Reklama

Historia

Powstańcze symbole

W Warszawie jest kilkaset miejsc związanych z Powstaniem, które oznaczono tablicami i obeliskami. Nie wszystkie uhonorowano, bo to chyba niemożliwe: powstańcy walczyli we wszystkich dzielnicach, w całym mieście.

Niedziela warszawska 29/2014

[ TEMATY ]

powstanie

Marcin Żegliński

Pewnie mało kto wie, przechodząc ulicą Pańską, że pod nr 35, w nieistniejącej już dziś kamienicy, w lokalu Komendy Głównej AK, 31 lipca po południu w ścisłym gronie dowódców zapadała decyzja o wyznaczeniu godziny W. To na odprawę na Pańskiej spóźnił się płk Kazimierz Iranek-Osmecki, szef wywiadu AK, przeciwny rozpoczęciu Powstania w ówczesnych warunkach. Prawdopodobnie gdyby nie spóźnił się Powstanie nie rozpoczęłoby się 1 sierpnia, a możliwe, że był oficerem, który mógł przekonać Bora-Komorowskiego do – choćby odłożenia – Powstania, choć decyzja o podjęciu walki zapadła kilka dni wcześniej. Stało się to na odprawie Komendy Głównej, w innej, nieistniejącej już kamienicy, w innym lokalu KG AK, przy ul. Chłodnej 4, w pobliżu Ciepłej.
O tych miejscach mało kto już pamięta. Tymczasem kluczowe dla Powstania miejsca łączą się z najważniejszymi wydarzeniami. Tu podejmowano decyzję, tu przeprowadzano szturmy, tu broniono – do ostatniej kropli krwi – barykad, stąd ewakuowano rannych powstańców. Wielu ważnych dla Powstania miejsc już nie ma, inne trudno wskazać: zmienił się przebieg ulic, nie ma już dawnych budynków, zaginęła dokumentacja, a rozwój miasta nigdy nie sprzyjał zachowaniu śladów przeszłości.

Aż błysnęły ulice

Powstanie rozpoczęło się atakiem w wielu miejscach stolicy. „Dokładnie o godzinie 5 aż błysnęły ulice, kiedy naraz otwarły się tysiące okien. Ze wszystkich stron grad kul posypał się na głowy przechodzących Niemców, na ich budynki, na maszerujące kolumny” – wspominał po latach gen. Bór-Komorowski. Jednak atak nie przyniósł powodzenia. Z ważnych obiektów udało się opanować jedynie gmach „Prudentialu”, czyli najwyższy budynek w mieście, elektrownię na Powiślu, magazyny żywności i mundurów na Stawkach, Ratusz, areszt śledczy przy ul. Daniłowiczowskiej, siedzibę MZK przy ul. Świętokrzyskiej i kilka szkół, zamienionych na niemieckie koszary, a także budynek dyrekcji kolei na Pradze.
Za to lista kluczowych obiektów, których szturm zakończył się niepowodzeniem, była wielokrotnie dłuższa. Nie udało się zdobyć lotniska na Okęciu, żadnego z mostów, żadnego z dworców. Niepowodzeniem zakończyły się natarcia na siedzibę Gestapo, Komendę Policji przy Krakowskim Przedmieściu, siedzibę gubernatora Fischera w Pałac Brühla, kwatere gen. Stahela, dowódcy garnizonu Warszawa w Pałacu Saskim, Cytadelę, na centralę telefoniczną przy ul. Piusa XI („Małą PAST-ę”), na koszary SS przy ul. Rakowieckiej, koszary artylerii przeciwlotniczej przy ul. Puławskiej oraz forty „Traugutta”, „Bema”, „Legionów” i „Mokotów”.
W następnych dniach powstańcom udało się co prawda opanować Bank Polski przy ul. Bielańskiej, Pałac Blanka, a także gmach Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych – dzięki czemu obrona Starego Miasta została oparta na mocnych filarach – ale to była tylko kropla w morzu potrzeb.

Życiodajna plujka

Katarzyna Utracka, historyk z Muzeum Powstania Warszawskiego, zwraca uwagę jednak, że wiele ze zdobyczy z pierwszych dni miało znaczenie symboliczne dla powstańców. Symbolicznym zwycięstwem było zdobycie „Dużej PASTY”, centrali telefonicznej przy ul. Zielnej. To jedno z największych zwycięstw powstańców – uważa.
– Liczyło się też zdobycie PWPW, która stała się redutą powstańczą na Starówce, a która upadła dopiero w końcu sierpnia – podkreśla Katarzyna Utracka. – Ważne było zdobycie kościoła Świętego Krzyża i komendy policji, która potem długo była w polskich rękach. Właśnie przed zdobytą komendą zrobiono słynne zdjęcie obwieszonego bronią profesora Witolda Kieżuna, jednego z bohaterów tej bitwy.
W Śródmieściu w pierwszych dniach zdobyto gmach Poczty Głównej, silnie broniony posterunek niemieckiej policji przy ul. Chłodnej oraz budynki politechniki. Szczególne znaczenie miało jednak zdobycie przez batalion „Chrobry II”
Dworca Pocztowego przy Al. Jerozolimskich, co pozwoliło zablokować jedną z kluczowych arterii komunikacyjnych miasta. 5 sierpnia, już po przejęciu inicjatywy przez Niemców, batalion AK „Zośka” zdołał zdobyć obóz KL Warschau przy ul. Gęsiej, gdzie uwolniono 350 Żydów, co też miało wymiar symboliczny.
– Niezwykle istotne było zdobycie Browaru Haberbusch i Schiele wraz z obfitymi w cukier i zboże magazynami przy Ceglanej – podkreśla Katarzyna Utracka. – To był dla powstańców życiodajny spichlerz. Z jęczmienia z browaru robiono zupę plujkę – były w niej łuski, które trzeba było wypluwać, ale we wrześniu w Śródmieściu było to jedyne pożywienie. Tylko dzięki niemu dzielnica walczyła do końca.

Reklama

Do lasu

W Śródmieściu Niemcy kontrolowali najważniejsze arterie komunikacyjne i wiele kluczowych obiektów, co znacznie utrudniało komunikację między rejonami. Dlatego ważne były dla powstańców, nieliczne punkty styczne między nimi. Górny Czerniaków był połączony ze Śródmieściem tylko „wąskim gardłem” wzdłuż ul. Książęcej, a komunikacja między Śródmieściem Północnym a Południowym odbywała się przez wąski odcinek Al. Jerozolimskich.
Od początku sytuacja powstańców na Woli – gdzie powstańcy toczyli walki z niemieckimi jednostkami pancernymi wyglądała fatalnie. Ostatnim epizodem walk były kilkudniowa potyczka (8-11 sierpnia) o cmentarze na Powązkach i rejon ul. Okopowej, gdzie broniły się główne siły Kedywu. Na Ochocie, po odejściu głównych sił Obwodu III do Lasów Chojnowskich, pozostało tylko ok. 300 żołnierzy – w rejonie ulic Wawelskiej i Kaliskiej. Później te miejsca oporu nazwano redutami: „Wawelską” i „Kaliską”.
Podwarszawskie lasy były bardzo ważne dla trwania Powstania. To do Puszczy Kampinoskiej po załamaniu natarcia odeszły główne siły Obwodu II „Żoliborz”, a do Lasu Kabackiego wiele jednostek z Mokotowa. Łącznie miasto opuściło ok. 5 tys. żołnierzy AK, większość, po przegrupowaniu, wróciła w następnych dniach.
„Kampinos” służył jako miejsce zrzutów pomocy z Zachodu i jako powstańcza reduta. Ciężkie walki toczyła Grupa Kampinos kpt. Józefa Krzyczkowskiego i mjr. Alfonsa Kotowskiego, licząca na początku września prawie 3 tys. żołnierzy.
Drogą ewakuacji były kanały. To też jeden z symboli Powstania. Wędrówka kanałami ściekowymi miasta między Starym Miastem a Żoliborzem i Śródmieściem, Czerniakowem a Mokotowem oraz Mokotowem a Śródmieściem odbywała się w strasznych warunkach.
Niektóre wejścia do kanałów są dziś oznaczone pamiątkowymi tablicami. Tablice przy pl. Krasiskich przy Długiej upamiętniają ewakuację 2 września 1944 r. kanałem ok. 5300 powstańców Grupy „Północ” ze Starówki do Śródmieścia oraz na Żoliborz i ilustrują przebytą trasę. Przy ul. Senatorskiej tablice informują o wyjściu z kanału powstańców ze Starego Miasta 30 sierpnia i pokazują trasę przebytą kanałowym szlakiem, liczącym w sumie w stolicy 25 km.

Kluczowa Starówka

Po upadku Woli i Ochoty Niemcy skierowali siłę natarcia na Starówkę, która stała się miejscem dwutygodniowej, kluczowej dla dalszych losów powstania bitew. Powstańcy ostatkiem sił zdołali utrzymać tylko część pozycji, w tym wejścia do kanałów. Starówka upadła 33. dnia Powstania. Jego losy były już przesądzone. Dzień później, po intensywnych niemieckich nalotach na Powiśle, powstańcy stracili prąd: przestała działać elektrownia.
Dwa dni później rozpoczęły się – wielodniowe – zacięte walki w rejonie Al. Jerozolimskich. Niemcy nie zdołali opanować barykady i wykopu od domu nr 17 do domu nr 22, stanowiących jedyne połączenie Śródmieścia. Przed ostatecznym natarciem na Śródmieście Niemcy chcieli zlikwidować dwa pozostałe, słabsze ośrodki oporu. 24 września rozpoczęli szturm na Górny Mokotów. Walki były zacięte, szkoła przy ul. Woronicza 8 (dziś liceum im. Królowej Jadwigi) siedmiokrotnie przechodziła z rąk do rąk. 30 września niemiecka 19. Dywizja Pancerna zdobyła całą południową część dzielnicy wraz z pl. Wilsona. Polskie oddziały zostały zepchnięte do niewielkiego kotła.

Ślady Powstania

Choć wbrew obiegowej opinii KG AK nie dowodziła Powstaniem (faktycznym dowódcą był komendant Okręgu AK płk. Antoni Chruściel), jednak jej siedziby też miały charakter symboliczny. Pierwsza siedziba KG AK w czasie Powstania mieściła w dawnej fabryce Kamlera róg Okopowej i Dzielnej. Po tygodniu przeniosła się do nieistniejącego już gmachu szkoły przy ul. Barokowej 6, a stamtąd, do pałacu Raczyńskich, przy ul. Długiej 7, wreszcie do gmachu PKO przy ul. Świętokrzyskiej róg Jasnej. Ostatnią kwaterą KG przed kapitulacją powstania, został 6 września, gmach „Małej PAST-y”, przy dzisiejszej ul. Pięknej 19.
Losy fabryki Kamlera to tylko jeden z przykładów, jak przy biernej postawie obecnych władz miasta znikają ślady Powstania. Odbudowany z wojennych zniszczeń obiekt służył do lat 80., po czym mało kto się nim interesował. Co prawda, gdy w 2010 r. właściciel terenu, postanowił zburzyć stare mury, by wybudować w tym miejscu apartamentowce, podniesiono alarm, jednak mury łatwo poddały się koparce.

2014-07-15 12:30

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Nasza diecezja sosnowiecka

To była największa reorganizacja Kościoła katolickiego w Polsce od 1945 r. Decyzją św. Jana Pawła II 25 marca 1992 r. została powołana diecezja sosnowiecka. Mija 28 lat od tego historycznego wydarzenia.

Jako diecezja wydzielona terytorialnie z diecezji: częstochowskiej, kieleckiej i krakowskiej, została przydzielona do metropolii częstochowskiej. Na stolicę diecezji wybrano Sosnowiec, a kościołem katedralnym stała się świątynia parafialna pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Patronami diecezji sosnowieckiej zostali św. Albert Chmielowski oraz św. Rafał Kalinowski. Ojciec Święty na pierwszego biskupa sosnowieckiego mianował ks. Adama Śmigielskiego SDB, inspektora Prowincji Wrocławskiej Salezjanów w Polsce. Biskupami pomocniczymi zostali bp pomocniczy diecezji kieleckiej Piotr Skucha oraz ks. prał. Tadeusz Pieronek. Obecnie posługę pasterską biskupa diecezjalnego sprawuje bp Grzegorz Kaszak, a pomaga mu bp Piotr Skucha.

W perspektywie minionych lat, stosunkowo młoda diecezja, na tle innych kościołów partykularnych ma za co Bogu dziękować. Do najważniejszych dat należy zaliczyć wizytę św. Jana Pawła II 14 czerwca 1999 r. w Sosnowcu. W historię diecezji sosnowieckiej od 1995 r. wpisuje się Międzynarodowy Festiwal Kolęd i Pastorałek im. ks. Kazimierza Szwarlika w Będzinie. Jest to jeden z największych festiwali kolęd w Polsce. Debiutował jako impreza regionalna, która powstała z inicjatywy młodzieży zrzeszonej przy parafii pw. Świętej Trójcy w Będzinie i ks. Piotra Pilśniaka. Do owocnej działalności duszpasterskiej zaliczyć należy Sosnowiecką Pieszą Pielgrzymkę na Jasną Górę, która wyrusza w sierpniu na uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z Sosnowca, Jaworzna, Będzina i Olkusza oraz na uroczystość Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej z Będzina-Syberki. Nie można zapomnieć o Pielgrzymce Jaworznickiej, jednej z najstarszych w Polsce, która ma ponad dwustuletnią tradycję i wyrusza na początku września, by dotrzeć na święto Narodzenia Maryi Panny. Ponadto swą tradycję ma piesza pielgrzymka z Siewierza, Targoszyc i Wolbromia.

CZYTAJ DALEJ

Niemcy: Benedykt XVI nie pojedzie na pogrzeb brata do Ratyzbony

2020-07-05 20:06

[ TEMATY ]

Benedykt XVI

@Mazur/Episkopat

Benedykt XVI nie weźmie udziału w uroczystościach pogrzebowych swego brata ks. Georga Ratzingera w Ratyzbonie, zaplanowanych na 8 lipca. Według portalu Vatican News z 3 bm. na pogrzeb przybędą m.in. osobisty sekretarze papieża-seniora abp Georg Gänswein i były prefekt Kongregacji Nauki Wiary kard. Gerhard Ludwig Müller, który w latach 2002-12 był biskupem Ratyzbony.

Brat Benedykta XVI był przez 30 lat kapelmistrzem w katedrze ratyzbońskiej i kierownikiem działającego tam chóru chłopięcego „Regensburger Domspatzen”. Zmarł 1 lipca w wieku 96 lat. 93-letni papież-senior przebywał w Ratyzbonie w dniach 18-22 czerwca, by odwiedzić swego ciężko chorego brata. Jak wspominał obecny biskup tego miasta Rudolf Voderholzer, podczas tych pięciu dni bracia widzieli się dziewięć razy: „Było mało słów, wiele ufnych gestów, a przede wszystkim wspólna modlitwa”. Obaj bracia, którzy tego samego dnia 29 czerwca 1951 roku przyjęli święcenia kapłańskie, przez całe życie byli z sobą bardzo związani.

Uroczystości pogrzebowe ks. prałata Georga Ratzingera odbędą się 8 lipca w Ratyzbonie. Po Mszy św. pogrzebowej w miejscowej katedrze zostanie on pochowany na cmentarzu katedralnym w grobie należącym do fundacji chóru katedralnego „Regensburger Domspatzen”.

Ten znany na świecie chór pożegna swego wieloletniego kierownika podczas nieszporów w jego intencji w niedzielę 5 lipca. W nabożeństwie weźmie udział 220 śpiewaków. W uroczystości nie będą mogli jednak uczestniczyć wierni ze względu na panujące jeszcze ograniczenia, związane z koronawirusem. Całość będzie transmitowana na żywo na stronie internetowej diecezji.

CZYTAJ DALEJ

Przedwyborczy modlitewnik św. Andrzeja Boboli

2020-07-07 10:08

[ TEMATY ]

wybory

ojczyzna

modlitewnik

wybory 2020

o. Bernard Gonska SJ

Zapraszamy do wspólnej modlitwy w intencji naszej Ojczyzny za pośrednictwem patrona Polski św. Andrzeja Boboli.

Modlitwa za Ojczyznę

Święty Andrzeju, Patronie trudnych czasów! Ty krzepiłeś Polaków w czasach wszelkiego zagrożenia. Oddajemy się Tobie w opiekę. Pomagaj nam wytrwać pośród wszystkich doświadczeń osobistych i społecznych. Wyjednaj nam łaskę Bożego pokoju i jedności, byśmy z rozwagą i ewangeliczną roztropnością umieli dostrzegać i oceniać sprawy własne i sprawy Narodu w świetle Ewangelii Chrystusa. Uproś nam odwagę działania, byśmy nie trwali w bezradności wobec zła, które nie ustaje. Niech nas napełnia Boża radość, gdy zwyciężamy albo ponosimy porażki. Święty Andrzeju Bobolo, oręduj za nami u Pana. Amen.

Modlitwa do św. Andrzeja Boboli wielkiego orędownika Polski

 Wielki Sługo Boży, a nieustraszony Męczenniku za sprawę zjednoczenia Kościołów na naszej polskiej ziemi, Andrzeju Bobolo, którego Namiestnik Chrystusowy ozdobił aureolą Świętych, wejrzyj z tronu niebieskiej chwały na Twoją ukochaną Polskę, której niegdyś przepowiedziałeś zmartwychwstanie i zjednoczenie. Niech za Twą przyczyną zapanuje w niej zgoda wszystkich stanów, poszanowanie władzy, miłość prawdziwa Chrystusa-Króla i Najświętszej Panny, naszych ziem Królowej. Niech duch nauki katolickiego Kościoła przepoi wszystkie dziedziny naszego życia polskiego, życia jednostkowego, rodzinnego i państwowego. Niech odrodzona Polska, której obiecałeś być szczególniejszym Patronem, wytrwa wiernie przy Chrystusie i Jego Kościele, i niech się stanie narodom przewodniczką na drodze powrotnej do Boga. Amen.

Modlitwa za sprawujących władzę

Święty Andrzeju Bobolo! Twój patronat nad Ojczyzną sprawujesz w szczególny sposób przez ludzi obdarzonych władzą. Jako wierny towarzysz Jezusa przypominasz ewangeliczną prawdę, że wszelka władza ma służyć dobru ludzkiej wspólnoty. Prosimy Ciebie: wspieraj tych, którym została powierzona władza w państwie i społeczeństwie, by spełniali swoje obowiązki w pełnym poszanowaniu prawa i w postawie służby. Pomagaj także nam wszystkim w decyzjach związanych z władzą, by nasze wybory były dobre, wsparte wytrwałą modlitwą o światło Ducha Świętego, który z Ojcem i Synem króluje na wieki wieków. Amen.

Modlitwa o pomoc w trudnych czasach

Święty Andrzeju Bobolo, nasz wielki Patronie! Wzywamy Cię w ufnej modlitwie jako Patrona trudnych czasów. Ty krzepiłeś Polaków w czasach wszelkiego zagrożenia. Oddajemy się Tobie w opiekę. Pomagaj nam wytrwać pośród wszystkich doświadczeń osobistych i społecznych. Wyjednaj nam łaskę Bożego pokoju i jedności, byśmy z rozwagą i ewangeliczną roztropnością umieli dostrzegać i oceniać sprawy własne i sprawy narodu w świetle Ewangelii Chrystusa. Uproś nam odwagę działania, byśmy nie trwali w bezradności wobec zła, które nie ustaje. Niech nas napełnia Boża radość, gdy zwyciężamy albo ponosimy porażki. Święty Andrzeju Bobolo, oręduj za nami u naszego Pana Jezusa Chrystus, który z Ojcem żyje i króluje w jedności Ducha Świętego przez wszystkie wieki wieków. Amen. Amen.

Modlitwa do św. Andrzeja Boboli Patrona Polski

Święty Andrzeju Bobolo, nasz wielki Patronie! Dziękujemy Wszechmocnemu za to, że do świętych Wojciecha i Stanisława, patronów z początku naszych dziejów, dodał u boku Królowej Polski Ciebie. Twoje życie dopełniło się męczeństwem w krytycznym okresie pierwszej Rzeczypospolitej, a Twoja świętość uznana została przy końcu drugiej Rzeczypospolitej, której odrodzenie przepowiedziałeś. Obecnie w niepodległej Ojczyźnie patronujesz odnowie naszego życia, tak osobistego, jak i społecznego, żeby wzrastała jedność w Polsce, Europie i świecie. Niech Twój patronat zjednoczy nas w miłości przez wiarę w imię Jezusa Chrystusa, Twojego i naszego Pana, który z Ojcem żyje i króluje w jedności Ducha Świętego przez wszystkie wieki wieków. Amen.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

Wspierają nas

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję