W dniu przysięgi nowych gwardzistów, 6 maja 2026 r., uwagę przykuwa najbardziej rozpoznawalny strój Watykanu. Powstał w XX wieku na wzór renesansowy i dziś towarzyszy w pełni współczesnej służbie bezpieczeństwa.

Zaadoptowany renesans

Źródła dostępne w archiwach Korpusu Gwardii Szwajcarskiej wskazują na dowódcę Jules’a Reponda jako autora obecnego kroju jej munduru, opracowanego na początku XX wieku i oficjalnie wprowadzonego w 1914 roku.

Repond - oficer z wykształcenia oraz badacz historii wojskowości i ikonografii renesansowej, dowódca Gwardii w latach 1910–1921 - stworzył spójny projekt oparty na analizie źródeł ikonograficznych, budując obraz stylizowany historycznie, który nie znajduje jednolitego potwierdzenia w świadectwach XVI wieku.

@wiki commons/Vatican Media

Jules Repond, dowódca Gwardii Szwajcarskiej w latach 1910–1921, za pontyfikatów Piusa X i Benedykta XV.

W ujęciu historiograficznym jest to prawdziwa „inwencja tradycji”: projekt XX-wieczny, przybierający formę odwołania do renesansu. Powszechna była opinia, że strój zaprojektował Michał Anioł, jednak głównym odniesieniem ikonograficznym dla munduru Gwardii Szwajcarskiej jest malarstwo Rafaela Santi, w szczególności wizerunek „Msza w Bolsenie”, znajdujący się w Stanzach Watykańskich, gdzie pojawiają się postacie noszące szerokie spodnie sięgające kolan oraz dopasowane kaftany do bioder. To elementy, które stanowiły bezpośredni model dla konstrukcji stroju.

Od początków do pamięci Korpusu

Na początku, w 1506 roku, pierwszy oddział, który przybył do Rzymu z woli papieża Juliusza II, nosił typowy ówczesny strój wojskowy: szeroką koszulę, pończochy, elementy ochronne z metalu, halabardę i miecz. Charakterystyczny mundur ukształtował się dopiero później.

© Muzea Watykańskie/© WikiCommons/Vatican Media

Rafael Santi (1483–1520), Msza w Bolsenie (fragment), 1512–1514, Muzea Watykańskie; Pałace Apostolskie, Stanze Rafaela, Sala Heliodora

Profil historyczny Korpusu naznaczony jest wydarzeniem Sacco di Roma z 1527 roku, czyli złupienia Rzymu przez wojska Karola V, kiedy 147 gwardzistów zginęło, aby umożliwić papieżowi Klemensowi VII dotarcie do Zamku Świętego Anioła, gdzie uchronił się przed napastnikami. To dlatego coroczna przysięga nowych gwardzistów odbywa się 6 maja, w rocznicę tamtego wydarzenia.

Hełm w druku 3D

Dwudziestowieczny kształt munduru, opracowany przez Jules’a Reponda, stanowi wybór i uporządkowanie materiałów historycznych. Kolory - niebieski, czerwony i żółty - tradycyjnie wyjaśnia się w odniesieniu do heraldyki: żółty i niebieski przypisuje się rodowi Della Rovere, rodzinie Juliusza II, natomiast czerwony - Medyceuszom.

Vatican Media

Od 2019 r. hełmy tworzone są na drukarce 3D

Źródła nie przedstawiają jednak całkowicie jednoznacznego wyjaśnienia, lecz ta trójkolorowa kompozycja przywołuje dynastyczny kontekst papiestwa renesansowego. Strój galowy jest złożonym wyrobem krawieckim szytym na miarę; źródła podają użycie od 154 do 156 elementów materiału. Od 2019 roku hełm (morion) wykonywany jest z PVC przy użyciu druku 3D, natomiast charakterystyczne pióropusze i forma hełmu pozostają niezmienne podczas uroczystości.

Mundury na różne sytuacje

Obok stroju polichromatycznego Korpus wykorzystuje cały system mundurów dostosowanych do funkcji i kontekstu. Mundur ćwiczebny jest w całości w kolorze ciemnoniebieskim i używany jest podczas szkolenia, służby nocnej oraz zwykłych dyżurów. W miesiącach chłodnych lub podczas deszczu dodaje się ciężki płaszcz, również ciemny, noszony na aktualnym umundurowaniu. Dla oficerów przewidziany jest czarny mundur reprezentacyjny, przeznaczony na oficjalne okazje i niedawno zaktualizowany.

Vatican Media

Zbroje metalowe zakładane są na największe uroczystości

Wersja na wielkie uroczystości, tzw. Gran Gala, z pancerzem, białymi rękawicami i hełmem, pozostaje najbardziej uroczystą formą stroju polichromatycznego, używaną podczas przysięgi, Wielkanocy i Bożego Narodzenia.

Bębniarze noszą wariant stroju żółto-czarny z dopasowanymi pióropuszami, natomiast dla formacji ochronnej przewidziano nowoczesny mundur operacyjny wykonany z materiałów technicznych.

Vatican Media

Granatowy mundur ćwiczebny

Między symbolem a funkcją

Pod warstwą ceremonialną kryje się współczesny profil operacyjny. Kontrola dostępu, ochrona bezpośrednia papieża, procedury bezpieczeństwa oraz szkolenie strzeleckie i samoobrona stanowią podstawę służby. Mundur polichromatyczny pełni funkcję symbolicznego nośnika, łączącego pamięć historyczną z codzienną praktyką, ukazując obraz ciągłości budowanej w czasie i utrwalonej w obecnej formie w XX wieku.