Reklama

Echo naszych publikacji

Za wiarę i Ojczyznę

Stanisław Wewiórowski
Edycja częstochowska 36/2004

Jest w naszej archidiecezji parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Garnku. Ziemia tu uboga i piaszczysta. Brak przemysłu i surowców sprawia, że mieszkańcy nie są ludźmi zamożnymi. Znani są jednak z ofiarności, pobożności i patriotyzmu.
W pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej wybudowano tu wspaniałą świątynię, której strzelista wieża z umieszczonym na niej krzyżem widoczna jest w promieniu kilku kilometrów. Mimo olbrzymich trudności i przeszkód stawianych przez komunistyczną władzę, dzięki ofiarności wiernych i olbrzymiemu zaangażowaniu proboszcza ks. Fabiana Zbieszczyka parafia postawiła piękny, obszerny kościół.
W diecezji częstochowskiej parafia w Garnku poniosła jedną z największych ofiar w latach faszystowskiej okupacji. Już 6 września 1939 r., podczas potyczki w lesie garnkowskim wojsk niemieckich z oddziałem polskim 7 Dywizji Piechoty, zginęło 3 niemieckich żołnierzy. Wehrmacht dokonał zemsty na wsiach Kajetanowice i Piaski należących do parafii Garnek. Zamordowano 76 mieszkańców z Kajetanowic i 17 z sąsiedniej wsi Piaski. W Kajetanowicach ocalało tytko kilka osób i 3 domy. Na zbiorowej mogile w Kajetanowicach widnieje napis: „Tu spoczywa snem wiecznym 76 osób zamordowanych 6 września 1939 r. przez wojska niemieckie. Wieczna chwała poległym. Hańba mordercom”.
Z uwagi na swoje położenie, teren parafii sprzyjał konspiracji i walce z wrogiem. Większość wiosek przylegała do lasów łączących się ze sobą i tworzących ogromny leśny kompleks. Dlatego też od drugiej połowy 1942 r. rozpoczęto tutaj działalność partyzancką. Wśród wielu mieszkańców parafii, w pracy konspiracyjnej brali udział tamtejszy proboszcz - ks. Kazimierz Znamirowski, ps. „Sługa”, jego siostra Maria i szwagier, kierownik szkoły Jan Szatkowski, ps. „Szerszeń”. W okresie swojego 25-letniego pobytu w Garnku Ksiądz Proboszcz i Kierownik szkoły włożyli ogromny trud w rozwój parafii. Ich zasługą było m.in. założenie straży pożarnej, Kasy Stefczyka, wybudowanie szkoły i plebanii.
Wskutek denuncjacji konfidenta, 6 stycznia 1944 r., żandarmi i esesmani otoczyli wieś Garnek, aresztowali wielu członków Polski Podziemnej. Wśród aresztowanych byli ks. Kazimierz Znamirowski wraz z siostrą i szwagrem. Po okrutnych przesłuchaniach Księdza wysłano do obozu koncentracyjnego w Nordhausen. Ostatnim, który widział się i rozmawiał w obozie z Księdzem Proboszczem, a któremu udało się przeżyć gehennę obozową, był żołnierz Armii Krajowej, mieszkaniec wsi Karczewice - Stefan Szyda ps. „Kiliński”. Według jego relacji, Ksiądz Proboszcz pracował w obozowej kuchni - roznosił ciężkie kotły. Z powodu podeszłego wieku i dokuczającego reumatyzmu nie mógł podołać przydzielonemu zadaniu. Nie doczekał wolności, 10 lutego 1945 r. został zgładzony i spalony w wieku 61 lat.
Kierownika szkoły - Jana Szatkowskiego i jego żonę oprawcy wysłali do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen, gdzie zginęli zamordowani i spaleni w piecu krematoryjnym w lipcu 1944 r.
W cztery miesiące później wydarzyła się następna tragedia. 8 maja 1944 r. doszło w Garnku do potyczki między oddziałem partyzanckim AK a żandarmami z posterunku w Chorzenicach. W wyniku walki zginął jeden żandarm. W odwecie, 13 maja 1944 r. w godzinach porannych, przyjechali do Garnka gestapowcy i żandarmi celem aresztowania jednego z uczestników konspiracji - Henryka Ślęzaka, mieszkającego obok kościoła. Pod nieobecność Ślęzaka aresztowali jego żonę Walentynę, którą zamordowano na posterunku w Chorzenicach. Dom Ślęzaków oblali benzyną i podpalili. Ogień z płonącego domu przeniósł się na drewniany zabytkowy kościółek. Jedna z mieszkanek powiadomiła ks. Józefa Barteckiego, który od dwóch miesięcy był proboszczem parafii. Ksiądz Proboszcz zwrócił się do żandarmów o pozwolenie wyniesienia z kościoła monstrancji. W momencie wchodzenia do zakrystii żandarm strzelił w plecy kapłana. Ksiądz upadł twarzą na ziemię. Rozżarzone kawałki drewna palącego się kościoła spadły na leżącego kapłana. Po spaleniu się rąk i nóg pozostał tylko okaleczony tułów 40-letniego księdza.
Według wspomnień jednej z najstarszych parafianek, uczestniczek pogrzebu, był to najsmutniejszy pogrzeb, w jakim kiedykolwiek uczestniczyła. Doczesne szczątki ks. Barteckiego wieziono na chłopskiej furmance. Kondukt żałobny prowadził proboszcz z sąsiedniej parafii Kłomnice - ks. Marian Kubowicz. W pogrzebie brały udział tylko same kobiety i dzieci. Mężczyźni zbiegli do lasu w obawie przed aresztowaniem. Przenikliwy płacz i szloch wszystkich uczestników pogrzebu był wyrazem żalu po stracie dwóch duszpasterzy i utracie świątyni.
Ks. K. Znamirowski i ks. J. Bartecki - męczennicy za wiarę i Ojczyznę zasłużyli sobie na miejsce wśród błogosławionych.
Dzisiaj, po 60 latach od tamtych wydarzeń, są w Niemczech różnej maści ziomkowie, którzy domagają się zwrotu majątków i odszkodowań. Kto mieszkańcom parafii Garnek i tysięcy innych polskich miejscowości zwróci bezcenne wartości moralne, które reprezentowali nasi ojcowie, i naprawi materialne krzywdy?

75. rocznica śmierci sług Bożych Rodziny Ulmów

2019-03-24 09:24

pab / Markowa (KAI)

W niedzielę 24 marca przypada 75. rocznica śmierci Sług Bożych Rodziny Ulmów, zamordowanych za ukrywanie żydów w czasie II wojny światowej. Główne uroczystości odbędą się dzisiaj w Markowej na Podkarpaciu, gdzie mieszkali i zginęli Ulmowie.

Muzeum w Markowej
Wiktoria i Józef Ulmowie oraz ich dzieci zostali zamordowani 24 marca 1944 r. za pomoc Żydom

Wydarzenie rozpocznie się o 10.30 modlitwą nad grobem Rodziny Ulmów na cmentarzu parafialnym w Markowej. O 11.00 w miejscowym kościele rozpocznie się Msza św., której przewodniczyć będzie metropolita częstochowski abp Wacław Depo. Obecny będzie także metropolita przemyski abp Adam Szal.

Po Mszy dalsza część uroczystości odbywać się będzie na terenie Muzeum Polaków Ratujących Żydów. Najpierw w Sadzie Pamięci nastąpi złożenie hołdu Polakom ratującym żydów, a następnie wręczenie odznaczeń państwowych nadanych przez Prezydenta RP. Zaplanowano także odsłonięcie tabliczek Polaków Ratujących Żydów na Podkarpaciu.

Dopełnieniem obchodów będzie spektakl „Sprawiedliwi. Historia Rodziny Ulmów” w wykonaniu aktorów Teatru im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie. Rozpoczęcie o 17.00 w budynku OSP.

Józef Ulma urodził się 2 marca 1900 r. w Markowej. Ukończył miejscową szkołę powszechną, a następnie kurs rolniczy w Pilźnie. Zajmował się ogrodnictwem, pszczelarstwem, hodowlą jedwabników oraz introligatorstwem. Jego największą pasją była jednak fotografia. Wykonał tysiące zdjęć ilustrujących życie mieszkańców Markowej, w tym wesela, chrzciny, przedstawienia teatralne.

Wiktoria Ulma z domu Niemczak urodziła się 10 grudnia 1912 r. w Markowej. Po ukończeniu miejscowej szkoły powszechnej uczęszczała na kursy organizowane przez Uniwersytet Ludowy w Gaci. Występowała ponadto w działającym w Markowej amatorskim zespole teatralnym.

Józef i Wiktoria pobrali się w 1935 r. Przez dziewięć lat małżeństwa na świat przyszło sześcioro ich dzieci: Stanisława (ur. 1936), Barbara (ur. 1937), Władysław (ur. 1938), Franciszek (ur. 1940), Antoni (ur. 1941) i Maria (ur. 1942).

Podczas okupacji niemieckiej, zapewne pod koniec 1942 r., mimo biedy i zagrożenia życia Ulmowie dali schronienie ośmiorgu Żydom o nazwiskach: Goldman i Szall.

Rankiem 24 marca 1944 r. przed dom Ulmów przybyło pięciu niemieckich żandarmów oraz kilku granatowych policjantów. Dowodził nimi por. Eilert Dieken. Najpierw zamordowano Żydów, potem Józefa i Wiktorię (będącą w siódmym miesiącu ciąży). Następnie Dieken podjął decyzję o zabiciu dzieci. W kilka minut życie straciło siedemnaście osób - w tym dziecko, które Wiktoria zaczęła rodzić w chwili egzekucji. Ulmowie pochowani zostali na cmentarzu w Markowej, zaś Żydzi, którzy zginęli obok nich, spoczywają na cmentarzu w Jagielle (miejscu pochówku 41 innych ofiar Holokaustu z Markowej).

W 1995 r. Wiktoria i Józef Ulmowie zostali uhonorowani pośmiertnie tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. W 2003 r. w diecezji przemyskiej rozpoczął się ich proces beatyfikacyjny. W 2004 r. odsłonięto w Markowej pomnik poświęcony rodzinie Ulmów. W 2010 r. prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył ich Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

17 marca 2016 r. z udziałem prezydenta RP Andrzeja Dudy oraz przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski abp. Stanisława Gądeckiego w Markowej na Podkarpaciu otwarto Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów. Do tej pory odwiedziło je 110 tys. osób.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Markowa: obchody 75. rocznicy śmierci Sług Bożych Rodziny Ulmów

2019-03-24 16:18

pab / Markowa (KAI)

W Markowej na Podkarpaciu trwają obchody 75. rocznicy śmierci Sług Bożych Rodziny Ulmów, którzy patronują również tamtejszemu Muzeum Polaków Ratujących Żydów. Mszy św. w kościele pw. św. Doroty przewodniczył metropolita częstochowski abp Wacław Depo, a koncelebrowali ją m.in.: metropolita przemyski abp Adam Szal i abp senior Józef Michalik.

Mariusz Stec
Muzeum Ulmów w Markowej. Ściana pamięci przedstawia nazwiska osób ratujących Żydów

Na Eucharystii obecny był również Adam Kwiatkowski sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP oraz przedstawiciele władz wojewódzkich, parlamentarnych i samorządowych wszystkich szczebli.

W homilii abp Wacław Depo przypomniał znamienny fakt, że w egzemplarzu Pisma Świętego należącego do Ulmów przypowieść o Miłosiernym Samarytaninie była oznaczona na czerwono. Przytoczył także słowa papieża Franciszka, wypowiedziane w listopadzie 2018 r. podczas audiencji generalnej z okazji otwarcia wystawy o Ulmach w Rzymie: „Niech ta rodzina sług Bożych oczekujących na beatyfikację, będzie dla wszystkich przykładem wierności Bogu, Jego przykazaniom, miłości bliźniego oraz szacunku dla ludzkiej godności”.

Zdaniem metropolity częstochowskiego, „dzisiejszy świat, niektóre systemy i partie polityczne chcą zmieniać patrzenie na godność mężczyzny i kobiety, rodzinne wspólnoty życia i miłości, prawo do życia od poczęcia do naturalnej śmierci, czy wreszcie prawo rodziców do kształcenia i wychowywania swoich dzieci, w tym również do wychowywania religijnego”.

Hierarcha podkreślił, że wobec tych tendencji „postawa Józefa i Wiktorii Ulmów z Markowej ukazuje niezmienny i Bożo-ludzki wymiar wspólnoty osób po najwyższą miarę, jaką jest wzajemna i odpowiedzialna miłość aż do oddania i ofiary z życia”. – Oni nie przegrali życia, lecz poszli śladami Zbawiciela przez śmierć do nowego życia – zaznaczył.

Abp Adam Szal zaznaczył, że wspominając Ulmów, „myślimy także o innych rodzinach” z Markowej, które narażały swoje życie, ochraniając prześladowanych z racji przynależności narodowej. – Modlimy się za wszystkich tych, którzy potrafili wyciągnąć pomocną dłoń i okazywali pomoc swoim bliźnim. Modlimy się, dziękując za przykład ich życia, który nas wzrusza, zaskakuje i zachęca do naśladowania polegającego na ofiarnej miłości wobec Boga i drugiego człowieka – mówił metropolita przemyski.

Przed Mszą św. modlono się na miejscowym cmentarzu, gdzie znajduje się skromny grób Ulmów. Natomiast po liturgii, dalsza część uroczystości odbywa się w Muzeum Polaków Ratujących Żydów. Tam nastąpi wręczenie odznaczeń państwowych nadanych przez Prezydenta RP oraz odsłonięcie tabliczek Polaków Ratujących Żydów na Podkarpaciu.

Dopełnieniem obchodów będzie spektakl „Sprawiedliwi. Historia Rodziny Ulmów” w wykonaniu aktorów Teatru im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie. Rozpoczęcie o 17.00 w budynku OSP.

Józef i Wiktoria Ulmowie podczas II wojny światowej w swoim domu w Markowej na Podkarpaciu ukrywali ośmioro Żydów: pięciu mężczyzn z rodziny Goldmanów z Łańcuta oraz trzy markowianki – Leę (Laykę) Didner z córką i Genię (Gołdę) Grünfeld. Hitlerowcy dowiedzieli się o tym w wyniku donosu i 24 marca 1944 r. zamordowali przechowywanych Żydów oraz Ulmów wraz z szóstką małych dzieci. Wiktoria była wtedy w 9. miesiącu ciąży.

Józef Ulma miał wtedy 44 lata, Wiktoria – 31, a ich dzieci od 1,5 roku do 8 lat. W 1995 r. Wiktoria i Józef Ulmowie zostali uhonorowani pośmiertnie tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Od 2003 r. trwa ich proces beatyfikacyjny. Obecnie dokumenty są w Watykanie.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem