Reklama

Historia

„Antysemitka” ratująca Żydów

W 1942 r. ukazał się dokument o tragicznej sytuacji Żydów przygotowany przez Zofię Kossak-Szczucką, sławną polską pisarkę, autorkę wielu wybitnych dzieł inspirowanych historią Polski, Starym Testamentem oraz historią europejskiego chrześcijaństwa – w tym wielotomowego eposu o wyprawach krzyżowych

Niedziela Ogólnopolska 7/2018, str. 24-25

[ TEMATY ]

Żydzi

Magdalena Pijewska/Niedziela

W Częstochowie jest ulica Zofii Kossak-Szczuckiej

Dzieła Zofii Kossak-Szczuckiej były tłumaczone na języki obce. „Bez oręża” – ostatnia część opowieści o krucjatach – zdobyło 1. miejsce na liście „przebojów literackich” w USA, a dzieło „Krzyżowcy” było nominowane do Literackiej Nagrody Nobla.

Nie tylko pisarka

Zofia Kossak pochodziła ze słynnej rodziny malarzy i była spokrewniona z dwiema innymi literatkami (Marią Pawlikowską-Jasnorzewską i Magdaleną Samozwaniec), zasłużonymi dla polskiej kultury. Była osobą głęboko wierzącą i działaczką katolicką. W 1932 r. otrzymała Nagrodę Literacką Województwa Śląskiego. W 1936 r. przyznano jej Złoty Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury, a w 1937 r. została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

W czasie niemieckiej okupacji, w 1941 r., wspólnie z ks. Edmundem Krauzem (z parafii pw. Świętego Krzyża w Warszawie) utworzyła Front Odrodzenia Polski (FOP), który stanowił konspiracyjną kontynuację Akcji Katolickiej, i stanęła na jego czele. Współpracowała z polityczno-wojskową katolicką organizacją „Unia”. Współredagowała pisma podziemne „Polska żyje” oraz „Prawdę”. Środowisko FOP przed II wojną światową znane było z niechętnego stosunku do Żydów, a jednak to właśnie w czasopiśmie „Prawda” w marcu 1943 r. ukazała się zapowiedź sankcji za szmalcownictwo. Kilka tygodni później Rząd RP na uchodźstwie wprowadził karę śmierci, uznawszy takie działania za zdradę Ojczyzny. Sądy Państwa Podziemnego wydawały wyroki na szmalcowników i morderców Żydów, a specjalne komórki AK je wykonywały.

Reklama

„Protest!”

11 sierpnia 1942 r. Zofia Kossak-Szczucka opublikowała w imieniu Frontu niezwykły, dramatyczny apel zatytułowany „Protest!”. Opisała w nim tragiczną sytuację polskich Żydów eksterminowanych w okrutny sposób przez Niemców w ramach prowadzonej wówczas w getcie warszawskim wielkiej akcji likwidacyjnej „Einsatz Reinhardt”. Z oburzeniem stwierdziła, że zachodnie mocarstwa – Anglia i USA nie reagują na zbrodnię w sposób adekwatny. Pośród powszechnej obojętności świata zewnętrznego ginął naród. W tej sytuacji ona – przedwojenna „patentowana antysemitka” – stwierdziła, że ten, kto uchyla się od pomocy Żydom, a może nawet przygląda się tej zbrodni z aprobatą, nie zasługuje na miano Polaka ani na miano katolika. „Protest!” został wydrukowany w 5 tys. egzemplarzy i rozplakatowany na terenie Warszawy.

Zofia Kossak-Szczucka od słów przeszła do czynów. Wraz z gronem współpracowników z FOP zbierała pieniądze, organizowała miejsca przechowania oraz „zakup” nowych dokumentów dla ukrywających się Żydów, pomagała im w znalezieniu pracy. Żydzi ukrywani byli w domu pisarki oraz w mieszkaniach jej współpracowników. FOP umieszczał żydowskie dzieci w sierocińcach prowadzonych przez siostry zakonne. Ta pomoc obejmowała początkowo ok. 180 osób. Kossak-Szczucka uważała, że to kropla w morzu potrzeb, i wywierała nacisk na Delegaturę Rządu na Kraj, by rząd RP nadał bardziej instytucjonalny charakter pomocy Żydom i wsparł te działania finansowo.

„Żegota”

We wrześniu 1943 r. Delegat Rządu na Kraj powołał Tymczasowy Komitet Pomocy Żydom im. Konrada Żegoty pod przewodnictwem Zofii Kossak-Szczuckiej i Wandy Krahelskiej-Filipowicz, z udziałem kilku osób ze środowiska inteligencji katolickiej. W grudniu tegoż roku komitet został przekształcony w Radę Pomocy Żydom „Żegota”, skonstruowaną na bardzo szerokiej podstawie politycznej – od ONR po PPS – i z udziałem środowisk żydowskich. Rząd RP na uchodźstwie nadał jej status organizacji rządowej. Była to jedyna taka organizacja mająca status oficjalnej instytucji rządowej na terenie całej okupowanej Europy. Warto przypomnieć, że za wspomaganie Żydów na terenie okupowanej Polski Niemcy karali ze skrajną surowością. Za ukrywanie Żydów śmiercią płaciły całe rodziny.

Reklama

27 września 1943 r. Zofia Kossak-Szczucka była aresztowana przez gestapo wskutek donosu hr. Henryka Plater-Zyberka. 5 października 1943 r. została przewieziona do KL Auschwitz-Birkenau. Po kilku miesiącach przeniesiono ją do Warszawy, osadzono na Pawiaku i wyrokiem niemieckiego sądu skazano na śmierć. Przyjaciołom z polskiego podziemia udało się doprowadzić do jej uwolnienia w końcu lipca 1944 r. w zamian za ogromną łapówkę. Pisarka wzięła udział w Powstaniu Warszawskim.

Trudne lata powojenne

Po powstaniu zamieszkała w Częstochowie pod zmienionym nazwiskiem. Miała powody, by obawiać się sowieckiego NKWD ze względu na swą krytykę rewolucji bolszewickiej 1917 r. i swój powszechnie znany negatywny stosunek do Kraju Rad. Nie mogła jednak być bierna. Zaangażowała się w starania o wznowienie Tygodnika Katolickiego „Niedziela”. W pierwszych powojennych numerach „Niedzieli” opublikowała fragmenty swej powieści „Z otchłani”, stanowiącej zapis jej wspomnień z pobytu w obozie koncentracyjnym Auschwitz II Birkenau.

Agentom komunistycznego „bezpieczeństwa” udało się ustalić jej tożsamość i miejsce pobytu. Została wezwana do centrali Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Nadzorca urzędu z ramienia PPR Jakub Berman ostrzegł Zofię Kossak-Szczucką przed grożącym jej aresztowaniem i poradził, by niezwłocznie wyjechała z misją PCK do Londynu i została na emigracji. Podobno uczynił to na prośbę swego krewnego (być może brata) Adolfa Bermana, ongiś członka „Żegoty”. W 1951 r. władze PRL wszystkie utwory pisarki objęły cenzurą i nakazały natychmiastowe wycofanie ich z bibliotek.

Kossak-Szczucka wróciła do kraju w 1957 r. i osiadła w Górkach Wielkich w tzw. domku ogrodnika, ponieważ dwór spłonął w 1945 r.

Tygodnik Katolicki „Niedziela” od 1953 r. znów był „zawieszony”, tym razem przez władze PRL. Starania Episkopatu Polski, środowisk katolickich i osobiste Zofii Kossak-Szczuckiej nie dawały rezultatu – aż do wiosny słynnego 1981 r. Jednak pisarka już tego nie dożyła.

W 1964 r. była jedną z sygnatariuszek „Listu 34” skierowanego do władz PRL w obronie swobody wypowiedzi.

Zmarła 9 kwietnia 1968 r. Krótko przed śmiercią powiedziała, że praca w konspiracji i pobyt w niemieckim obozie zagłady, który przetrwała dzięki modlitwie, miłości i współczuciu wobec ludzi, były darem i jej największym życiowym zwycięstwem.

Wielka do końca

Medal Instytutu Yad Vashem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” otrzymała dopiero w 1982 r., pośmiertnie, wskutek trwających całe dziesięciolecia starań jej współpracowników – zwłaszcza jej sekretarza w latach 1942-43 Władysława Bartoszewskiego oraz uratowanych dzięki jej działalności Żydów. Przeszkodą przez bardzo długi okres był domniemany antysemityzm Zofii Kossak-Szczuckiej. Tekst „Protestu!” był analizowany bardzo krytycznie – jako „zawierający wyraźne, silne akcenty antysemickie” – przez środowiska lewicowe i żydowskie. Takie oceny okazywały się ważniejsze niż wcielone w czyn wezwanie do ratowania Żydów – nawet z narażeniem życia. Pisarka została odznaczona Wielkim Krzyżem Zasługi Rycerskiego i Szpitalnego Zakonu św. Łazarza z Jerozolimy.

Żadnego polskiego odznaczenia po II wojnie światowej nie otrzymała. Nie przyjęła Nagrody Państwowej I stopnia przyznanej w czerwcu 1966 r. przez władze PRL „za wybitne osiągnięcia w dziedzinie powieści historycznej”. Nagroda nie tylko była honorowym wyróżnieniem, ale również wiązała się z niemałą premią pieniężną, która pozwoliłaby bez trudu odbudować rodzinny dworek. W odpowiedzi na pismo informujące o przyznaniu prestiżowego wyróżnienia Kossak-Szczucka napisała: „Nie mogę przyjąć nagrody od władz państwowych (...) odnoszących się wrogo do spraw dla mnie świętych”. Nagrodę przyznano „przypadkiem” w trakcie „aresztowania” peregrynującej po Polsce w ramach Wielkiej Nowenny kopii Cudownego Obrazu Matki Bożej Częstochowskiej. Obchody milenijne zostały zakłócone wydarzeniami „znieważającymi kult Matki Boskiej, raniąc boleśnie serca wierzących Polaków” – napisała Kossak-Szczucka i zadeklarowała: „Jestem pisarką katolicką, żywiącą cześć dla Królowej Polski”. Próbę wręczenia jej nagrody uznała za nieporozumienie. A jej książki, raz już przez stalinowskie władze wycofane z księgarń i bibliotek, ponownie trafiły na indeks.

Czas ją poznać

Jest rzeczą trudną do zrozumienia, że dziś Zofia Kossak-Szczucka, bohaterska Polka, katoliczka, która swoim życiem dokumentowała głębię swej wiary, wspaniała pisarka, jest prawie nieobecna w naszym życiu publicznym. Oto nieliczne jej ślady: w Parku Ocalałych w Łodzi znajdują się m.in. dwa pomniki – pomnik Polaków Ratujących Żydów oraz pomnik „Żegoty”. Na obu znajduje się nazwisko Zofii Kossak-Szczuckiej. W Częstochowie jest uliczka jej imienia (boczna Alei Najświętszej Maryi Panny, w pobliżu Kurii Metropolitalnej). Ulice Zofii Kossak-Szczuckiej są też m.in. w Katowicach, w Bielsku-Białej, we Wrocławiu i w Warszawie-Wesołej, a w Cieszynie jest ul. Kossak-Szatkowskiej.

Redakcja „Niedzieli” prosi Czytelników o powiadomienie o miejscach upamiętniających wielką pisarkę Zofię Kossak-Szczucką.

2018-02-14 10:25

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Zawołani po Imieniu

Instytut Pileckiego rozpoczyna drugi rok upamiętnień Polaków zamordowanych za pomaganie Żydom podczas wojny – w ramach projektu „Zawołani po Imieniu”.

Inauguracyjne upamiętnienie miało się odbyć 22 marca br. w Paulinowie, wsi w woj. mazowieckim, w niedzielę poprzedzającą 24 marca – Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Ale się nie odbyło ze względu na zagrożenie koronowirusem. Pamięć jednak zobowiązuje, dlatego piszemy o tym szlachetnym dziele.

CZYTAJ DALEJ

Bez Eucharystii

2020-03-28 00:42

pixabay

Ranią serca nasze puste kościoły. Płaczą z tęsknoty dusze, które kochają Eucharystię. Miłość przyzywa Miłość a spotkanie jest odłożone w czasie i rozłąka może być dla wielu zakochanych w Jezusie doświadczeniem bolesnym. Ale może przyszedł czas, by formacją był właśnie brak Eucharystii?

Wiele lat temu moja przyjaciółka wzięła udział w Szkole Ewangelizacji zorganizowanej w Białymstoku przez Ruch Światło – Życie. I nic by nie było w tym dziwnego, gdyby nie fakt, że miała wtedy 20 lat i nie należała do Ruchu, nigdy nawet nie była na żadnym wyjeździe oazowym. W czasie przeznaczonym na powiedzenie kilku słów o sobie każdy z uczestników wstawał i opowiadał, który stopień formacji ma za sobą, wymieniał udział w KODA, itd. Kiedy przyszła kolej na nią też wstała i, jakby nigdy nic, powiedziała, że jej formacją jest codzienna Eucharystia. O ciszy, która wtedy zapadła do tej pory opowiadają ci, którzy słyszeli to wyznanie. Niedługo potem została zakonnicą i – prawdopodobnie aż do teraz – nie przeżyła ani jednego dnia bez Eucharystii. A jednak teraz, gdy taki czas przyszedł, podporządkowała się dekretom biskupów i nie wychyla głowy z klasztoru w poszukiwaniu Mszy św. Wszystkie siostry w jej domu czekają, w zawierzeniu, aż będą mogły uczestniczyć na nowo w spotkaniu z Oblubieńcem. Dlaczego? Bo formacją może być też…brak Eucharystii.

Św. Teresa od Dzieciątka Jezus, uważana przez Kościół za jedną z najbardziej „eucharystycznych” świętych, tak bardzo czekała na dzień Pierwszej Komunii Świętej, że przez wiele tygodni przygotowań wymyślała sobie coraz to nowe pobożne praktyki i szeptała akty strzeliste, aby w tym dniu ofiarować je Jezusowi jak bukiet najpiękniejszych kwiatów. Dzień, w którym przyjęła po raz pierwszy Komunię św. uznawała do końca życia za „najpiękniejszy spośród wszystkich dni”. Po latach napisała nawet: „Jakże słodki był dla mej duszy ten pierwszy pocałunek Jezusa!”

Czy do szaleństwa zakochana w Jezusie Teresa nie pragnęła przyjmować Go codziennie? Czy nie była na to gotowa? Czy nie tęskniła? A jednak na drugie spotkanie musiała czekać prawie cały miesiąc, bo wtedy w Kościele do Komunii św. nie przystępowano codziennie. I Teresa czekała! Unikała najmniejszej choćby pokusy do grzechu, aby tylko być ewangeliczną panną roztropną, która z lampą pełną oliwy czeka na mogącego przyjść lada chwila Oblubieńca! Teresa, której list z 1889 r. do Piusa X jest małym traktatem o Eucharystii ostatnią Komunię św. przyjęła kilkanaście dni przed śmiercią. Z wielkim trudem i bólem, ale przyjęła decyzję przełożonych, gdy nie pozwolono jej już przystępować do Komunii św. codziennie…

Ta, która chciała stać się „cząstką Jezusa Hostii”, gdy tylko dowiadywała się, że w jakimś kościele jest zaniedbane tabernakulum, zachęcała by „Uczynić z naszych serc małe tabernakulum, w którym Jezus będzie mógł się schronić”… Czy ona tęskniła mniej, niż my?

Ranią serca nasze puste kościoły. Płaczą z tęsknoty dusze, które kochają Eucharystię. Miłość przyzywa Miłość a spotkanie musi być odłożone w czasie i rozłąka może być dla wielu zakochanych w Jezusie doświadczeniem bolesnym. Ale może przyszedł czas, by formacją był właśnie brak Eucharystii?

Ilu z nas, rzeczywiście, unika choćby okazji do grzechu, aby zawsze być gotowym na przyjęcie Jezusa?

Ilu, po popełnionym grzechu, od razu szuka konfesjonału, aby w spowiedzi umyć grzechowy brud, który jest przeszkodą w przyjmowaniu Komunii?

Ilu, całym serem, oddaje Bogu każdą myśl, gdy siedzi w ławce w czasie niedzielnej Mszy św.?

Ilu z nas odlicza godziny do kolejnego z Nim spotkania?

Ilu pamięta o tym, że przed Nim aniołowie kryją twarz?

Ilu nie spuszcza Go z oczu w czasie podniesienia?

Ilu robi znak krzyża mijając kościół, bo tam, w ciemnym tabernakulum, jest właśnie On?

A ilu w czasie ubiegłorocznej procesji Bożego Ciała, idąc za Nim, opowiadało swojej dawno niewidzianej znajomej o nowych butach i ślubie córki?

Ilu z nas wierzy, że na święta trzeba mieć czyste auto i stoi w długiej kolejce do myjni, ale nie ma poczucia konieczności stania w kolejce do konfesjonału?

Ilu z nas, w ubiegłoroczny Wielki Piątek, znalazło czas, aby upiec kolejny popisowy makowiec, ale nie aby zapłakać przy Jego grobie?

Ilu, w Wielką Sobotę, pamiętało o poświęceniu jajek, a nie zajrzało do kaplicy adoracji?

Ilu, jeszcze niedawno, na czas niedzielnej Mszy planowało galerię, wycieczkę i rodzinny obiad?

Ilu z nas kiedykolwiek zapragnęło być „cząstką Jezusa Hostii”?

Kościół przeżywa Rok Eucharystii. Cały chciał się skupić na zanurzeniu w Jej tajemnicy, na odkrywaniu Jej piękna, na celebrowaniu ukrycia, w Niej, jakie wybrał Jezus. I oto Rok Eucharystii Kościół przeżywa bez Eucharystii…

Czy pamiętamy kiedykolwiek taki czas? Czy „za naszego życia” już coś takiego było? Oczywiście, że nie, dlatego stoimy przed szansą, aby zrobić w swoim sercu i w życiu prawdziwy remanent, rewizję, a niektórzy z nas nawet gruntowny remont – musimy znaleźć w swoim życiu miejsce na Eucharystię! Musimy posprzątać, pomalować, wyrzuć graty, rupiecie i śmieci, aby w chwili, gdy „Pan przyjdzie z nieba” być gotowym!

To nie jest czas na kontestację decyzji biskupów, szukanie świątyń gdzie „załapiemy się na piątkę, bo my nikogo nie zarażamy”. To jest czas na rachunek sumienia z Eucharystii i szansa - gdy tęsknimy -  by „Uczynić z naszych serc małe tabernakulum, w którym Jezus będzie mógł się schronić…”

Brak może przygotować miejsce dla Obecności. Nie zmarnujmy tego.

CZYTAJ DALEJ

#NiedzielaDlaDzieci: Za rękę z Maryją

2020-03-28 15:45

[ TEMATY ]

dzieci

modlitwa

różaniec

#NiedzielaDlaDzieci

Herby Meseritsch/Adobe Stock

Po co mamy modlić się na różańcu? O czym mówią poszczególne tajemnice? I czym w ogóle jest modlitwa różańcowa? Wyjaśniamy.

Lubię modlić się za kogoś na różańcu. Powtarzając „Zdrowaś”, „Zdrowaś”... czuję, że naprawdę kogoś obejmuję modlitwą. Jakbym ciągle Bogu przypominał o kimś. Albo okrywał kogoś płaszczem modlitwy. Przez ręce Maryi. To ona pomaga mi wstawiać się za kimś u Boga. Kiedy trzymamy różaniec, to jest trochę tak, jakbyśmy chwycili się dłoni Maryi i pozwolili się prowadzić. Ona nas prowadzi. Nie byle gdzie, ale zawsze do Jezusa.

Nie wiem, czy zauważyłeś, ale w centrum modlitwy „Zdrowaś Maryjo” jest właśnie Imię Jezus.

Odmawianie Różańca to patrzenie na Jezusa oczami Maryi. W tym wpatrywaniu się pomagają nam tajemnice różańcowe. Są to różne wydarzenia z życia Jezusa, o których myślimy podczas odmawiania poszczególnych dziesiątek naszej modlitwy. Dzięki nim w Różańcu streszczona jest cała Ewangelia.

Co to są tajemnice radosne i światła?

Na początku są tajemnice radosne. Wspominamy w nich wydarzania związane z Narodzeniem Pana Jezusa i Jego dzieciństwem. Gdy przychodzi na świat dziecko, przynosi ogromnie dużo

radości swoim rodzicom i całej rodzinie. Ten mały bobas często płacze, woła jeść, trzeba spędzać przy nim wiele czasu, często i w nocy. A mimo to daje wszystkim tyle uśmiechu. Wystarczy, że po prostu jest. Odmawiając tajemnice radosne, razem z Maryją cieszymy się z przyjścia na świat Pana Jezusa.

Potem są tajemnice światła. Przypominamy sobie szczególne chwile z okresu, gdy Jezus nauczał tłumy i czynił cuda. Wyprowadzał ludzi z ciemności grzechu, lęku i kłamstwa, i prowadził do światła prawdy. Bo kiedy człowiek poznaje prawdę, to wyraźniej widzi siebie i drugiego człowieka. W tajemnicach światła Pan Jezus pokazuje, kim naprawdę jest i jak bardzo jest dla nas dobry.

A o czym mówią tajemnice bolesne i chwalebne?

Po chwilach radosnych i pełnych blasku nastają w życiu Jezusa momenty bardzo trudne.

Są one związane z krzyżem i śmiercią. W tych wydarzeniach myślimy o tym, jak wiele Pan Jezus przecierpiał dla każdego z nas.

Razem z Matką Bożą patrzymy na Jezusa niosącego krzyż. To tajemnice bolesne.

Chcemy współczuć Jezusowi i pocieszać Go. Być blisko Niego. Łatwiej znosi się cierpienie, gdy ma się obok siebie kogoś bliskiego.

Dobrze wiemy jednak, że Ewangelia nie kończy się na Golgocie. Potem przychodzi oczekiwany poranek Zmartwychwstania.

O tym opowiadają ostatnie tajemnice Różańca – tajemnice chwalebne. Jezus pokazuje wszystkim swoją chwałę. Pokonuje śmierć. Wstępuje do nieba. Posyła Ducha Świętego. Wprowadza do nieba swoją Mamę. Mamy się z czego cieszyć!

Po co mamy modlić się na różańcu?

Różaniec opowiada o całym życiu Pana Jezusa. Ale mówi też o naszym życiu. Przecież my

także przeżywamy chwile radosne, gdy na przykład odwiedzamy przyjaciela albo jedziemy na przejażdżkę rowerową. Są także u nas momenty, które możemy porównać do tajemnic

światła. Kiedy rozwijasz swoje talenty czy też uczysz się swojego ulubionego przedmiotu, to jakbyś pozwalał Panu Jezusowi, żeby On dawał ci poznać prawdę o sobie i o świecie.

W życiu jednak nie zawsze jest z górki. Przychodzą też wydarzenia trudne, które trzeba jakoś przejść. Dobrze jest wtedy mieć obok siebie kochającą osobę.

Potem przychodzi czas szczęścia, że udało się coś osiągnąć. To takie nasze tajemnice chwalebne. Najpiękniejsze w tym wszystkim jest to, że w każdym wydarzeniu naszego życia możemy odnaleźć Jezusa. Czy jest to radość i szczęście, czy też trochę bólu – On jest z nami.

Inne ciekawe materiały dla dzieci: Zobacz

CZYTAJ DALEJ
E-wydanie
Czytaj Niedzielę z domu

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję