Reklama

Krzyż - cz. I

WITOLD STANISŁAW KOZAK
Edycja gnieźnieńska 13/2001

Krzyż pojawił się w czasach prehistorycznych. Była to na ogół forma dwóch lub więcej przecinających się pod kątem belek. Jako motyw zdobniczy występował on w wielu obszarach kulturowych, nie mających z sobą żadnych związków. Jedne z pierwszych krzyży spotykamy w prekolumbijskiej Ameryce, na wyspie Cozumel oraz na plakietkach ołtarzowych w świątyni w Pelenque. W obrębie kultury babilońsko-hetyckiej krzyż był symbolem jasności, światła i radości, stanowiąc znak przynoszący szczęście. W starożytnym Egipcie krzyż wziął swój początek z hieroglifu "Anch", oznaczającego życie, los, powodzenie lub wagę, na której ważono ludzkie dobre i złe uczynki. Ten typ krzyża został około drugiego stulecia przyjęty od Egipcjan przez Kościół koptyjski. Od tego momentu stał się jedynie symbolem życia.

Krzyż jako symbol chrześcijaństwa powstał prawdopodobnie na terenach Azji Mniejszej, Afryki Północnej lub Grecji. Trudno powiedzieć, czy grecka litera "Tau" i ostatnia litera alfabetu hebrajskiego " Taw" wzięła swój kształt od kształtu krzyża, czy też może było odwrotnie. W Grecji z początkiem chrześcijaństwa obok krzyża w formie litery " T" tworzono krzyże w kształcie "X" ("Chi") będącej jednocześnie pierwszą literą słowa "Xrestos" - Chrystus; Pomazaniec.

Karę śmierci przez ukrzyżowanie wykonywano w Asyrii, Mezopotamii i Persji. Taki sposób likwidowania skazańców przeniósł do Europy Aleksander Wielki, wróciwszy ze swoich południowo-wschodnich wypraw wojennych. Na krzyżu ginęli na ogół najwięksi przestępcy, zbrodniarze, kryminaliści i bandyci. Dlatego też to narzędzie tortur było powszechnie uznawane za znak hańby.

Pogląd taki utrzymywał się również pośród chrześcijan aż do połowy IV w. W celu rozpoznawczym używali oni wtedy znaku ryby, po grecku "ichthys", będącego anagramem imienia Jezusa Chrystusa. Na zmianę znaczenia symboliki krzyża w chrześcijaństwie wpłynęły zasadniczo dwa fakty. Pierwszy związany jest z osobą cesarza Konstantyna, który przed bitwą z Maxencjuszem w 312 r. miał widzenie. Na niebie ukazał mu się krzyż (tzw. labarum, w kształcie litery "X" nałożonej na literę "P") i napis "in hoc signo vinces" (w tym znaku zwyciężysz) . Konstantyn wygrał bitwę, a w rok później zrównał w prawach religię chrześcijańską z innymi religiami Imperium Rzymskiego.

Drugim faktem mającym wpływ na zmianę symboliki krzyża była podróż matki Konstantyna, św. Heleny, na Bliski Wschód. Ona to, zwiedzając Jerozolimę, niedaleko miejsca męki, odnalazła krzyż Chrystusa i oficjalnie oddała mu cześć. Od tego czasu uważa się ją za założycielkę Kultu Krzyża Świętego, który za jej przyczyną rozwinął się w całym chrześcijańskim świecie. Na Golgocie (Miejscu Czaszki) cesarz Konstantyn, na prośbę swej matki ufundował w latach 324-325 zespół sprzężonych z sobą budowli sakralnych pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego (Anastasis). Sanktuarium obejmuje grób Chrystusa Pana, miejsce ustawienia Krzyża i grotę, w której go odnaleziono. Narzędzie męki i śmierci Zbawiciela zaczęło zajmować naczelne miejsce w domach i świątyniach wyznawców Jezusa Chrystusa. Krzyże umieszczano na wschodnich ścianach budynków, w apsydach i centralnych miejscach wczesnochrześcijańskich świątyń. Ze znaku hańby stał się on znakiem wiary, nadziei i zbawienia, będąc jednocześnie głównym akcentem obrzędów liturgicznych.

W początkach chrześcijaństwa przedstawiano postać Jezusa jako młodzieńca w otoczeniu owiec lub z owieczką na ramionach (np. w katakumbach św. Kaliksta w Rzymie). Symbolizowało to Dobrego Pasterza. Krucyfiks - krzyż z umieszczoną na nim postacią Jezusa i napisem " INRI" (Iesus Nasarenus Rex Iudeorum - łac. Jezus Nazareński Król Żydowski - por. J 19, 19) pojawił się w IV wieku, w kręgu kultury syryjsko-palestyńskiej.

Najwcześniejsze typy ikonograficzne ukazują żyjącego, choć ukrzyżowanego Chrystusa, nie cierpiącego. Postać Jezusa przytwierdzona jest do krzyża czterema gwoździami (każda stopa oddzielnie), w kulturze bizantyńskiej, grekokatolickiej i prawosławnej oddzielenie stóp utrzymywane jest do dzisiaj, tak jak dodawana jest pozioma poprzeczka pod stopami podtrzymująca ciało Zbawiciela. Postać odziana jest w długą tunikę. Znane są również krucyfiksy, w których krzyż stanowi jedynie jakby tło dla postaci Jezusa, opiekuńczo rozciągającego ramiona. Od końca VIII i początku IX wieku ciało Zbawiciela zaczęto coraz bardziej odsłaniać. Chrystus okryty jest jedynie drapowaną płócienną opaską na biodrach, zwaną perizonium. Początkowo, kiedy przedstawiano postać triumfującego Chrystusa - żywego, perizonium było długie o stylizowanych fałdach pionowych związanych z przodu węzłem. Najczęściej sięgało ono do kolan. W romańskich krucyfiksach postać Zbawiciela posiadała koronę, a ciało traktowano z dużą, choć uproszczoną dokładnością anatomiczną.

cdn.

Reklama

Obraz św. Józefa nawiedził Nowogród Bobrzański

2019-03-17 21:01

Kamil Krasowski

Zakończyła się peregrynacja obrazu św. Józefa Kaliskiego w parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Nowogrodzie Bobrzańskim (16-17 marca). Dzisiaj wieczorem obraz dotarł do parafii św. Józefa w Żaganiu.

Za pośrednictwem Aleksandry Kluz
Powitanie obrazu św. Józefa Kaliskiego w kościele Wniebowzięcia NMP
Zobacz zdjęcia: Peregrynacja obrazu św. Józefa Kaliskiego w Nowogrodzie Bobrzańskim.
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Wkrótce 25. Targi Wydawców Katolickich

2019-03-18 17:19

SWK, tk / Warszawa (KAI)

Blisko 170 wystawców z całego kraju zapowiedziało udział w jubileuszowych 25. Targach Wydawców Katolickich. Podczas wydarzenia, które potrwa warszawskich Arkadach Kubickiego od 4 do 7 kwietnia, zaprezentowanych zostanie ponad 12 tysięcy publikacji.

Andrzej Tarwid
XXIV Targi Wydawców Katolickich w Warszawie odwiedziło ponad 30 tys. osób

Od wielu lat wydarzenie przyciągają tysiące miłośników książek oraz spotkań o charakterze nie tylko religijnym. Ubiegłoroczna edycja może poszczycić się rekordową frekwencją przekraczającą liczbę ponad 35 tys. odwiedzających.

- Cieszy fakt, że święto dobrych książek, jakim co roku są nasze targi, przyciąga coraz większą liczbę wydawców. Z kolei jakość oferty przekłada się na znakomitą frekwencje odwiedzających – mówi ks. Roman Szpakowski sdb, prezes zarządu Stowarzyszenia Wydawców Katolickich. Jak co roku, w programie nie zabraknie licznych pokazów filmowych i wystaw.

Odbędą się liczne spotkania ze znanymi osobami. Jerzy Stuhr, legenda polskiego kina oraz ks. Andrzej Luter, przyjaciel artystów i krytyk filmowy, będą rozmawiać o swojej wspólnej książce „Myśmy się uodpornili”, w której odsłaniają sposoby na to jak uodpornić się na świat.

Ojciec Adam Żak, koordynator ds. ochrony dzieci i młodzieży przy Konferencji Episkopatu, autor książki „Wierzchołek góry lodowej” wraz z o. Jackiem Prusakiem, psychoterapeutą, psychologiem i publicystą „Tygodnika Powszechnego” będą rozmawiać o stanowisku Kościoła wobec pedofilii.

Odwiedzający będą także mieli okazję spotkać się też z prokuratorem Andrzejem Witkowskim, w związku z wydaniem książki „Ścieżki grozy. Ze wspomnień prokuratora do spraw zabójstw”. To pierwszy tom dzieła, w którym autor wspomina swoją zawodową karierę aż do momentu, w którym powierzono mu prowadzenie śledztwa w sprawie zabójstwa bł. Ks. Jerzego Popiełuszki.

Swój udział w targach i chęć spotkania z czytelnikami potwierdzili też m.in. prof. Andrzej Nowak, prof. Wojciech Roszkowski, Jan Pospieszalski, Grzegorz Górny, ks. prof. Waldemar Chrostowski, Magdalena Ogórek, s. Małgorzata Chmielewska i wielu innych.

Targi Wydawców Katolickich to wydarzenie kierowane do całych rodzin. Po raz kolejny zorganizowana zostanie między innymi Akademia rodzinnego czytania, która w przyjazny dzieciom i dorosłym sposób promuje ideę wspólnej, rodzinnej lektury książek.

Tradycyjnie kluczowym akcentem targów jest Nagroda Stowarzyszenia Wydawców Katolickich FENIKS, która w tym roku wręczona zostanie po raz 21. Wyróżnienie przyznawane jest w kilkunastu kategoriach. Do tegorocznej edycji zgłoszono ponad 350 tytułów.

Nagrodzie FENIKS, towarzyszy także Nagroda Małego FENIKSA, która przyznawana jest instytucjom i osobo szczególnie zasłużonym na polu promocji książki religijnej w mediach. Gala wręczenia Nagrody Stowarzyszenia Wydawców Katolickich FENIKS 2018 będzie w sobotę 6 kwietnia w Katedrze Polowej Wojska Polskiego przy ul. Długiej 13/15.

Szczegółowe informacje oraz kalendarium spotkań będą na bieżąco uzupełniane pod adresem www.swk.pl.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem