Konspiracja Słowaków w okupowanej Warszawie
To historia o solidarności, legendarnej odwadze, krwi i ofierze z życia na ulicach walczącego Czerniakowa.
Geneza słowackiego 535. plutonu sięga przełomu 1942 i 1943 roku, gdy w okupowanej przez Niemców Warszawie powstał podziemny Słowacki Komitet Narodowy. Stworzyli go mieszkający w słowackiej kolonii w Warszawie Słowacy, którzy potępiali utworzenie w marcu 1939 r. pod patronatem III Rzeszy kolaboracyjnego Państwa Słowackiego. Powstanie Słowackiego Komitetu Narodowego poprzedziło nawiązanie w 1940 r. ścisłej współpracy z Polskim Państwem Podziemnym i sformowanie konspiracyjnej słowackiej jednostki zbrojnej w Obwodzie Mokotów Armii Krajowej.
Pomóż w rozwoju naszego portalu
Słowacy aktywnie uczestniczyli w konspiracji zajmując się odbiorem radiowym dla prasy konspiracyjnej, szkoleniami wojskowymi młodzieży słowackiej i polskiej a także przewożeniem broni i eskortowaniem transportów broni.
Legendarny 535. pluton sformowano decyzją Słowackiego Komitetu Narodowego na prawach kompanii kadrowej w 1943 r. jako zalążek oddziału, który wziąłby czynny udział w walce z Niemcami. Jednostka ta, pomimo włączenia w struktury Armii Krajowej, zachowała odrębny status z własnym sztandarem i opaskami naramiennymi w słowackich barwach narodowych. Na czele jednostki stanął charyzmatyczny, urodzony w Warszawie, weteran wojenny podporucznik Mirosław Iringh ps. „Stanko” (1914-1985). Był synem Słowaka i Polki.
Reklama
Początkowo trzon jednostki stanowili Słowacy, głównie przedwojenni pracownicy drukarni „Słowak w Warszawie” i Polacy ale było ich zbyt mało, by sformować oddział i decyzją Komendy Głównej Armii Krajowej kierowani do niej byli zarówno cudzoziemscy ochotnicy, jak i obcokrajowcy już biorący udział w konspiracji i ochotniczo w oczekiwanych walkach powstańczych. W składzie jednostki znaleźli się: Węgrzy, Gruzini, Azer, Ormianin, Ukrainiec, Czech i Rosjanie wyzwoleni z niemieckiej niewoli w czasie walk powstańczych.
W Powstaniu Warszawskim walczyło ok. 300 cudzoziemców różnych narodowości ale byli rozproszeni po różnych formacjach powstańczych. 535. pluton był jedynym zwartym i regularnym oddziałem złożonym z obcokrajowców. Był ewenementem w historii polskiej konspiracji i w Powstaniu Warszawskim.
Muzeum Powstania Warszawskiego/Wikimedia Commons/CC
Biało-niebiesko-czerwona opaska na ramię z haftowanym herbem Słowacji 535. plutonu Słowaków
Krwawy szlak bojowy
Zgodnie z przydziałem pluton miał walczyć na Mokotowie jako część Zgrupowania AK „Baszta" ale z powodu trudności komunikacyjnych 1 sierpnia 1944 r. na punkt zborny na Mokotowie dotarła tylko część żołnierzy plutonu. Reszta odcięta na Pradze i Czerniakowie dołączyła do oddziałów powstańczych w kolejnych dniach.
W dniu wybuchu powstania Słowacy pomimo niepełnego składu, w myśl rozkazów na godzinę „W”, wykonali główne zadania bojowe. Uderzyli na silnie ufortyfikowany Belweder, który był wówczas siedzibą gubernatora Hansa Franka a także na koszary szwoleżerów przy ul. Czerniakowskiej, by wesprzeć uderzenie powstańców na pozycje Niemców od strony Dolnego Mokotowa. Niestety oba uderzenia skutkowały rozbiciem oddziału i 8 sierpnia zdziesiątkowanych Słowaków podporządkowano Zgrupowaniu „Kryska" pod dowództwem kapitana Zygmunta Netzera ps. „Kryska".
Reklama
Po reorganizacji i dołączeniu cudzoziemskich ochotników 535. pluton przeszedł na Czerniaków, gdzie w kolejnych dniach powstania odegrał kluczową rolę w walkach na Powiślu Czerniakowskim odpierając silne ataki niemieckie wspierane przez artylerię i lotnictwo. Żołnierze 535. plutonu heroicznie bronili wielu kluczowych punktów, m.in. garaży Citroëna przy ul. Fabrycznej i budynków Banku Gospodarstwa Krajowego, a we wrześniu 1944 r., w obliczu upadku innych dzielnic walczącej Warszawy, pluton wspólnie z resztkami batalionów „Zośka” i „Parasol” uczestniczył w szczególnie ciężkich i krwawych walkach obronnych przyczółka czerniakowskiego zabezpieczając i utrzymując drogę ewakuacji przez Wisłę, oraz w ciężkich walkach osłonowych ulic Okrąg, Solec i Czerniakowskiej, które zabezpieczały bezpośredni dostęp do brzegu Wisły i umożliwiły desant żołnierzy 1. Armii Wojska Polskiego.
Z 66 żołnierzy legendarnego 535. plutonu Słowaków w boju poległo ponad 40% stanu osobowego. Pomimo ogromnych strat oddział do końca brał udział w walkach na Czerniakowie i z oddaniem osłaniał ewakuację rannych przez Wisłę.
Współcześnie tamte dni upamiętnia skromny głaz narzutowy z tablicą w języku polskim i słowackim na Skwerze Mirosława Iringa w rejonie Powiśla Czerniakowskiego.
Wikimedia Commons/CC
Powiśle Czerniakowskie. Obelisk pamiątkowy
Powojenne represje
Powojenne losy słowackich powstańców były tragiczne, podobnie jak ich polskich towarzyszy broni. Jako żołnierze Armii Krajowej, a jednocześnie obywatele kraju podbitego po wojnie przez komunistów, byli prześladowani zarówno ze strony polskich, jak i czechosłowackich służb bezpieczeństwa. Komunistyczne represje dotknęły niemal wszystkich żołnierzy plutonu, którzy przeżyli powstanie i wojnę. Za walkę w obronie ideałów płacili więzieniem, emigracją i wykluczeniem na margines społeczeństwa.
Najbardziej dramatyczna była jednak historia samego dowódcy 535. plutonu. Miroslaw Iringh ciężko ranny w połowie września 1944 r. w czasie walk na Czerniakowie trafił na Pragę a następnie w głąb frontu do szpitala w Lublinie, skąd uciekł w kitlu lekarza w obawie przed aresztowaniem przez NKWD i potajemnie wrócił do Warszawy. Po wojnie osiadł w Warszawie i szybko stał się obiektem prześladowań komunistycznego Urzędu Bezpieczeństwa.
Bohater Powstania Warszawskiego wyrzucony z pracy dziennikarza i zmuszony do pracy fizycznej był przez lata inwigilowany i nękany przesłuchiwaniami. Schorowany żył w nędzy i zapomnieniu. Zmarł na raka płuc w 1985 roku w Warszawie.
