Reklama

Aspekty

Pilska przeszłość naszej diecezji

Z dziejów Niezależnej Prałatury Pilskiej

Nasza diecezja w latach 1945-72 nosiła nazwę Administracja Apostolska Kamieńska, Lubuska i Prałatury Pilskiej. O ile łatwo nam rozszyfrować geograficzne nazwy Kamienia i Lubusza oraz powiązać je ze starymi diecezjami, o tyle mamy problem z wyjaśnieniem tej Prałatury Pilskiej. Czym była Wolna lub inaczej Niezależna Prałatura Pilska i które parafie obecnej naszej diecezji wchodziły w jej skład?

Niedziela zielonogórsko-gorzowska 35/2016, str. 4-5

[ TEMATY ]

historia

prałatura

pl.wikipedia.org/Mzopw

Zamek w Tucznie – pierwsza siedziba Administracji Apostolskiej

Zamek w Tucznie – pierwsza siedziba Administracji Apostolskiej

Kiedy myślimy o przedwojennych dziejach Kościoła katolickiego na terenie obecnej diecezji zielonogórsko-gorzowskiej, to najczęściej wspominany archidiecezję wrocławską lub diecezję berlińską. Jednak takie miejscowości jak Wschowa, Szlichtyngowa, Babimost. Międzyrzecz, Skwierzyna, Pszczew czy Rokitno swoje centrum religijne miały umiejscowione w Pile. Przed wojną to w tym mieście znajdowała się siedziba Wolnej Prałatury Pilskiej, czyli prawdziwego Kościoła lokalnego. Współczesny Kodeks Prawa Kanonicznego tak wyjaśnia, czym są prałatury terytorialne; to „oznacza część Ludu Bożego w określonych granicach terytorium. Ze względu na szczególne warunki, piecza o ten lud zostaje powierzona prałatowi (...), który kieruje nim, na podobieństwo biskupa diecezjalnego, jako własny jego pasterz”.

Jak doszło do powstania prałatury?

Powstanie Prałatury Pilskiej było związane ze zmianami granicznymi po I wojnie światowej. Powstanie odrodzonego Państwa Polskiego wpłynęło na korektę zarówno dotychczasowych granic politycznych, jak i kościelnych. Znaczna część Wielkopolski została przyłączona do Polski. Jednak zachodnie krańce znalazły się w granicach Republiki Weimarskiej. Z tych terenów Niemcy utworzyli nową prowincję pod nazwą Grenzmark Posen Westpreußen, czyli Pogranicze Poznań Prusy Zachodnie. Siedzibą nowej jednostki została w 1919 r. Piła. Utworzono tu urzędy rejencyjne, a do samego miasta przenieśli się urzędnicy z Bydgoszczy.

Reklama

Poza granicami niepodległej Polski znalazły się niektóre parafie archidiecezji poznańskiej, gnieźnieńskiej oraz diecezji chełmińskiej. W zaistniałej sytuacji arcybiskupi gnieźnieńsko-poznańscy i biskupi chełmińscy mieli ograniczoną możliwość sprawowania swej władzy na oddzielonych terytoriach. Pojawił się więc pomysł, aby dla terenów tych utworzyć delegaturę. Dokonał tego arcybiskup gnieźnieńsko-poznański Edmund Dalbor dekretem z 22 listopada 1920 r., tworząc Delegaturę Arcybiskupią z siedzibą w Tucznie. 1 grudnia abp Dalbor zarząd delegaturą zlecił ks. dr. Robertowi Weimannowi, czyniąc go swoim wikariuszem generalnym dla tych terenów.

Tuczyńskie dzieje

Delegat arcybiskupi urzędował przy kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Tucznie. Siedzibą delegatury został stojący nieopodal zamek Wedlów-Tuczyńskich. Władze cywilne niemieckie uznały istnienie delegatury w 1921 r.

Jak wspomniałem, pierwszym delegatem arcybiskupim, a później administratorem apostolskim w Tucznie był ks. kan. dr Robert Weimann. Zanim objął urząd w Tucznie, był kanonikiem w Poznaniu. Ks. Weimann interesował się przeszłością Kościoła. Wydał nawet kilka prac na ten temat. Delegaturą zarządzał 5 lat. Zmarł 10 sierpnia 1925 r. w 55. roku życia. Pochowano go w kościele w Tucznie 17 sierpnia.

Reklama

Początkowo delegatura obejmowała tylko dekanaty odłączone od archidiecezji gnieźnieńsko-poznańskiej. Biskup chełmiński Augustyn Rosentreter początkowo nie zgodził się, aby jego dekanaty pozostałe za granicą oderwać od macierzystej diecezji. Później zmienił zdanie i zaproponował dwie koncepcje mające rozwiązać problem jurysdykcji. Pierwszy zakładał utworzenie osobnej delegatury dla tych terenów. Druga propozycja zmierzała do przyłączenia ich do istniejącej delegatury w Tucznie. Władze niemieckie opowiedziały się za tym drugim rozwiązaniem. Decyzję w tej sprawie podjęła także Stolica Apostolska, przyłączając dekanaty Złotów, Lębork, Bytów i Człuchów delegaturze w Tucznie. Nie były to jednak zmiany ostateczne. 1 maja 1923 r. papież Pius XI ustanowił Administraturę Apostolską Tuczno, podporządkowując ją bezpośrednio Stolicy Apostolskiej.

Po śmierci ks. kan. Weimanna administratorem apostolskim został mianowany ks. Maksymilian Kaller. Tenże w 1926 r. podjął decyzję o przeniesieniu siedziby administracji do Piły.

Pilski etap

Rok 1926 otwiera w dziejach dotychczasowej administracji nowy etap. Umiejscowienie jej w Pile – stolicy rejencji – ułatwiało wiele spraw organizacyjnych. Od samego początku problemem najważniejszym był nienaturalny obszar. Bardzo utrudniało to komunikację. Piła jako największe miasto tego okręgu dawała przynajmniej szansę na pokonanie niektórych trudności.

31 sierpnia 1930 r. weszły wżycie postanowienia bulli apostolskiej „Pastoralis nostri offici”, mocą której dotychczasową Administrację Apostolską w Pile przemianowano na Niezależną Prałaturę Pilską. Tworzyło ją 75 parafii, 8 wikariatów i jedna placówka duszpasterska. Prałatura Pilska została przyłączona do metropolii wrocławskiej, a każdorazowy prałat z Piły stawał się członkiem Episkopatu Niemiec z prawem głosu.

Smutną kartą dziejów prałatury jest fakt zwalczania wszelkich przejawów polskości po 1926 r. Zabroniono nie tylko polskiej mowy, ale nawet i barwy białej i czerwonej w kościołach. Co gorliwsi niemieccy księża zabraniali ministrantom ubierać czerwone sutanele i białe komże. Miały się one kojarzyć z polskimi barwami narodowymi. W zamian nakazywano noszenie czarnych sutanel.

W 1930 r. ks. prał. Kaller został mianowany biskupem Ermland (biskupstwo warmińskie ze stolicą we Fromborku). Sakrę biskupią przyjął 28 października w Pile. Jego następcą, 25 lutego 1931 r., został ks. dr Franz Hartz. Niestety, także pod jego rządami rugowano polskość z kościołów Prałatury Pilskiej.

Ks. Hartz zarządzał Niezależną Prałaturą Pilską do 1945 r. 26 stycznia wieczorem opuścił Piłę na polecenie Gestapo. Większość księży niemieckich także opuściła swoje placówki. Zostali głównie kapłani dekanatu lęborskiego, gdyż w zdecydowanej większości uważali się za Polaków i mówili po polsku.

Gorzowskie dzieje Prałatury Pilskiej

15 sierpnia 1945 r. kard. August Hlond mianował ks. Edmunda Nowickiego administratorem Administracji Apostolskiej Kamieńskiej, Lubuskiej i Prałatury Pilskiej. Siedzibą nowej administracji nie została Piła, lecz Gorzów. W Pile nie zachowało się wiele. Kuria była spalona. Brakowało dokumentów. Nowa polska administracja kościelna musiała życie katolickie na tym terenie organizować od nowa. Zostały jednak pilskie parafie. W nazwie administracji gorzowskiej Prałatura Pilska funkcjonowała do 1950 r. W latach 1950-67 obszar ten nazywano Ordynariatem Gorzowskim. W 1967 r. podniesiono go do rangi Administracji Apostolskiej Gorzowskiej podległej bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Ostatecznie, w sensie kanonicznym, Prałatura Pilska przestała istnieć w 1972 r., kiedy to decyzja Stolicy Apostolskiej została zniesiona, a jej ziemie włączono do diecezji gorzowskiej i koszalińsko-kołobrzeskiej.

Warto jeszcze wspomnieć o niemieckich diecezjanach Prałatury Pilskiej po 1945 r. Mieszkańcy zostali w zdecydowanej większości przesiedleni do Niemiec. Ks. Hartz zmarł 15 lutego 1953 r. w Hüls k. Krefeld. W Niemczech byłą prałaturą zarządzali: w latach 1953-64 ks. Ludwig Sebald Polzin, a w latach 1964-72 ks. Wilhelm Volkmann. Pewną ciekawostką może być fakt, że w 1953 i 1964 r. obradował w Niemczech konsystorz Prałatury Pilskiej, którego ważność była potwierdzana przez Stolicę Apostolską.

Współcześnie w Pile robi się bardzo wiele, by poznać dawne, kościelne dzieje miasta. Historia Delegatury Arcybiskupiej w Tucznie i Prałatury w Pile to także przedwojenna historia parafii na całym wschodnim krańcu naszej diecezji. Tuczno i Piła wpisały się w dzieje tych dekanatów już na zawsze.

2016-08-25 08:25

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Abp Aupetit: małżeństwa mają dość antykoncepcji, pomóżmy im

2020-09-29 15:46

[ TEMATY ]

antykoncepcja

Adobe Stock

Na powrocie do encykliki „Humanae vitae” najbardziej mogą dziś skorzystać same małżeństwa. Mają one już dość antykoncepcji, choć często nie zdają sobie z tego sprawy, nie wiedzą, skąd się u nich bierze poczucie niezadowolenia – uważa abp Michel Aupetit.

Metropolita Paryża wydał właśnie książkę pod tytułem „«Humanae vitae» – une prophétie” („Humanae vitae” – proroctwo). Francuski arcybiskup zauważa, że encyklika ta rzeczywiście może być uznana za proroctwo, bo w naszych czasach spełniło się wszystko, co Paweł VI w niej zapowiadał.

Papież Montini przewidywał, że rozpowszechnienie antykoncepcji będzie sprzyjać niewierności małżeńskiej i ogólnemu upadkowi moralności. Dziś wystarczy pójść do metra, by zobaczyć reklamy stron internetowych, które specjalizują się w propagowaniu cudzołóstwa – mówi abp Aupetit. Przypomina, że Paweł VI obawiał się utraty szacunku dla kobiety, bo mężczyzna, który przyzwyczai się do antykoncepcji, zacznie traktować kobietę jako przedmiot do zaspokajania swych egoistycznych przyjemności, a nie jako ukochaną i godną szacunku osobę, z którą dzieli życie. Moje doświadczenie najpierw lekarskie, a potem kapłańskie potwierdziło niestety, że te obawy się spełniły – dodał metropolita Paryża, który zanim został kapłanem przez 20 lat wykonywał zawód lekarza.

Odwołując się do tego doświadczenia abp Aupetit zapewnia, że powrót do „Humanae vitae”, odkrycie znaczenia wzajemnego zjednoczenia, związku między miłością i przekazywaniem życia jest dla małżonków źródłem głębokiej radości i wzajemnego zrozumienia. Podkreśla on również, że Kościół nie może się zniechęcać oporami, które napotyka w przyjęciu tego nauczania. Nie wolno jednak prowadzić ideologicznej indoktrynacji, lecz trzeba ukazywać piękno Bożego zamysłu względem człowieka.

„Nauczanie Kościoła o ludzkiej płciowości opiera się na wierze w Boga, który zjednoczył się z naszym ciałem. Nie jest to jakiś wirtualny awatar. Słowo stało się ciałem, aby i nasze ciało stało się Słowem i mogło kochać tą samą miłością, z jaką zostało umiłowane i przyjęte przez Boga” – mówi metropolita Paryża. Zapewnia on, że również niewierzący są w stanie docenić spójność nauczania Kościoła w tej dziedzinie, o czym on sam przekonał się niejednokrotnie na kursach przedmałżeńskich.

Abp Aupetit przypomina, że do ponownego odkrycia „Humanae vitae” zachęca też papież Franciszek, zarówno w adhortacji apostolskiej „Amoris laetitia”, jak i w encyklice Laudato si'”, gdzie przypomina nam, że poszanowanie ograniczeń wynikających z natury nie dotyczy jedynie roślin i zwierząt, ale także naszego człowieczeństwa. Ponowne odkrycie znaczenia i piękna rytmów, które stanowią o naszej kobiecości i męskości, rodzi poczucie wdzięczności za to, kim jesteśmy dla siebie nawzajem, w odmienności ukierunkowanej na miłość, na obraz Boga w Trójcy – dodał abp Aupetit w wywiadzie dla dziennika „Avvenire”.

CZYTAJ DALEJ

Abp Skworc do księży dyrektorów Wydziałów Duszpasterskich: Niedziela „to perła w koronie”, której trzeba strzec

2020-09-29 21:16

[ TEMATY ]

Niedziela

arcybiskup

Niedziela

KEP

„To perła w koronie”, której trzeba strzec - tak mówił o świętowaniu niedzieli do księży dyrektorów Wydziałów Duszpasterskich abp Wiktor Skworc. Ich spotkanie rozpoczęło się we wtorek późnym popołudniem w Katowicach. To gremium opracowuje program duszpasterski dla Kościoła w Polsce. Spotkanie potrwa do czwartku (1 października).

Abp Wiktor Skworc, przewodniczący Komisji Duszpasterstwa Konferencji Episkopatu Polski, na rozpoczęcie spotkania przypomniał, że tematem trzeciego roku programu duszpasterskiego w Polsce - Eucharystia daje życie - są słowa: "Posłani w pokoju Chrystusa." To program na lata 2021/22, który koncentruje się na Eucharystii jako tajemnicy świętowania i apostolatu.

- O świętowaniu niedzieli nigdy dość. Serdecznie więc proszę i zachęcam, aby sprawa niedzieli jako dnia Pańskiego i jego świętowania mocno wybrzmiała w naszym programie i w zwyczajnym nauczaniu pasterzy Kościoła w Polsce - mówił arcybiskup do zgromadzonych księży. Dodał, że przyszłość naszej Ojczyzny powinna być budowana na wartościach. - Wartością pierwszą pośród wartości jest na pewno rodzina, chroniona Konstytucją i niedziela. „To perła w koronie”, której trzeba strzec - wskazywał.

Dajcie ludziom w niedzielę odpocząć! - apelował hierarcha. Przypomniał, że o prawo do niedzielnego odpoczynku zmagali się strajkujący robotnicy Wybrzeża i Górnego Śląska. Sprawa ta powraca akurat w 40-tą rocznicę podpisania społecznych porozumień. - Promujmy niedzielę jako święty dzień chrześcijaństwa i kultury europejskiej tak jak inne europejskie kraje - nawoływał. Zaznaczył też, że powinnością duszpasterzy jest budowanie i umacnianie wartości niedzieli jako dnia dla Boga i człowieka.

- Nie możemy się zgodzić na dyktaturę różnych organizacji, korporacji zajmujących się handlem i dystrybucją towarów, które nie biorą pod uwagę kosztów społecznych - mówił dodając, że wolna niedziela to element naszej kulturowej tożsamości. - Jako duszpasterze apelujemy, aby się liczono z nakazem świętowania niedzieli, zapisanym w III Bożym przykazaniu: „Pamiętaj, abyś dzień święty święcił”. To z nim łączymy obronę dnia Pańskiego – dnia zmartwychwstania Chrystusa – dnia dla chrześcijan świętego - wskazywał arcybiskup.

Przypomniał, że Konferencja Episkopatu Polski wielokrotnie wypowiadała się na temat niedzieli, m.in. udzielając poparcia inicjatywie NSZZ "Solidarność" dążącego do ograniczenia handlu w niedzielę.

- Niedziela – jako święto Boga i człowieka, jest integralnie związana ze świętowaniem - podkreślał arcybiskup. Zaznaczał, że "w sytuacji odradzającego się powoli życia społecznego trzeba środkami oddziaływania duszpasterskiego odbudowywać parafialne wspólnoty, gromadząc je wokół ołtarza, pamiętając, że to nie my gromadzimy, a Chrystus."

Oceniał, że zawieszenie życia parafialnego i duszpasterstwa dokonało się nagle, z kolei odbudowanie życia religijnego w parafii będzie wymagało czasu. - Wierni muszą dojść do wewnętrznego przekonania, że zagrożenie minęło, a postepidemiczna codzienność wymaga aktywności, zaangażowania i działania przez włączenie się w odtworzenie międzyosobowych relacji na każdym szczeblu - apelował. - Oby każde spotkanie na Eucharystii prowadziło do odbudowania świadomej i odpowiedzialnej wspólnoty - dodawał metropolita katowicki.

W przemówieniu cytował też słowa kard. Roberta Sarah’a: Z radością powróćmy do Eucharystii! - Aby świętować i odpoczywać - dodał na koniec.

Spotkanie Księży Dyrektorów Wydziałów Duszpasterskich rozpoczęło się we wtorek późnym popołudniem w Katowicach. To gremium opracowuje program duszpasterski dla Kościoła w Polsce. Temat trzeciego roku realizacji programu duszpasterskiego to "Posłani w pokoju Chrystusa." Motto biblijne brzmi „Ten, kto Mnie spożywa, będzie żył przeze Mnie” (J 6, 57). Spotkanie potrwa do czwartku (1 października). Księża dyrektorzy Wydziałów Duszpasterskich tradycyjnie spotykają się dwa razy w roku, w poszczególnych diecezjach.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję