Reklama

Diecezjalna Niedziela Pawłowa

Kościół pw. św. Andrzeja w Olkuszu

Parafia pw. św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu należy do najstarszych w diecezji. Istnieje już ponad 800 lat. Została erygowana, według przekazu Jana Długosza, w 1184 r. i widać to na każdym niemal kroku, na każdej ścianie, w każdym zakątku tej zabytkowej budowli

Niedziela sosnowiecka 21/2009

Sam Olkusz bywa określany w literackich i tradycyjnych przekazach „Srebrnym miastem”, natomiast w publikacjach naukowych „kolebką polskiego górnictwa”. W XII wieku musiał być już rozwiniętą osadą, gdyż dokumenty z 1184 r. wymieniają probostwo olkuskie. Olkusz jako „zburzone miasteczko” uległ przesunięciu przestrzennemu. Powstałe ok. 2 km na wschód miasto lokacyjne, dzisiejsza starówka, w odróżnieniu od starego nazywa się „nowym” Olkuszem. Nieznane są wydarzenia, jakie spowodowały przeniesienie Olkusza na nowy teren. Można przypuszczać, że były nimi najazdy Tatarów w 1241 r. i spalenie pierwotnej osady górniczej. Nie jest znana także data lokalizacji miasta. Historycy wiążą ją jednak z akcją lokalizacyjną Bolesława Wstydliwego, który m.in. lokował podolkuską wieś Bolesław w 1279 r., a Kazimierz Wielki odbudował miasto i wzniósł mury obronne. Monarcha ten zalicza Olkusz do 6 najważniejszych miast małopolski, natomiast liczba 1000 mieszkańców w drugiej połowie XIV wieku stawia go w rzędzie najludniejszych miast tego okresu w diecezji krakowskiej. Z początkiem XVII wieku Olkusz należał do największych miast ówczesnego województwa krakowskiego. Obok miasta opasanego murami obronnymi, rozwijały się przedmieścia. W XVII wieku większość mieszkańców Olkusza zamieszkiwała właśnie na przedmieściach.

Kaplice i kościółki

Poza murami miejskimi budowano również niewielkie kościółki - kaplice, którym towarzyszyły cmentarze. Były nimi: kościółek Świętego Krzyża na Przedmieściu Krakowskim, zbudowany z początkiem XVI wieku (w latach 1579-1602 był świątynią luterańską) przetrwał do początku XIX wieku. Kościółek Świętego Ducha na Przedmieściu Sławkowskim, zbudowany z początkiem XV wieku, wraz ze szpitalem dla ubogich, przetrwał do początków XIX wieku. Kościółek św. Jana na Starym Olkuszu, zbudowany na terenie średniowiecznego grodu z końcem XV wieku, zrujnowany w końcu XVIII wieku. Kościółek św. Urszuli na Parczach, zbudowany w końcu XVI wieku, spustoszony w końcu XVIII wieku. Kościółek św. Stanisława przy drodze do Żurady, zbudowany w XIII wieku, przetrwał ok. 500 lat. W pierwszej połowie XIX wieku dokonano rozbiórki wielu obiektów o najwyższej wartości historycznej. Zostały rozebrane mury obronne z bramami i basztami. W 1821 r. dokonano rozbiórki klasztoru Augustynianów wraz z kościołem pw. Najświętszej Maryi Panny. Kościół ten, powstały w XIV wieku, wielokrotnie niszczony przez pożary, był cierpliwie odbudowywany. Od połowy XVII wieku niszczyły go także roboty górnicze. Ostatecznie opuszczony przez zakonników w 1815 r. Obok kościoła stała murowana kaplica, zbudowana w 1640 r. z fundacji Zakrzewskich - obywateli olkuskich.

Kościół parafialny

Reklama

Dokładna data budowy kościoła św. Andrzeja Apostoła nie jest znana. Wspominają go dokumenty z XIV wieku, lecz zapewne istniał wcześniej. Mógł pierwotnie być prostokątną jednonawową budowlą - obecne prezbiterium - rozbudowany w drugiej połowie XIV wieku z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego. Odnowiony w latach 1612 oraz 1622-73. Prezbiterium kryje w sobie wiele tajemnic dotyczących genezy samego obiektu i miasta. Wymaga gruntownych badań architektonicznych. Kościół ten jest głównym akcentem przestrzennym miasta. Mieści bogaty zbiór wyposażenia związanego z dziejami zarówno samej świątyni i parafii, jak również całej olkuskiej ziemi. Po spaleniu starej dzwonnicy, w latach 1903-13 w tym samym miejscu została zbudowana nowa dzwonnica.

Perła diecezji

Parafialny kościół św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu należy niewątpliwie do najcenniejszych obiektów sakralnych w diecezji sosnowieckiej. W kościele zostały zachowane fragmenty polichromii gotyckiej, poliptyk z XV wieku, ołtarz - wielki, renesansowy z obrazem św. Andrzeja, ołtarz św. Jana Kantego - późnobarokowy z drugiej połowy XVII wieku, stalle renesansowe z końca XVI wieku, chrzcielnica z końca XVI wieku - wykonana w formie romańskiego kielicha, odlana z olkuskiego ołowiu. Krzyż gotycki wykonany ze srebra w XIV wieku jest jednym z najdawniejszych i najpiękniejszych zabytków sztuki gotyckiej w Polsce. Srebrny krzyż gwarków olkuskich z przełomu XVI i XVII wieku, 4 obrazy św. Anny, naczynia liturgiczne z XVII wieku.
Zabytkiem ruchomym w kościele, o bezcennej wartości są organy Hansa Hummla, których budowę rozpoczęto w 1611 r., a ukończono w latach 1631-33 pod kierownictwem Jerzego Nitrowskiego. Konserwacja tego unikalnego instrumentu z przerwami trwała od 1972 do 1992 r. Do ciekawych zabytków należą także 2 portrety trumienne.

Tytuł bazyliki

Nie jest znana data konsekracji świątyni. Prawdopodobnie uroczystość odbyła się pod koniec XV wieku, a konsekracji dokonał kard. Fryderyk Jagiellończyk. Natomiast wiadomą rzeczą jest, że Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, reskryptem z dnia 10 października 2001 r., nadała kościołowi parafialnemu św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu, tytuł i godność bazyliki mniejszej. Uroczystość ogłoszenia tej decyzji odbyła się 13 stycznia 2002 r. Mszy św. przewodniczył nuncjusz apostolski w Polsce abp Józef Kowalczyk, przy udziale metropolity częstochowskiego abp. Stanisława Nowaka, abp. Stanisława Szymeckiego, biskupa sosnowieckiego Adama Śmigielskiego oraz sosnowieckiego biskupa pomocniczego Piotra Skuchy i biskupa pomocniczego diecezji kieleckiej Mariana Florczyka.

2012-11-19 12:00

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Chrystus wciąż aktualny

Niedziela Ogólnopolska 38/2018, str. 32-33

Rembrandt Harmenszoon Van Rijn

Fragment obrazu "Chrystus" (XVIIw.)

Fragment obrazu

Jedną z najbardziej niebezpiecznych dróg polskiej czy europejskiej nowej ewangelizacji nie jest zalegający wciąż w nas czy wokół nas układ polityczno-społeczny, czy nawet jego „głośni bohaterowie”, lecz traktowanie Ewangelii jako „muzealnego przekazu”. Ma on już ponad 2 tys. lat i „ośmiela się” jeszcze wypominać nam błędy naszych obyczajów. Tymczasem Ewangelia, którą Kościół niezmiennie przekazuje ludziom wszystkich epok i kultur, jest spotkaniem człowieka z Bogiem Żywym, objawionym w Jezusie Chrystusie. Jest „dokumentem proroczym”, odpowiadającym na wymogi i pragnienia ludzkiego serca. Jest „mądrością zstępującą z góry”, która wolna jest od względów ludzkich i obłudy.

CZYTAJ DALEJ

Papież skierował przesłanie do uczestników warszawskiego spotkania w sprawie ochrony małoletnich

2021-09-18 12:58

[ TEMATY ]

Franciszek

EVTNVatican screenshot

Do stawania się „pokornymi narzędziami Pana w służbie ofiarom wykorzystywania” zachęcił Ojciec Święty uczestników rozpoczynającego się jutro w Warszawie i spotkania zorganizowanego przez Papieską Komisję ds. Ochrony Małoletnich i przez Konferencje Episkopatów Europy środkowej i wschodniej: na temat „Ochrona dzieci Bożych naszą wspólną misją”.

Oto tekst papieskiego przesłania w tłumaczeniu na język polski:

CZYTAJ DALEJ

Matka Boża Płacząca. Mija 175 lat od objawień w La Salette

2021-09-18 22:50

[ TEMATY ]

La Salette

Monika Książek

Jest rok 1846. Francja przechodzi poważny kryzys, epokę fermentu i zmian społecznych. Kraj przeżywa najpierw rewolucję, czasy napoleońskie, wreszcie lata nędzy. Rodzi się moda na racjonalizm i krytykę Kościoła. W wielu miejscach z wolna zanika wiara.

Nawet najzdrowsze zdawałoby się środowiska – wsie – tracą swą tożsamość i wyrzekają się swoich tradycji. W Corps ludzie żyją tak, jakby Boga nie było. Tam właśnie mieszkała Melania Calvat (lub Mathieu). W 1846 r. miała czternaście lat. Tam żył też jedenastoletni Maksymin Giraud. Choć oboje mieszkali w tej samej parafii, La Salette, pierwszy raz spotkali się dopiero na dwa dni przed objawieniem się Matki Najświętszej. Nic dziwnego, byli tak różni, że nawet gdyby się gdzieś zobaczyli, nie zauważyliby swojej obecności.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję