Ekspozycja została przygotowana z okazji Roku 2026, którego patronką została bł. Matka Elżbieta Róża Czacka. Wystawa w holu biblioteki przy ul. Gdańskiej 100/102 jest czynna od 3 do 25 września. Wstęp jest wolny.

Już sam tytuł wystawy pokazuje, że nie jest ona skierowana wyłącznie do jednej grupy odbiorców. — Zapraszamy zarówno starszych, jak i młodszych. Wartości płynące ze słów błogosławionej Matki Elżbiety Róży Czackiej mogą być dedykowane każdemu — mówi Jolanta Zwierzyńska z Biura Promocji Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Arystokratka, która straciła wzrok

Róża Czacka urodziła się w 1876 roku. Była kobietą doskonale wykształconą, znała języki, uczyła się muzyki i gry na fortepianie. Jej życie zmieniło się jednak całkowicie, gdy jako młoda kobieta zaczęła tracić wzrok. W wieku 22 lat została całkowicie niewidoma. Początkowo rodzina szukała pomocy u kolejnych lekarzy. Przełomowa w życiu Róży Czackiej okazała się wizyta u warszawskiego okulisty dr. Bolesława Gepnera. Lekarz nie pozostawił młodej arystokratce nadziei na odzyskanie wzroku i odradził dalsze poszukiwanie pomocy u kolejnych zagranicznych specjalistów. Jednocześnie skierował jej uwagę na ludzi, którzy w Polsce pozostawali wówczas niemal bez systemowej opieki.

— Niechaj pani nie pozwoli wozić się od jednej sławy zagranicznej do drugiej. Tu nie ma nic do zrobienia, stan wzroku jest beznadziejny. Niech pani zajmie się niewidomymi, którymi w Polsce nikt się nie zajmuje — powiedział. Słowa lekarza zaważyły na dalszym życiu Czackiej. Zamiast nadal szukać sposobu na odzyskanie wzroku, zaczęła poznawać metody pracy z osobami niewidomymi i poświęciła swoje życie budowaniu systemu ich edukacji, rehabilitacji i opieki.

W 1911 roku powołała Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi. Później założyła Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Jej największym dziełem stał się ośrodek w Laskach, który do dziś służy osobom niewidomym i słabowidzącym.

Wystawa, której można doświadczać inaczej

Na łódzkiej ekspozycji można prześledzić kolejne etapy życia bł. Matki Elżbiety Róży Czackiej. Są fotografie przedstawiające jej dzieciństwo, rodzinę i dom, publikacje biograficzne, artykuły prasowe oraz materiały dotyczące Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi i zgromadzenia, które założyła.

Jednak szczególną część wystawy stanowią przedmioty pozwalające zobaczyć — a właściwie także dotknąć — świat osób niewidomych. — Niektóre eksponaty zostały użyczone przez Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi w Laskach. Dzięki temu wystawa jest bardziej kompletna — podkreśla Jolanta Zwierzyńska. W gablotach można zobaczyć między innymi kostkę Braille’a, tabliczki do pisania, budzik braille’owski, dotykową monetę, gry planszowe, szachy i domino dostosowane do potrzeb osób niewidomych. Są również pomoce dydaktyczne służące do nauki matematyki, geometrii i innych przedmiotów. — To pokazuje, że osoby niewidome i niedowidzące prowadzą normalne życie. Ich świat nie jest uboższy, ale często korzystają z innych narzędzi i innych sposobów poznawania rzeczywistości — mówi przedstawicielka biblioteki.

Duże zainteresowanie może wzbudzić również maszyna do pisania alfabetem Braille’a oraz książki przeznaczone dla osób niewidomych. Wśród nich znajdują się publikacje, które można czytać dotykiem, a także książki sensoryczne pomagające poznawać świat poprzez kształt i fakturę.

„Wystawa chwyta za serce”

Aleksandra Sołtysiak z Biura Promocji WBP w Łodzi podkreśla, że ekspozycja nie jest jedynie opowieścią historyczną. — Wystawa chwyta za serce. Jest tak niesamowita, że trudno przejść obok niej obojętnie — mówi.

Jedną z najważniejszych części ekspozycji są publikacje napisane przez osoby niewidome i niedowidzące. Opowiadają one o codziennym życiu, trudnościach, ale również o zwyczajnych doświadczeniach, radości i relacjach. — Dzięki takim książkom możemy spróbować lepiej zrozumieć, jak wygląda życie osoby niewidomej. Na co dzień często nie zastanawiamy się nad tym, jak wiele mamy i z czego możemy być wdzięczni — zauważa Aleksandra Sołtysiak.

Wystawa przypomina również, że dzieło Matki Czackiej nie powstało w samotności. Kilka gablot poświęcono jej współpracownikom, którzy wspólnie z nią budowali Laski i rozwijali system opieki nad osobami niewidomymi. Wśród nich znalazł się m.in. ks. Władysław Korniłowicz. Nie zabrakło również miejsca dla kard. Stefana Wyszyńskiego, duchowego przyjaciela Matki Czackiej. Oboje zostali beatyfikowani 12 września 2021 roku.

Najważniejsze jest niewidoczne

Bł. Matka Elżbieta Róża Czacka była prekursorką polskiej tyflologii i jedną z osób, które przyczyniły się do rozwoju edukacji osób niewidomych w Polsce. Jej działalność obejmowała nie tylko tworzenie miejsc opieki, ale również pracę nad dostosowaniem alfabetu Braille’a do języka polskiego.

Za jej życiem stoi jednak coś więcej niż historia wybitnej organizatorki i społeczniczki. — Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu — przypomina Jolanta Zwierzyńska, nawiązując do przesłania zgromadzenia założonego przez Matkę Czacką.

Sama błogosławiona zostawiła w Laskach słowa, które mogą być najpiękniejszym podsumowaniem zarówno jej życia, jak i łódzkiej wystawy: „Podstawą życia w Laskach musi być miłość — miłość Boga i bliźniego”.

Wystawa „Do moich dzieci dużych i małych” została przygotowana ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi oraz Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Laskach. Jej opracowaniem zajął się Dział Udostępniania, Magazynów i Konserwacji Zbiorów WBP w Łodzi. Ekspozycję można oglądać w holu Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej przy ul. Gdańskiej 100/102 w Łodzi od 3 do 25 września 2026 roku. Wstęp jest wolny.