Reklama

Tradycje świąt Bożego Narodzenia na ziemi biłgorajskiej

2012-12-19 13:23

Leokadia Pupiec
Edycja zamojsko-lubaczowska 52/2012, str. 6-7

GRAZIAKO

Święta Bożego Narodzenia nazywane dawniej Godami rozpoczyna wieczór wigilijny, a kończy Święto Chrztu Pańskiego. Są to chyba najpiękniejsze święta w roku. Chcę podzielić się garścią refleksji z pozycji osoby w podeszłym wieku, jak zapamiętałam ten okres w swoim dzieciństwie spędzonym na ziemi biłgorajskiej.

Przygotowania do świąt, jak i obecnie, rozpoczynały się wiele dni wcześniej. Ze względu na to, że nie było jeszcze telewizji, nie było też długoterminowych prognoz pogody, więc już na początku grudnia ludzie kierowali się mądrością zawartą w przysłowiu: „Święta Barbara po lodzie, Boże Narodzenie po wodzie”. Również na wiele dni przedtem rozpoczynało się ręczne przygotowywanie ozdób choinkowych. Z pociętej słomy i kolorowej bibuły lub z samej bibuły sporządzano łańcuszki, domowym sposobem były sklejane aniołki, pająki, jeżyki. Te ozdoby oraz własnego wyrobu ciastka a także pobarwione orzechy i kolorowe szyszki zawieszano na choince. Na takim drzewku można było także dostrzec rumiane jabłka, które zawsze stanowiły składową część dekoracji. Były też zawieszane, kupione w niewielkiej ilości, kolorowe bombki. Ponadto na grubsze gałązki nakładano kule waty imitujące śnieg. Wiadomo, że jeszcze wtedy nie było prądu elektrycznego w domach, więc dopełnienie dekoracji stanowiły małe kolorowe świeczki umieszczone na końcach niektórych gałązek. Zwieńczenie choinki zdobiła wielka zrobiona misternie gwiazda, zastąpiona z czasem bombką-szpicem. Taką choinkę, jodełkę, przyniesioną przez ojca z lasu, ubieraliśmy zwykle w dzień Wigilii, w odróżnieniu od teraźniejszych dekoracji świątecznych, które ustawia się już na początku grudnia. Nie było gorączki świątecznych zakupów, prezentów, zaś ludzie, zachowując post, w spokoju przeżywali okres Adwentu. Uczestniczyli w roratach, czyli Mszy św. odprawianej wczesnym rankiem.

Przed świętami należało zrobić gruntowne porządki w domu, m.in. dokładnie wyszorować podłogi z desek, wyprać firany, przybrać święte obrazy na ścianach. Trzeba podkreślić, że tradycyjnie obrzędowość okresu świąt Bożego Narodzenia jest dosyć bogata. Z tymi świętami, szczególnie z dniem Wigilii wiąże się wielka ilość zwyczajów, przesądów i wróżb oraz symbolika. Niektóre z nich przetrwały do dziś. Rodzice nakazywali dzieciom zachowywać się w tym dniu grzecznie, w myśl przysłowia: „Jakiś w Wigilię, takiś cały rok”. Należało w tym dniu unikać kłótni, wcześnie i szybko zerwać się z łóżka, aby przez cały rok zachować zdrowie, dobre samopoczucie i energię. Po przyjściu do domu obcy wypowiadał zwykle formułkę: „Daj, Boże, na szczęście, na zdrowie z Wigilią”. Odzew był następujący: „Daj, Boże”. Przepowiadano pogodę i zjawiska na przyszłość z obserwacji pogody w tym dniu: „Jak w Wigilię z dachu ciecze, jeszcze się zima długo powlecze” lub „Gdy w dzień Adama i Ewy mróz i pięknie, zima wcześnie pęknie” albo „Wigilia jasna, stodoła ciasna”, wreszcie „Na Pasterkę po wodzie, Alleluja po lodzie”.

Reklama

Przed wieczerzą wigilijną ojciec, gospodarz domu, wnosił do izby snop żyta zwany „królem”, stawiał go i ten „król” pozostawał na swoim miejscu aż do święta Trzech Króli. „Król” miał zapewnić obfity urodzaj. Rytuał kolacji wigilijnej był niezmienny. Ona w tym dniu była najważniejsza. Kolację zwaną też pośnikiem należało spożywać po ukazaniu się pierwszej gwiazdki na niebie. Oczekiwanie dłużyło się szczególnie dzieciom, kiedy po domu rozchodził się zapach gotowanych dań. A i starsi nie mogli się doczekać tego momentu, gdyż wcześniej cały dzień należało zachować post ścisły - nie jadło się potraw gotowanych. Pamiętam smak racuchów drożdżowych i ziemniaków pieczonych w popielniku.

Do wieczerzy schludnie ubrana zasiadała cała rodzina przy stole nakrytym białym olśniewająco czystym obrusem. Pod obrusem należało położyć naręcz siana. Obecnie można spotkać się ze zwyczajem kładzenia garstki sianka wraz z opłatkiem na małym płaskim koszyczku. Na stole paliły się w lichtarzach świece, które stwarzały niepowtarzalny nastrój. Jak nakazywała tradycja, na stole stawiano jedno puste nakrycie dla „zbłąkanego wędrowca”. Wieczerza zaczynała się wspólną modlitwą, w której zawsze pamiętało się i o zmarłych członkach rodziny. Potem wszyscy ze wzruszeniem dzielili się opłatkiem posmarowanym miodem i położonym kawałeczkiem czosnku. Należało przygotować na talerzu tyle części opłatka, ile osób będzie przy stole. Jako pierwszą potrawę wigilijną spożywaliśmy kapuśniak z grochem. Ta potrawa, podobnie jak i pozostałe, okraszona była lnianym olejem. Potem podawana była kasza z sosem grzybowym, kluski z makiem, czerwony barszcz z uszkami. W końcu karp smażony na oleju. To wszystko popijało się kompotem z suszonych owoców. Mama zwykle pilnowała, by każdy zjadał potrawę do końca lub przynajmniej każdej potrawy skosztował, gdyż w przeciwnym razie w przyszłym roku rośliny nie dadzą dobrych plonów. Jednak dzieci przeważnie nie zjadały wszystkiego, więc resztki ze stołu i pozostałości w garnku nazajutrz świtem wraz z kolorowym opłatkiem „bydlęcym” podawano zwierzętom domowym. W moim domu nie było alkoholu na wigilijnym stole. Prezenty pod choinkę nie zawsze były. A jeżeli już - to skromne. Dzieci znajdowały pod choinką zeszyty, cukierki, wystrugane z drewna koniki, szmaciane laleczki. Rzeczy plastikowych jeszcze w ogóle wtedy nie było. Wierzono, że tej niezwykłej nocy, tzn. w Wigilię, zwierzęta mówią ludzkim głosem. Tych cudów mogli doświadczyć tylko ludzie o nieskazitelnym charakterze i niezłomnej odwadze. Po pośniku rozścielano na podłodze słomę, na której potem siadano i śpiewano kolędy. Dzieci miały z tego powodu wiele radości i często zdarzało się, że zmęczone przespały tę noc na słomie.

Po kolacji dzieci i młodzież wychodziły na pole, gdzie zapalano ogniska, zwykle była to słoma. Takie płonące ogniska można było zauważyć wzdłuż wsi.

O północy - tak jak i obecnie - odprawiana była Pasterka. Do kościoła szła młodzież, a w czasie takiej drogi nierzadko chłopcy zatykali na tyczki pęki słomy, które podpalali. Z takimi pochodniami ciemną nocą raźniej było wędrować.

Dzień Bożego Narodzenia rodzina spędzała zwykle w domu. Poza udziałem we Mszy św. nie wykonywano prawie żadnych czynności. Uprasować sobie ubranie i wypastować buty należało w przeddzień. Z wizytą do rodziny na ogół chodziło się dopiero w drugi dzień świąt. W dzień kolędy, czyli w dzień św. Szczepana młodsze dzieci już od rana chodziły po połaźnikach. Wchodząc do domu, recytowały: „Daj, Boże, na szczęście, na zdrowie, na ten święty Szczepan, byśmy byli weseli jak w niebie anieli”, a potem rzucały garść owsa na podłogę. Starsi kolędnicy, chłopcy chodzili wieczorem, niektórzy z nich np. z pięknie przystrojoną ruchomą gwiazdą lub jako przebierańcy.

Niektóre obrzędy, zwyczaje tradycje odchodzą w zapomnienie. Rozwój techniki wypiera tradycję. Nie ma wesoło migających świeczek na choince, ale są elektryczne światełka (teoretycznie) bezpieczniejsze. Żywe, pachnące drzewka zastępuje się sztucznymi choinkami. Dania wigilijne nie mają nic wspólnego z naszą polską tradycją albo nie są przygotowywane ze zdrowych, naturalnych produktów. W pogoni za blichtrem zapominamy o istocie świąt Bożego Narodzenia, które przypominają nam o przyjściu Zbawiciela.

Tagi:
Boże Narodzenie

Reklama

Stary I Nowy Rok

2019-01-08 12:01

Ks. Tomasz Zmarzły
Edycja sosnowiecka 2/2019, str. VII

Archiwum parafii
Msza św. w Rodakach w okresie Bożego Narodzenia

Boże Narodzenia to wyjątkowy dzień w ciągu całego roku. Radość świętowania promieniuje na kolejne dni, które obfitują w piękne zwyczaje. Idąc tropem badaczy Zagłębia Dąbrowskiego, Dobrawa Skonieczna-Gawlik skrzętnie zebrała i zapisała rozpowszechnione tradycje.

– Najstarsi mieszkańcy Zagłębia Dąbrowskiego nie pamiętają, aby dawniej w jakiś szczególny, uroczysty sposób obchodzono ostatnią noc z 31 grudnia na 1 stycznia, dlatego też nie obfituje ona w tradycyjne zwyczaje. M. Kantor-Mirski wspomina, iż wieczór poprzedzający Nowy Rok nazywano szczodrym wieczorem albo szczodruchą. Tego wieczoru gospodarze chodzili od domu do domu, składając sobie wzajemnie życzenia „dobrych urodzajów” i dzieląc się specjalnie wypiekanym w tym celu chlebem, czyli szczodruchem. Natomiast gospodynie, „życząc sobie wszystkiego dobrego w stodole, oborze, komorze i na górze, obdzielały się gospockim podpłomykiem”. Na początku XX stulecia w Bzowie, Karlinie, Chechle, Niegowonicach, w szlacheckich domach istniał zwyczaj wypiekania ciasta, rodzaju placka, w którym umieszczano jeden migdał. Następnie ciasto krojono na kawałki i częstowano wszystkich zgromadzonych mężczyzn. Ten, który znalazł w swoim kawałku migdał zostawał królem migdałowym i wybierał sobie królową – panią swego serca. Para ta pełniła tego wieczoru rolę gospodarzy, obdarowując wszystkich drobnymi upominkami nazywanymi Szczodrakami – stwierdza Dobrawa Skonieczna-Gawlik.

W okresie międzywojennym wieczór 31 grudnia spędzano raczej w gronie rodziny, sąsiadów lub bliskich znajomych. Bale i huczne zabawy, przynajmniej w pewnych sferach społecznych, nie były zbyt popularne. Upowszechniły się one dopiero, jak wspominają informatorzy, w połowie XX wieku. Organizowano w domach tzw. prywatki z tańcami, gdzie bawiono się w towarzystwie znajomych. O północy wznoszono toast winem musującym, tzw. szampanem i składano sobie życzenia. Starsza generacja Zagłębiaków wspomina: „Dawniej istniał zwyczaj ogrywania w noc noworoczną wszystkich chałup. Grano najpierw kolędę, a później wszelkie inne pieśni”.

– W „Dziejach Sławkowa” zamieszczono opis zwyczaju obchodzenia domostw przez grupy chłopców, który w tym miasteczku żywy był jeszcze w pierwszych latach po II wojnie światowej. Młodzieńcy odwiedzali najchętniej domostwa panien na wydaniu, a towarzyszyła im niewielka orkiestra, w skład której wchodził zwykle kontrabas i mały akordeon nazywany harmoszką. Grupy te obchodziły domy przez cały dzień Nowego Roku. W zamian za życzenia gospodarz częstował chłopców wódką lub dawał drobne pieniądze. Popularnym wówczas tekstem powinszowań były słowa: „W Nowy Rok nie patrz w bok, tylko prosto w oczy nasze, pogodzim się wzajem nasze”. W wielu kościołach 31 grudnia wieczorem odbywała się Msza św. dziękczynno-błagalna, podczas której dziękowano za otrzymane łaski oraz kierowano prośby na Nowy Rok – dodaje Skonieczna-Gawlik.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Chodzenie do kościoła wydłuża życie

2016-06-15 21:52

Artur Stelmasiak

Trwające aż 16 lat badania Uniwersytetu Harvarda wskazują, że chodzenie do Kościoła i uczestniczenie w uroczystościach religijnych wydłuża życie aż o 33 proc. Wyniki badań zostały opublikowane przez jedno z najbardziej prestiżowych pism medycznych na świecie.

Małgorzata Młynarska
Uroczystości jubileuszowe w jarosławskiej świątyni pw. Trójcy Przenajświętszej

Naukowcy z Uniwersytetu Harvarda przeanalizowali dane na temat stylu życia 74 534 kobiet, które w latach 1992-2012 brały udział w Nurses' Health Studies. Wszystkie badane kobiety były w roku 1992 wolne od chorób krążenia i nowotworów. Uczestniczki odpowiadały na pytania dotyczące diety i zdrowia, a także dotyczące uczestnictwa w obrzędach religijnych. Okazało się, że u kobiet, które brały udział w obrzędach religijnych, stwierdzono o 33 procent mniejsze ryzyko zgonu.

- Jak się okazuje, największym propagatorem zdrowego trybu życia jest prosty proboszcz parafii, który swoich parafian zachęca do relacji z Jezusem i udziału w nabożeństwach – twierdzi ks. Sławomir Abramowski, proboszcz parafii św. Jana Pawła II w Warszawie, który jest z wykształcenia także lekarzem.

Wynika badań jednoznacznie wskazują, że w ciągu 16 lat trwania badania stwierdzono o 33 procent mniejsze ryzyko zgonu u kobiety uczestniczące w nabożeństwach, w porównaniu z tymi, które do kościoła nie chodziły. Kobiety religijne o wiele rzadziej umierały na choroby układu krążenia i nowotworowe. Badanie pokazało też większy optymizm kobiet uczestniczących w nabożeństwach i mniejszą podatność na depresję.

- Do tej pory wszyscy myśleli, że zachęcając do chodzenia do kościoła zachęcam tylko do życia wiecznego. Teraz jest już medycznie udowodnione, że jestem również po prostu propagatorem zdrowego stylu życia – pisze na profilu facebookowym parafii ks. Abramowski. - Który z lekarzy, moich kolegów po fachu może się pochwalić taką skutecznością w profilaktyce poważnych schorzeń układu krążenia i nowotworów.

To jedne z największych badań tego typu. Spośród 74 534 kobiet w przeciągu 16 lat odnotowano 13 537 zgonów, w tym 2721 zgonów z powodu sercowo-naczyniowych i 4479 zgonów z powodu raka. Po wielu zmiennych i uwzględnieniu głównych czynników ryzyka okazało się, że kobiety uczestniczące w nabożeństwach częściej niż raz w tygodniu wykazały o 33 proc. mniejszą śmiertelność.

Wyniki badań prowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Harvarda zostały opublikowane w jednym z najbardziej prestiżowych pism medycznych na świecie JAMA Internal Medicine. „Religia i duchowość może być niedoceniana przez medycynę czynnikiem w tym, aby lekarze mogli odpowiednio diagnozować swoich pacjentów” - piszą autorzy badania na stronie The Jama Network.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Z wakacyjnych ofert Caritas Polska skorzysta prawie 27 tys. polskich dzieci

2019-06-19 11:25

Caritas Polska / Warszawa (KAI)

W tym roku na letni wypoczynek z największą organizacją charytatywną wyjedzie około 25 000 dzieci z Polski i ponad 1800 dzieci polonijnych, pochodzących z terenów Białorusi, Ukrainy, Litwy i Gruzji. „Wakacyjna Akcja Caritas” organizowana jest od ponad 20 lat. Umożliwia tysiącom dzieci spędzenie letnich miesięcy poza domem – w górach, na Mazurach lub nad morzem. Akcja trwa do 31 sierpnia.

Archiwum Caritas

Wakacje to czas wypoczynku, żywego kontaktu z przyrodą, ale i zdobywania nowych umiejętności. Nie wszystkie dzieci mają jednak możliwość aktywnego spędzenia tego czasu i oderwania się choć na moment od swojego domu rodzinnego czy środowiska lokalnego.

Wakacyjna Akcja Caritas jest jedną z największych inicjatyw prowadzonych w okresie letnim i jedną z najstarszych prowadzonych przez Caritas w Polsce. Jest przeznaczona dla dzieci z rodzin, których nie stać na pełnopłatny wyjazd na wakacje.

W akcję włączają się wszystkie diecezjalne Zespoły Caritas. Na kolonie, półkolonie i wycieczki wyjeżdżają dzieci, podopieczni świetlic parafialnych i socjoterapeutycznych oraz młodzież objęta programem „Skrzydła”. Zgłoszenia dzieci odbywają się przez parafie lub diecezje.

– Programy kolonijne zostały tak skonstruowane, aby oprócz ekscytującego wypoczynku obejmowały całościowy rozwój dziecka i skierowane są na integralny rozwój osobowości. Podczas pobytu realizowane są wycieczki integracyjno – edukacyjne, warsztaty historyczne, artystyczne, taneczne a także zawody sportowe – powiedział ks. Marcin Iżycki, Dyrektor Caritas Polska.

Dzieci uczą się współdziałania w grupie, a młodzież polonijna poszerza swoją wiedzę o polskiej tradycji, języku, kulturze i gospodarce. Czas wolny uczestnicy spędzać będą przy ognisku, grze na gitarze i śpiewaniu polskich piosenek.

Projekt w części współfinansuje Senat RP. Wypoczynek umożliwiają także darowizny indywidualnych ofiarodawców oraz dochód z dystrybucji wigilijnej świecy Caritas.

Aby wesprzeć organizację kolonii Caritas można wysłać SMS o treści WAKACJE pod numer 72052 (koszt 2,46 zł) lub dokonać wpłaty na konto CARITAS POLSKA z dopiskiem „Wakacyjna Akcja Caritas”:

Bank PKO BP S.A. 70 1020 1013 0000 0102 0002 6526 Bank Millenium S.A. 77 1160 2202 0000 0000 3436 4384

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem