Ojciec Święty często mówi o Różańcu jako o modlitwie kontemplacyjnej, ale tylko trzy razy pada przymiotnik „mistyczny”, który oznacza tajemnicze zjednoczenie z Bogiem. Trzeba jednak powiedzieć, że dla Papieża Różaniec jest drogą do mistycznej wspólnoty modlącego się z Panem. Kontemplacja jako modlitwa prosta prowadzi do zjednoczenia z Panem: „Dla mnie żyć – to Chrystus, a umrzeć – to zysk” (Flp 1,21). Zdaniem Papieża, do tego zjednoczenia z Chrystusem prowadzi nas Jego Matka. Na audiencji generalnej 16 października 2002 r. Jan Paweł II powiedział, że Różaniec ma mistyczną głębię.
Do istoty duchowości chrześcijańskiej należy dążenie do upodabniania się do Chrystusa (Rz 8,29; Flp 3,10.21). Wylanie Ducha Świętego w chrzcie wszczepia wierzącego jak latorośl w winny krzew, którym jest Chrystus (J 15,5), czyni go członkiem Jego mistycznego Ciała – Kościoła (l Kor 12,12; Rz 12,5). „Tej istniejącej od początku jedności musi jednak odpowiadać droga coraz większego upodabniania się do Niego, które winno coraz bardziej ukierunkowywać postępowanie ucznia zgodnie z «logiką» Chrystusa: «To dążenie niech was ożywia; ono też było w Chrystusie Jezusie» (Flp 2, 5). Zgodnie ze słowami Apostoła, trzeba «przyoblec się w Chrystusa» (Rz 13,14; Ga 3,27). Na duchowej drodze Różańca, opartej na nieustannym kontemplowaniu – razem z Maryją – Chrystusowego oblicza, ten wymagający ideał upodabniania się do Niego jest osiągany przez obcowanie, które moglibyśmy nazwać «przyjacielskim». Wprowadza nas ono w naturalny sposób w życie Chrystusa i pozwala nam jakby «oddychać» Jego uczuciami. W związku z tym bł. Bartłomiej Longo stwierdza: «Jak dwóch przyjaciół, którzy często razem przestają, zazwyczaj upodabnia się również w obyczajach, tak też my, prowadząc serdeczne rozmowy z Jezusem i Maryją, przez medytowanie tajemnic Różańca i rozwijając razem to samo życie przez Komunię, możemy, na ile byłaby do tego zdolna nasza małość, stać się do Nich podobni i nauczyć się od tych najwyższych przykładów życia pokornego, ubogiego, ukrytego, cierpliwego i doskonałego».
Gdy chodzi o ten proces upodabniania się do Chrystusa przez Różaniec, zawierzamy się szczególnie macierzyńskiemu działaniu Najświętszej Dziewicy. Ta, która jest Rodzicielką Chrystusa, sama należąc do Kościoła jako jego „najznakomitszy i całkiem szczególny członek”, jest równocześnie «Matką Kościoła». Będąc nią, ustawicznie «rodzi» dzieci mistycznego Ciała swego Syna. Czyni to poprzez wstawiennictwo, wypraszając dla nich niewyczerpane wylanie Ducha. Jest Ona doskonalą ikoną macierzyństwa Kościoła.
Różaniec przenosi nas mistycznie, byśmy stanęli u boku Maryi, troszczącej się o ludzkie wzrastanie Chrystusa w domu w Nazarecie. Pozwala Jej to wychowywać nas i kształtować z tą samą pieczołowitością, dopóki Chrystus w pełni się w nas nie «ukształtuje» (por. Ga 4, 19). To działanie Maryi, oparte całkowicie na działaniu Chrystusa i zupełnie Mu podporządkowane, «nie przeszkadza w żaden sposób bezpośredniej łączności wiernych z Chrystusem, ale ją umacnia». Jest to jasna zasada wyrażona przez Sobór Watykański II. «Mocno doświadczyłem tej prawdy w moim życiu – pisze Papież – i uczyniłem z niej podstawę mojej dewizy biskupiej: Totus tuus». Inspiracją tej dewizy jest, jak wiadomo – doktryna św. Ludwika Marii Grignion de Montforta, który tak wyjaśniał rolę Maryi w procesie upodabniania każdego z nas do Chrystusa: «Ponieważ cała doskonałość nasza polega na upodobnieniu się do Chrystusa Pana, na zjednoczeniu z Nim i poświęceniu się Jemu, przeto najdoskonalszym ze wszystkich nabożeństw jest bezspornie to, które nas najdoskonalej upodabnia do Chrystusa, najściślej z Nim jednoczy i całkowicie Jemu poświęca. A że ze wszystkich stworzeń najpodobniejsza do Chrystusa Pana jest Matka Najświętsza, wynika stąd, że spośród wszystkich nabożeństw, tym, które duszę najlepiej poświęca Zbawicielowi naszemu i ją z Nim jednoczy, jest nabożeństwo do Najświętszej Panny, Jego świętej Matki. Im bardziej poświęcona jest Maryi, tym zupełniej należeć będzie do Jezusa»” (RVM 15). Nikt spośród ludzi nie może lepiej od Niej znać Chrystusa; „nikt nie może tak jak Matka wprowadzić nas w głęboką znajomość Jego misterium»” (RVM 14). Doświadczalna i głęboka znajomość Jezusa – to jest właśnie mistyka. Według Jana Pawła II, metoda odmawiania Różańca oparta na powtarzaniu, może być również drogą do zjednoczenia z Jezusem. Powtarzanie Zdrowaś Maryjo to jakby wzywanie matki przez dziecko: „Mamo!” – wołanie pełne zaufania.