Ks. Paweł Gabara: 29 czerwca, w uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła, papież Leon XIV nałoży paliusz nowym metropolitom. Czym właściwie jest paliusz i dlaczego papież przekazuje go metropolitom?

Ks. Karol Litawa: Paliusz jest przede wszystkim znakiem jedności pomiędzy biskupem Rzymu, czyli papieżem, a metropolitami Kościoła łacińskiego oraz Kościołów wschodnich pozostających w jedności ze Stolicą Apostolską. To symbol komunii z Następcą św. Piotra oraz odpowiedzialności za powierzony Kościół lokalny.

Jako szata liturgiczna paliusz ma bardzo długą historię. Jego początki sięgają jeszcze czasów przedchrześcijańskich i wywodzą się ze stroju greckich filozofów. Był to rodzaj szerokiego pasa lub szala przewieszanego przez lewe ramię, którego końce opadały z przodu i z tyłu.

Najstarsze przedstawienia tej szaty odnajdujemy już w epoce paleochrześcijańskiej. Można je zobaczyć na freskach w katakumbach oraz na mozaikach najstarszych bazylik, między innymi w Rawennie – w bazylice św. Apolinarego in Classe oraz bazylice św. Witalisa. W paliuszu przedstawiano apostołów, a także samego Chrystusa.

Pierwsza wiarygodna wzmianka historyczna o przekazaniu paliusza pochodzi z 513 roku. Papież Symmach wręczył go św. Cezaremu z Arles, ustanawiając go swoim przedstawicielem w Galii. Od tego momentu paliusz zaczął nabierać znaczenia jako znak szczególnej więzi metropolitów z papieżem.

Ks. Karol Litawa (Joanna Popławska/Niedziela)

Ks. Paweł Gabara: Symbolika paliusza nie ogranicza się jednak wyłącznie do jedności z papieżem.

Ks. Karol Litawa: Rzeczywiście. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa w Rzymie istniał obrzęd zwany fermentum. Podczas Mszy św. papież przekazywał akolitom cząstkę konsekrowanej hostii, którą zanoszono do rzymskich kościołów tytularnych. Tam była ona umieszczana w kielichu podczas Eucharystii, stanowiąc widzialny znak jedności wszystkich wspólnot z Kościołem Rzymu.

Zwyczaj ten zanikł około VII wieku, natomiast jego symbolikę przejęło właśnie przekazywanie paliusza. Od VI wieku stopniowo stawało się ono znakiem jedności metropolitów z Następcą św. Piotra, a od XII wieku obrzęd ten został na stałe wpisany do liturgicznej tradycji Kościoła.

Warto również podkreślić, że paliusz jest znakiem osobistym i nieprzekazywalnym. Każdy nowo mianowany metropolita otrzymuje go bezpośrednio od papieża.

Ks. Paweł Gabara: Co oznacza przekazanie paliusza dla naszej Archidiecezji Łódzkiej? Czy jest to szczególne wyróżnienie, czy raczej element zwyczajnego życia Kościoła?

Ks. Karol Litawa: To przede wszystkim bardzo ważny znak jedności naszego Kościoła lokalnego z Kościołem powszechnym.

Od wieków nowi metropolici z całego świata przybywają do Rzymu właśnie 29 czerwca, w uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Tego dnia papież przekazuje im paliusze. Zdarzało się jednak, zwłaszcza w krajach, z których wyjazd do Rzymu był niemożliwy, że paliusz przesyłano do miejsca posługi metropolity.

Papież Franciszek przez kilka lat praktykował zwyczaj wręczania paliuszy w Rzymie, natomiast ich uroczyste nałożenie odbywało się później w katedrach poszczególnych metropolii. Dzięki temu cały Kościół lokalny mógł uczestniczyć w tym wydarzeniu. Obecnie papież Leon XIV powrócił do wcześniejszej praktyki i osobiście nakłada paliusze nowym metropolitom podczas uroczystości w Rzymie.

Dla Archidiecezji Łódzkiej jest to wydarzenie o szczególnym znaczeniu. Archidiecezja od 2004 roku jest stolicą metropolii, do której należy również diecezja łowicka. Nałożenie paliusza arcybiskupowi metropolicie jest więc widzialnym potwierdzeniem jego posługi w jedności z Następcą św. Piotra.

Ks. Paweł Gabara: Paliusz ma także bardzo wymowną symbolikę pasterską.

Ks. Karol Litawa: Tak. Paliusz przypomina owcę spoczywającą na ramionach Dobrego Pasterza. Jest więc nie tylko znakiem jedności, ale także symbolem troski pasterza o powierzoną mu wspólnotę. Warto zauważyć, że w pastorale kardynała Konrada Krajewskiego znajduje się wizerunek Chrystusa Dobrego Pasterza niosącego owcę na ramionach. To jedno z najstarszych przedstawień Chrystusa, znane już z malowideł w katakumbach. Odwołuje się ono do ewangelicznej przypowieści o zagubionej owcy – pasterzu, który odnajduje ją i niesie z powrotem do owczarni.

Tak samo paliusz przypomina, że zadaniem biskupa jest prowadzić powierzony mu lud do zbawienia, troszcząc się o każdego wiernego.

Ks. Paweł Gabara: Na koniec warto wyjaśnić jeszcze jedną kwestię. Czy paliusz jest związany z godnością kardynalską?

Ks. Karol Litawa: Nie. Paliusz nie jest związany z godnością kardynała, lecz z urzędem arcybiskupa metropolity. Nie każdy metropolita jest kardynałem i nie każdy kardynał jest metropolitą. Godność kardynalska jest osobistym wyróżnieniem nadawanym przez papieża, natomiast paliusz przysługuje każdemu arcybiskupowi metropolicie jako znak jego posługi oraz jedności z Kościołem Rzymu.

W ubiegłym roku paliusze otrzymali między innymi arcybiskup Adrian Galbas w Warszawie, arcybiskup Zbigniew Zieliński w Poznaniu oraz arcybiskup Wiesław Śmigiel w Szczecinie. W tym roku wraz z kard. Konradem Krajewskim, metropolitą łódzkim, paliusze otrzymają także kard. Grzegorz Ryś, metropolita krakowski, oraz abp Andrzej Przybylski, metropolita katowicki. To wydarzenie przypomina, że Kościół lokalny żyje w jedności z Kościołem powszechnym, a posługa metropolity jest nie tylko urzędem administracyjnym, ale przede wszystkim pasterską misją prowadzenia wiernych do Chrystusa.