Wraz z rozpoczęciem roku szkolnego pojawiają się sygnały o szkołach, które ponownie zbierają od wszystkich rodziców lub pełnoletnich uczniów deklaracje dotyczące uczestnictwa w lekcjach religii.

Tymczasem obowiązujące przepisy są w tej kwestii jednoznaczne. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 14 kwietnia 1992 r. nauka religii i etyki w szkołach publicznych organizowana jest na życzenie uprawnionych osób. W szkołach podstawowych życzenie udziału w religii wyrażają rodzice, natomiast w szkołach ponadpodstawowych - rodzice lub sami uczniowie. Po osiągnięciu pełnoletności decyzję podejmuje uczeń.

Kluczowy jest § 1 ust. 2 rozporządzenia: „Oświadczenie nie musi być ponawiane w kolejnym roku szkolnym, może jednak zostać zmienione.”

Oznacza to, że uczeń, który został wcześniej zgłoszony na religię, nie musi być ponownie zapisywany na te zajęcia we wrześniu każdego kolejnego roku szkolnego. Oświadczenie może zostać zmienione, ale przepisy nie przewidują obowiązku jego corocznego potwierdzania.

KEP już wcześniej zwracała uwagę na ten problem

Nie jest to nowa interpretacja. Komisja Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski już w 2017 r. przypominała szkołom, że coroczne domaganie się nowych deklaracji jest niezgodne z przepisami. Stanowisko KEP zostało ponownie udostępnione i zaktualizowane w 2024 r.

Komisja wskazywała również na uzasadnienie nowelizacji rozporządzenia z 2014 r., w którym Ministerstwo Edukacji Narodowej wyjaśniało, że oświadczenie powinny składać osoby rozpoczynające naukę w danej szkole lub osoby, które chcą rozpocząć udział w religii lub etyce.

Komisja Wychowania Katolickiego określiła żądanie corocznego składania deklaracji jako działanie powodujące „niepotrzebny niepokój” i „zamieszanie”, a także mogące sugerować konieczność ponownego potwierdzania wcześniej podjętej decyzji.

To nie jest tylko kwestia formalności

Zdaniem SKŚ sposób zbierania deklaracji może mieć bezpośrednie konsekwencje dla organizacji lekcji religii. Jeżeli szkoła potraktuje brak nowej deklaracji jako rezygnację z religii, uczeń może nie zostać uwzględniony przy tworzeniu grup i planu zajęć. W konsekwencji może powstać sytuacja, w której uczniowie dowiadują się dopiero po rozpoczęciu roku, że nie zostali ujęci w organizacji lekcji, mimo że wcześniej wyrazili wolę uczestnictwa.

Takie sytuacje generują niepotrzebne zamieszanie dla uczniów, rodziców, dyrektorów i nauczycieli religii, a także utrudniają prawidłowe przygotowanie organizacji pracy szkoły.

Nie można utożsamiać braku nowej deklaracji z rezygnacją z religii.

Kiedy potrzebne jest oświadczenie?

Nowe oświadczenie jest potrzebne w szczególności wtedy, gdy:

uczeń rozpoczyna naukę w danej szkole;

uczeń, który wcześniej nie uczestniczył w religii lub etyce, chce rozpocząć udział w tych zajęciach;

rodzic lub pełnoletni uczeń chce zmienić wcześniejszą decyzję.

Nie ma natomiast podstawy do tego, aby na początku każdego roku szkolnego automatycznie wymagać od wszystkich uczestników ponownego złożenia deklaracji.

Respektujmy przepisy

Stowarzyszenie Katechetów Świeckich zwraca się do dyrektorów szkół, nauczycieli, rodziców i uczniów o zwracanie uwagi na obowiązujące zasady. Religia w szkole jest organizowana na wyrażone życzenie uprawnionych osób. To życzenie nie wygasa wraz z zakończeniem roku szkolnego i nie wymaga automatycznego ponawiania we wrześniu.

- Apelujemy, aby organizacja lekcji religii odbywała się na podstawie rzeczywiście obowiązujących przepisów, a nie praktyk administracyjnych, które mogą prowadzić do nieporozumień i pomijania uczniów przy planowaniu zajęć - podkreśla SKŚ.