzema mieczami. Szatę Maryi zdobiły trzy róże: biała, czerwona i złota. Maryja nazwała siebie Różą Duchowną. Głównym przesłaniem była prośba o szerzenie kultu Matki Bożej Róży Duchownej w intencji uświęcenia dusz konsekrowanych. Kiedy Pierina opowiedziała o tym widzeniu swojemu spowiednikowi, nie znalazła zrozumienia, co więcej - nakazał jej milczenie.

Podczas kolejnych widzeń i mistycznych ekstaz Pierina widziała Matkę Bożą w różnych miejscach: w domowym oratorium, w szpitalnej sali, w domowej kaplicy, w kościołach... Świadkami tych objawień były setki osób. W licznych orędziach Matka Boża nawiązywała do wielkich objawień: w Lourdes - nazywając się Niepokalanym Poczęciem; w Fatimie - pragnąc, aby rozwijano w zgromadzeniach zakonnych nabożeństwo do Jej Niepokalanego Serca i czczono Ją pod wezwaniem Róży Duchownej (Mistycznej); na rue du Bac w Paryżu - nakazując wybicie medalika podobnego do tego z 1830 r., kiedy to miały miejsce objawienia św. Katarzynie Labouré. Już bodaj z tego wynika, że przesłania Maryi w Montichiari okazały się bardzo kościelne, a tym samym uniwersalne, stąd też figury Matki Bożej Róży Duchownej zaczęto wkrótce stawiać w wielu kościołach na całym świecie.

Fenomenem tych objawień jest wspomniana Godzina Łaski: 60 minut między godz. 12.00 a 13.00 w dniu 8 grudnia, czyli w uroczystość Niepokalanego Poczęcia Maryi. Oto Jej słowa: „Życzę sobie, aby każdego roku w dniu 8 grudnia w południe obchodzono Godzinę Łaski dla całego świata. Dzięki modlitwie w tej godzinie ześlę wiele łask dla duszy i ciała. Będą masowe nawrócenia. Dusze zatwardziałe i zimne jak marmur poruszone będą łaską Bożą i znów staną się wierne i miłujące Boga. Pan, mój Boski Syn Jezus, okaże wielkie miłosierdzie, jeżeli dobrzy ludzie będą się modlić za bliźnich. Jest moim życzeniem, aby ta Godzina była rozpowszechniona. Wkrótce ludzie poznają wielkość tej Godziny Łaski. Jeśli ktoś nie może w tym czasie przyjść do kościoła, niech modli się w domu”.

Słowo Kościoła

Objawienia z Montichiari przez wiele lat nie były zatwierdzone przez Kościół, mimo że potwierdziły je cuda uzdrowień, zjawiska świetlne i słoneczne oglądane wielokrotnie w Montichiari, a nawet to, że papież Paweł VI miał na swoim biurku statuę pielgrzymującej Madonny Róży Duchownej.

Biskup Brescii Giacinto Tredici, który ostatecznie musiał wydać werdykt o prawdziwości objawień, nie będąc im przeciwny, sugerował Pierinie Gilli życie w ukryciu. Ta pokornie zastosowała się do zaleceń i przez wiele lat mieszkała w skromnym domku przy franciszkańskim klasztorze w Fontanelle, gdzie spotykała się z pielgrzymami w swojej niedużej kaplicy. Aż do śmierci prowadziła pustelnicze życie. Poświęciła się modlitwie i pokucie, jednak nigdy nie przywdziała habitu zakonnego. Zmarła w opinii świętości 12 stycznia 1991 r., nie doczekawszy się zatwierdzenia objawień. Jej grób i miejsca objawień odwiedza rocznie ponad 100 tys. pielgrzymów.

Kolejny biskup Brescii, Giulio Sanguinetti, widząc, jak statuy Maryi z trzema różami na piersiach lub też z trzema mieczami zdobywają świat, 15 sierpnia 2000 r. uznał kult Matki Bożej Róży Duchownej z objawień w Montichiari. Przesłał także list do dwóch stowarzyszeń, które spontanicznie zajmowały się miejscami kultu w Fontanelle. Poinformował je o mianowaniu „kapłana, który ma zająć się sprawą kultu, w osobie Pierino Bosellego, dyrektora diecezjalnego wydziału do spraw liturgii”. Wkrótce w Montichiari powstało nowe stowarzyszenie, utworzone z dwóch dotychczasowych, zatwierdzone przez biskupa i przez proboszcza Montichiari ks. Franco Bertoniego. Jego celem jest szerzenie pobożności do Matki Bożej w Fontanelle. To nowe stowarzyszenie nazywa się Róża Duchowna - Fontanelle.

Uznanie objawień Róży Duchownej wpłynęło na jeszcze liczniejsze fundowanie świątyń pod tym wezwaniem, powstały nowe ruchy religijne; także wiele osób, które odwiedzają i poznają Montichiari, odkrywa powołanie kapłańskie lub zakonne. Chociaż więc objawienia w Montichiari-Fontanelle nie wniosły szczególnie wiele nowego czy to do teologii, czy do pobożności maryjnej, to należałoby napisać, że Bóg zawsze wybiera sobie tylko znany i właściwy moment na swoje przesłanie do Kościoła i świata. Orędzie Matki Bożej z Montichiari jest wołaniem o zagrożoną świętość kapłanów i osób konsekrowanych, jest wezwaniem do modlitwy, do podejmowania dzieł zadośćuczynienia i pokuty szczególnie za tych kapłanów, którzy przeżywają kryzys wiary, a nierzadko odchodzą z drogi powołania lub nawet otwarcie zaczynają walczyć z Kościołem.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Z Niepokalaną modlili się o dar wiary

2018-12-09 21:58

Kamil Krasowski

Diecezjalna Grupa Modlitewna św. Ojca Pio w Zielonej Górze 8 grudnia zorganizowała „Wieczór z Niepokalaną”. Czuwanie wpisywało się w obchodzoną tego dnia uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.

Karolina Krasowska
Uczestnicy spotkania modlili się za swoje rodziny i o dar wiary dla tych, którzy ją utracili

Spotkanie odbyło się w parafii św. Alberta, a poprowadził je opiekun wspólnoty ks. Krzysztof Hojzer. Uczestnicy sobotniego nabożeństwa modlili się o dar wiary dla tych, którzy ją utracili. – Spotykamy się dzisiejszego wieczoru, żeby prosić Niepokalaną o dar wiary. Matka Najświętsza w sposób niezwykły pokazała nam swoim człowieczeństwem i zawierzeniem Panu Bogu, czym jest wiara i jaką łaską jest wiara, którą daje Bóg. Chcielibyśmy ją dzisiaj poprosić, aby takiej wiary nas nauczyła, ale też ją ofiarowała. Przez Jej Niepokalane Poczęcie, niezwykłą świętość chcemy prosić Boga, aby takiej łaski nam udzielił – powiedział ks. Krzysztof.

Spotkaniu towarzyszyła szczególna modlitwa za rodziny i tych wszystkich, którzy utracili swoją wiarę, a każdy z uczestników nabożeństwa otrzymał Cudowny Medalik oraz błogosławieństwo.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Moje pismo Tęcza - 7/8 2018

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem