Na 404. zgromadzeniu plenarnym Konferencji Episkopatu Polski w dniach 10-12 marca 2026 w Warszawie ustanowiono Komisję niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce. Postanowiono wówczas także o nadaniu tej komisji publicznej osobowości prawnej na prawie świeckim.

Opublikowanie przez władze episkopatu projektu statutu Komisji, który określi jej „ustrój”, w tym relacje z władzami podmiotów kościelnych, a także tryb i procedury funkcjonowania odłożono wówczas do czasu nadania osobowości prawnej przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w trybie rozporządzenia ministra. Podstawą prawną ma być artykuł 10 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z art.4 ust.3 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r.

Sekretarz Generalny KEP ks. bp Marek Marczak wystąpił w dniu 31 marca 2026 z wnioskiem do MSWiA o nadanie Komisji osobowości prawnej załączając projekt jej statutu. Resort przesłał go do zaopiniowania Ministerstwu Sprawiedliwości, Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15, Rzecznikowi Praw Dziecka, Instytutowi Pamięci Narodowej oraz Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych. MSWiA przesłało odpowiedzi Sekretarzowi Generalnemu KEP w trakcie obrad episkopatu w Łomży, nie było więc możliwości zajęcia wówczas stanowiska.

Ministerstwo Sprawiedliwości w odpowiedzi podpisanej przez sekretarza stanu Arkadiusza Myrchę zajęło stanowisko, iż „w niektórych zapisach projekt statutu Komisji zawiera rozwiązania sprzeczne z obowiązującym prawem, umowami międzynarodowymi, których Rzeczypospolita Polska jest stroną, w szczególności z prawem Unii Europejskiej oraz z przepisami kodeksu postępowania karnego, kodeksu karnego i z praktyką orzecznictwa sądowego.”

W szczególności Ministerstwo kwestionuje uprawnienie Komisji nadane w statucie do uprzedniego lub następczego względem postępowania karnego przesłuchiwania pokrzywdzonych i świadków. Zdaniem resortu, uwarunkowanie tych przesłuchań dobrowolną zgodą takich osób jest niewystarczające, by uznać te zapisy statutu za nie kolidujące z prawem karnym.

W przypadku ofiar nadużyć, wysłuchania poza postępowaniem karnym mogą w opinii Ministerstwa „prowadzić w efekcie do możliwości zaistnienia poszerzonej, wtórnej wiktymizacji ofiar tychże przestępstw.”

Resort powątpiewa też w możliwość wyegzekwowania przez Komisję prawdziwości oświadczeń wysłuchiwanych osób składanych bez rygoru odpowiedzialności karnej.

Powołując się na ratyfikowaną przez Polskę Konwencję Stambulską, która ogranicza wymiar sprawiedliwości „w czynieniu ustaleń w zakresie życia intymnego”, resort stwierdza, iż „nie jest uzasadnione pozyskanie takich uprawnień przez ad hoc powołaną Komisję, która chciałaby takie kompetencje posiadać.” Dobrowolności wypowiedzi przed Komisją Ministerstwo nie widzi jako okoliczności uchylającej taką ocenę.

Nadto zastrzeżenia Ministerstwa budzi możliwość podważania przez Komisję zapadłych już prawomocnych wyroków skazujących.

Zdaniem resortu, w świetle przewidzianej publikacji raportu z prac Komisji, statut niedostatecznie zabezpiecza ochronę danych osobowych.

Podsumowując, zastrzeżenia Ministerstwa Sprawiedliwości wzbudzają szeroko zaprojektowane kompetencje Komisji, w szczególności natury prawno-karnej. Resort zauważa, iż projektowany statut Komisji przyznaje jej szereg kompetencji pokrywających się z kompetencjami istniejących instytucji państwa, takich jak policja, prokuratura i sądy, a także Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 jako wyspecjalizowanemu organowi państwa w tym zakresie.

Opinia przywołanej powyżej Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15, odmiennie od Ministerstwa Sprawiedliwości nie podnosi zarzutu braku zgodności z prawem projektu statutu, wnioskując zasadniczo o doprecyzowanie niektórych zapisów projektu statutu w zakresie kompetencji komisji kościelnej w relacji do komisji państwowej.

Uwagi Rzecznika Praw Dziecka, prezesa Instytutu Pamięci Narodowej oraz Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych dotyczą zapisów projektu statutu regulujących współpracę Komisji z tymi instytucjami. Na szczególną uwagę zasługuje opinia IPN, z której wynika, iż kościelna komisja nie będzie spełniać żadnej z przewidzianych w ustawie o IPN podstaw ubiegania się o dostęp do zasobów archiwalnych IPN. a to poważnie ograniczy dostęp do wiedzy o zjawisku wykorzystywania nieletnich.

Aktualnie uzyskane opinie analizują gremia episkopatu celem wypracowania stanowiska na jesienne zgromadzenie plenarne KEP.