Reklama

Józef Czyżewski - pomorski bohater naszej niepodległości

2018-08-14 13:17

Antoni Szymański

Archiwum prywatne
Antoni Szymański Senator IX Kadencji

W tym roku polska obchodzi jubileusz 100-lecia odzyskania niepodległości. Nie byłaby ona możliwa gdyby nie lokalni bohaterowie działający na rzecz jej odzyskania. Taką osobą był Józef Czyżewskiego – gdańszczan, który niewątpliwie dokonał wiele na rzecz prowadzenia akcji oświatowej i patriotycznej wśród zamieszkujących w Gdańsku Polaków.

Był polskim wydawcą, drukarzem, ale przede wszystkim aktywnym działaczem narodowym. Wykorzystując swoją działalność i rozwożąc własne wyroby po całym terytorium Pomorza, prowadził jednocześnie działalność narodową – nawiązywał kontakty, sprzedawał polskie gazety i książki. Był wydawcą „Kuriera Gdańskiego (od 1884 r.), który ukazywał się trzy razy w tygodniu. Jego następcą był „Tygodnik Gdański” (od 1885 r.). Dodatkiem do tych pism była „Gazeta Świąteczna”. W 1891 r. Czyżewski był współzałożycielem „Gazety Gdańskiej”. Już w końcu XIX wieku gazeta zyskała sporą popularność i stała się najpoczytniejszym polskojęzycznym czasopismem w północnej części Prus Zachodnich. Poruszała przede wszystkim tematy związane z polskim odrodzeniem narodowym na ziemiach dawnego zaboru pruskiego. Łączność z czytelnikami zapewniała redakcji sieć agencji rozsianych po całym regionie, zajmujących się zarówno kolportażem, jak i nadsyłaniem tematów i materiałów. Józef Czyżewski w 1908 przez pewien czas drukował pismo „Gryf” wydawane przez Aleksandra Majkowskiego kaszubskiego pisarza i założyciela Ruchu Młodokaszubskiego. Józef Czyżewski wraz z rodziną prowadził nowoczesną drukarnię, hurtownię papieru i toreb papierowych, wydawał też Kurier Polski wraz z dodatkiem „Pomorze”. Warto wspomnieć, że drukarnię podporządkował realizacji celów narodowych, a jego wszyscy synowie i córki pracowali w drukarni. Jego córka Maria Czyżewska-Lniska była pierwszą kobietą mistrzynią drukarstwa w Europie. Syn Mieczysław, który po Józefie przejął wydawnictwo i drukarnię został zamordowany w Wielki Piątek 22 marca 1940 r. w lesie przy niemieckim obozie koncentracyjnym KL Stutthoff.

Czyżewski był jednym z głównych animatorów polskiego życia w Gdańsku i na Pomorzu Wschodnim na przełomie XIX i XX wieku. W 1884 r. zainicjował on powstanie Towarzystwa Ludowego Jedność, mającego prowadzić działalność oświatową i patriotyczną wśród Polaków zamieszkujących w Gdańsku. W 1904 r. Towarzystwo przekształciło się w Związek Polskich Towarzystw Ludowych. Dwa lata później współuczestniczył w powstaniu w Gdańsku Zjednoczenia Zawodowego Polskiego organizacji związkowej - centrali polskich związków zawodowych. Zjednoczenie Zawodowe Polskie promowało rozwój spółdzielczości, a od połowy lat 30. korporacjonizm głównie rzemieślniczy.

W latach 1918-1920, kiedy powstawała Niepodległa Polska, Józef Czyżewski włączył się w akcję agitacyjną na terenie Pomorza Gdańskiego jeżdżąc po okolicznych wioskach i nawołując do walki w imię obrony polskich interesów narodowych. Brał też czynny udział w ochotniczej akcji werbunkowej Polaków gdańskich do armii polskiej, w wyniku, której zgłosiło się ok. 500 osób z Gdańska i okolic. Przy ul. Kotwiczników 6 w Gdańsku, gdzie mieściła się drukarnia Czyżewskich, koncentrował się gdański ruch niepodległościowy i sztab gdańskiego oddziału powstańczego wchodzącego w skład Organizacji Wojskowej Pomorza. Pod drukarnią znajdowały się magazyny broni powstańczej. Józef Czyżewski przeznaczył także swoje środki finansowe na zakup tej broni. Przygotowywane powstanie zbrojne miało być połączone z przyjazdem gen. Hallera do Gdańska, a jego celem rozbrojenie pruskiej załogi i opanowanie miasta. Plan ten nie uzyskał jednak aprobaty.

Reklama

W grudniu 1918 r. drukarnia Czyżewskich została napadnięta i zniszczona przez bojówkę niemiecką ze Stahlheimu, która wydała tajny wyrok śmierci na rodzinę Czyżewskich. Obrabowano także dom i sklep, poturbowano personel i usiłowano zamordować całą rodzinę, która cudem ocalała. Mimo tego rodzina Czyżewskich nie załamała się i odbudowała w ciągu 6 miesięcy drukarnię i przystąpiła na nowo do pracy, a Józef Czyżewski działał nadal aktywnie w polskim ruchu narodowym, wszedł w skład Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu oraz polskiej Rady Ludowej w Gdańsku. W kwietniu 1919 na zjeździe w Gdańsku zakładał Polskie Stronnictwo Ludowe – Pomorze. Po utworzeniu Wolnego Miasta Gdańska należał do założycieli i czołowych działaczy Gminy Polskiej oraz Macierzy Szkolnej. W 1928 r. został honorowym prezesem Gminy Polskiej.

Od władz Polskich otrzymał Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, Medal Niepodległości oraz Order papieski Pro Ecclesia et Pontifice nadany mu przez biskupa gdańskiego Edwarda O’Rourke. Józef Czyżewski był osobą zasłużoną i szanowaną przez najważniejsze gremia i osoby w II RP. O sprawach Polaków na Pomorzu, germanizacji w okresie zaborów osobiście rozmawiał m.in. z marszałkiem Józefa Piłsudskim i prezydentem RP Ignacym Mościckim w Belwederze.

Pogrzeb Józefa Czyżewskiego w październiku 1935 r. na cmentarzu św. Mikołaja we Wrzeszczu stał się największą manifestacją patriotyczną Polaków przed wybuchem II wojny światowej. Dziś jego prochy spoczywają na gdańskim Cmentarzu Centralnym Srebrzysko.

W roku jubileuszu odzyskania niepodległości Polski warto przypominać o postaciach, które do odzyskania wolności ojczyzny się przyczyniły, a postać Józefa Czyżewskiego do nich niewątpliwie należy.

Tagi:
felieton

O krynickiej rekolekcji

2018-09-12 10:40

Witold Gadowski
Niedziela Ogólnopolska 37/2018, str. 26

Tajemnice żywią Złego, a ich wyjaśnianie jest wydzieraniem mu jego najcenniejszych domen.

Archiwum Witolda Gadowskiego
W Iranie zrozumiałem, że diabłem Bliskiego Wschodu jest Arabia Saudyjska – mówi Witold Gadowski

Byłem na Forum Ekonomicznym w Krynicy. Trochę jest to targowisko próżności, trochę miejsce, gdzie można spokojnie porozmawiać, czegoś się dowiedzieć, ubić interesy. Przyszło mi jednak wziąć udział w dyskusji o kondycji dziennikarstwa śledczego w świecie. Zestaw uczestników był intrygujący: Hindus, Bośniak, wyniosły Anglik, Ukrainka, młody pistolet z TVN i ja. Anglik usiłował pozować na stojącego dużo wyżej od całej reszty mentora, ale cała reszta, i owszem, sympatyczna. Rzec by więc można – nic zaskakującego, nic nowego. Rutyna. Działo się to jednak w dniu, w którym do Polski dotarła wiadomość o tym, że Amerykanie wydadzą nam Dariusza Tytusa Przywieczerskiego.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Stygmaty o. Pio

2018-09-20 20:05

Salve TV

Czym są stygmaty? Czy stygmaty o. Pio były autentyczne? Czym jest czyściec? W jaki sposób o. Pio pomagał duszom czyśćcowym? 20 września mija 100 lat od czasu ukazania się stygmatów o. Pio

Salve TV
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Moje pismo Tęcza - 7/8 2018

Aktualny program papieskiej wizyty w krajach bałtyckich

2018-09-21 12:12

st (KAI) / Watykan

Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej opublikowało uaktualniony program pielgrzymki papieża Franciszka na Litwę, do Łotwy i Estonii w dniach 22-25 września bieżącego roku. Będzie to jego 25 wizyta poza granicami Włoch.

episkopat.pl

Sobota, 22 września - RZYM-WILNO

7. 30 - Wylot samolotem z Rzymu - Fiumicino do Wilna.

11.30 (10.30 czasu polskiego) - Przylot na międzynarodowe lotnisko w Wilnie. Powitanie.

12. 10 (11.10 czasu polskiego) - Wizyta kurtuazyjna u pani prezydent w Pałacu Prezydenckim.

12.40 (11.40 czasu polskiego) - Spotkanie z przedstawicielami władz, społeczeństwa obywatelskiego i korpusem dyplomatycznym na placu przed Pałacem Prezydenckim - Przemówienie Ojca Świętego.

16. 30 (15.30 czasu polskiego) - Wizyta w Sanktuarium Mater Misericordiae (Ostra Brama). Modlitwa Ojca Świętego.

17.30 (16.30 czasu polskiego) - Spotkanie z młodzieżą na placu przed katedrą. Przemówienie Ojca Świętego.

18.40 (17.40 czasu polskiego) - Wizyta w katedrze

Niedziela, 23 września 2018

WILNO-KOWNO-WILNO

8.15 (7.15 czasu polskiego) - Przejazd samochodem do Kowna.

10.00 (9.00 czasu polskiego) - Msza św. w parku Santakos w Kownie. Homilia Ojca Świętego.

12.00 (11.00 czasu polskiego) - Modlitwa „Anioł Pański” w parku Santakos w Kownie. Rozważanie Ojca Świętego.

12.35 (11.35 czasu polskiego) - Obiad z biskupami w pałacu kurii.

15.00 (14.00 czasu polskiego) - Spotkanie z kapłanami, zakonnikami, osobami konsekrowanymi, seminarzystami w katedrze w Kownie. Przemówienie Ojca Świętego.

16.00 (15.00 czasu polskiego) - Przejazd do Muzeum Okupacji i Walk o Wolność z krótkim postojem przed pomnikiem Ofiar Getta (Plac Rūdnikų).

17.30 (16.30 czasu polskiego) - Wizyta i modlitwa w Muzeum Okupacji i Walk o Wolność. Modlitwa Ojca Świętego.

Poniedziałek, 24 września 2018 r.

WILNO-RYGA-WILNO

7.20 (6.20 czasu polskiego) - Wylot samolotem z lotniska w Wilnie do Rygi.

8.20 (7.20 czasu polskiego) - Przylot na międzynarodowe lotnisko w Rydze.

Powitanie oficjalne

8. 50 (7.50 czasu polskiego) - Ceremonia powitalna na Dziedzińcu Pałacu Prezydenckiego.

9. 05 (8.05 czasu polskiego) - Wizyta kurtuazyjna u prezydenta w Pałacu Prezydenckim.

9.30 (9.30 czasu polskiego)- Spotkanie z przedstawicielami władz, społeczeństwa obywatelskiego i korpusem dyplomatycznym w sali przyjęć Pałacu Prezydenckiego. Przemówienie Ojca Świętego.

10.10 (9.10 czasu polskiego) - Złożenie kwiatów i uroczystość przy Pomniku Wolności.

10.40 (9.40 czasu polskiego) - Spotkanie ekumeniczne w katedrze protestanckiej. Przemówienie Ojca Świętego.

11.50 (10.50 czasu polskiego) - Wizyta w katolickiej katedrze w św. Jakuba. Pozdrowienie Ojca Świętego.

12.30 (11.30 czasu polskiego) - Obiad z biskupami w Archidiecezjalnym Domu Świętej Rodziny.

14.30 (13.30 czasu polskiego) - Przelot śmigłowcem z portu Halipad w Rydze do sanktuarium Matki Bożej w Agłonie.

16.30 (15.30 czasu polskiego) - Msza Święta na błoniach Sanktuarium Matki Bożej w Agłonie. Homilia Ojca Świętego.

18.30 (17.30 czasu polskiego) - Ceremonia pożegnalna w Agłonie.

18.45 (17.45 czasu polskiego) - Przelot śmigłowcem na lotnisko międzynarodowe w Wilnie.

Wtorek, 25 września 2018 r.

WILNO-TALLIN-RZYM

8.15. (7.15 czasu polskiego) - Ceremonia pożegnania na lotnisku w Wilnie.

8. 30 (7.30 czasu polskiego) - Wylot samolotem z międzynarodowego lotniska w Wilnie do Tallina.

9.50 (8.50 czasu polskiego) - Przylot na międzynarodowe lotnisko w Tallinie.

Powitanie oficjalne.

10.15 (9.15 czasu polskiego) - Ceremonia powitalna na placu przed Pałacem Prezydenckim.

10.30 (9.30 czasu polskiego) - Wizyta kurtuazyjna u prezydenta w Pałacu Prezydenckim.

11.00 (10.00 czasu polskiego) - Spotkanie z przedstawicielami władz, społeczeństwa obywatelskiego i korpusem dyplomatycznym w ogrodzie różanym Pałacu Prezydenckiego. Przemówienie Ojca Świętego.

11.50 (10.50 czasu polskiego) - Spotkanie ekumeniczne z młodzieżą w kościele luterańskim św. Karola. Przemówienie Ojca Świętego.

13.00 (12.00 czasu polskiego) - Obiad z osobami towarzyszącymi papieżowi w klasztorze Sióstr Brygidek w Piricie.

15.15 (14.15 czasu polskiego) - Spotkanie z osobami, którymi opiekują się kościelnymi dziełami charytatywnymi w katedrze pw. świętych Piotra i Pawła. Pozdrowienie Ojca Świętego.

16.30 (15.30 czasu polskiego) - Msza św. na Placu Wolności. Homilia Ojca Świętego.

18.30 (17.30 czasu polskiego) - Ceremonia pożegnalna na lotnisku w Tallinie.

18.45 (17.45)- Wylot samolotem z lotniska międzynarodowego w Tallinie do Rzymu.

21.00 - Przylot na lotnisko Rzym-Ciampino.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem