Reklama

Niedziela w Warszawie

Ewangeliczny obowiązek sumienia

Niedziela warszawska 7/2018, str. IV

[ TEMATY ]

zakon

Żydzi

Archiwum ZSFM

S. Teresa Antonietta Frącek

Andrzej Tarwid: – Od trzech tygodni w mediach dyskutuje się o relacjach polsko-żydowskich podczas II wojny światowej. Siostra od ponad 40 lat zbiera materiały na temat Żydów uratowanych przez zgromadzenie. Kiedy zaczęła Siostra swoją pracę i jaki jest stan tych badań?

s. Teresa Antonietta Frącek: – W ogólnych zarysach z akcją ratowania Żydów przez nasze zgromadzenie zapoznałam się opracowując po 1970 r. „Działalność Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi w latach 1939-1945”. Wówczas, zbierając relacje sióstr zakonnych i osób spoza zgromadzenia, zanotowałam wiele faktów ratowania Żydów w naszych domach zakonnych, zwłaszcza w sierocińcach. Wtedy żyło jeszcze wiele sióstr, które osobiście ukrywały Żydów. Niektóre z nich utrzymywały kontakt z byłymi wychowankami. Dostałam od nich wgląd do tej korespondencji, względnie adresy do niektórych spośród uratowanych. Nawiązałam z tymi osobami kontakt i uzyskałam interesujące relacje. Dzisiaj mam ich spory zasób i powoli publikuję. Przygotowuję też pełną publikację wszystkich zebranych materiałów.

– Ile osób pochodzenia żydowskiego udało się uratować Franciszkankom Rodziny Maryi w Warszawie? A ile w całej okupowanej Polsce?

– W Warszawie i w okolicznych domach siostry na pewno uratowały ponad 500 osób. Do tego dodać trzeba ok. 250 osób uratowanych poza Warszawą.

– Czyli zgromadzenie w całej okupowanej Polsce uratowało ok. 750 osób?

– Tyle przypadków jest udokumentowanych. Ale w rzeczywistości ta liczba była pewnie znacznie większa. Po pierwsze dlatego, że siostry współpracowały z innymi organizacjami ratującymi Żydów oraz w szerokim zakresie z duchowieństwem. A po drugie, siostry ukryły wielu Żydów u osób prywatnych. Niestety, o tych ostatnich przypadkach mało wiemy.

– Skala pomocy pokazuje, że sama akcja musiała być dobrze zorganizowana. Kto w tym uczestniczył i w jaki sposób?

– Akcja ratowania Żydów w Rodzinie Maryi była z jednej strony spontaniczna, ale z drugiej zorganizowana i ustawiona odgórnie.

– Co to znaczy odgórnie?

– We Lwowie akcją pomocy kierowała przełożona generalna, m. Ludwika Lisówna (1874–1944). W Warszawie zaś przełożona prowincjalna, m. Matylda Getter (1870–1968), zwana powszechnie „Matusią”, która miała swoją siedzibę w starym drewnianym budynku przy ul. Hożej 53. Ten przykład przełożonych był bardzo ważny dla sióstr. Niemniej trzeba pamiętać, że te odgórne inicjatywy władzy zakonnej zostały zrealizowane dzięki ofiarności i poświęceniu sióstr. To one osobiście dzień i noc w domach dziecka i zakładach opiekuńczych dźwigały brzemię odpowiedzialności za bezpieczeństwo ukrywanych Żydów, mając świadomość, że za to grozi śmierć.

– Zdemaskowanie groziło natychmiastową śmiercią. Skąd siostry czerpały siłę czy też brały motywację, aby podjąć takie ryzyko?

– W opinii sióstr to był obowiązek sumienia. Ewangeliczna zasada ratowania życia ludzkiego, nawet za cenę własnego. Matka Getter mówiła „ratuję człowieka” i te dwa słowa uzasadniały jej postawę. I także postawę wszystkich innych sióstr.

Archiwum ZSFM

Chór dzieci polskich i żydowskich z Płud z dyrygentką s. Marią Ziółkowską i ks. Wacławem Majewskim. Czerwiec 1943 r.

– Większość osób, jakie trafiły do domów zgromadzenia, to były dzieci. Jak to było możliwe?

– Były to dzieci zagubione, znalezione lub celowo kierowane przez ich rodziców lub przez Polaków z nimi zaprzyjaźnionych z nadzieją ocalenia w klasztorze pod opieką zakonnic.

– Dla rodziców oddanie własnego dziecka musiało być niezwykle trudne...

– ...na pewno była to niewyobrażalnie trudna decyzja z dzisiejszego punktu widzenia. Jednocześnie uważam, że warto zauważyć, że był to również akt zaufania żydowskich rodziców do Kościoła, do katolików.

– Powiedziała siostra, że część dzieci przynosili Polacy. Co o nich wiadomo?

– Często siostry nic nie wiedziały o osobach przyprowadzających dzieci. Np. pewnego dnia do domu przy ul. Żelaznej, przylegającego do getta, żydowskie dziecko znalezione w norce pod chodnikiem przynieśli nieznani przechodnie. Inną dziewczynkę przyprowadził policjant. Natomiast jednego chłopczyka przyniósł z getta Niemiec, o którym wiadomo, że został przekupiony przez ojca tego chłopca. Udokumentowane są też przypadki, o których wiemy coś więcej. I tak np. Inkę Szapiro przyprowadziła opiekunka Domanusowa. A do sierocińca przy ul. Chełmskiej 6-letnią dziewczynkę przywiózł gospodarz spod Łowicza. Wiemy, że jej rodzice zostali wcześniej zamordowani przez Niemców.

– Czy można oszacować liczbę Polaków, którzy pomagali siostrom w ukrywaniu Żydów?

– Tego nie da się precyzyjnie ustalić. Ale wiadomo, że taka realna pomoc miała miejsce, i to w każdej niemal miejscowości, gdzie siostry ukrywały dzieci żydowskie. W Warszawie dzieci szkolne przynosiły do sióstr żywność dla ukrywanych. Chorą na koklusz dziewczynkę z Międzylesia przyjęła na pewien czas rodzina okolicznych gospodarzy, po to, aby uchronić inne dzieci przed zarażeniem. W Brwinowie, gdzie przy ul. Szkolnej siostry ukrywały starsze Żydówki, sąsiedzi zawiadomili o planowanej kontroli niemieckiej. Dzięki temu siostry natychmiast przewiozły dziewczyny do innego domu, a gdy Niemcy przyszli, to zastali tylko najmłodsze dzieci. O kontrolach niemieckich w Płudach – gdzie siostry ukrywały wśród dzieci polskich 40 dziewcząt żydowskich – zawiadamiał miejscowy sołtys. A właścicielka sklepu w Henrykowie, Zofia Lisowska, zawsze przy zakupach dorzuciła siostrom coś z żywności dla tych „różnych dzieci”. Wysiedlone przez Niemców siostry z dziećmi z Płud nie wiedząc, jaki los ich czeka, oddały część podopiecznych ofiarnym kobietom w Sierpcu „na przechowanie”, zapisując ich adresy. Podobnie siostry z Warszawy, kiedy wyprowadziły 160 dzieci z płonącego domu przy ul. Chełmskiej, oddawały pod opiekę chętnym osobom najmłodsze dzieci, także żydowskie. Potem siostry wróciły po te dzieci.

– Co się działo z żydowskimi dziećmi, gdy znalazły się w domach zgromadzenia?

– Dzieci żydowskie były w naszych sierocińcach włączone w grono dzieci polskich i jednakowo traktowane. Uczęszczały także do szkół prowadzonych przez siostry. Te o „złym wyglądzie”, były ukrywane podczas rewizji niemieckich. Siostry używały także różnych sposobów, by zatuszować ich rysy, np. utleniały włosy, nakładały opatrunki, organizowały szybkie zabawy, by utrudnić Niemcom rozpoznanie.

– A jak siostry maskowały obecność dorosłych w swoich domach?

– Umieszczano ich w domach położonych w odosobnieniu, z niewielkim kontaktem ze światem. Udokumentowałam także przypadki, kiedy to habit zakonny służył ratowaniu Żydów w grożących śmiercią przypadkach. W habit ubierano 18-letnią Żydówkę z Anina, Stanisławę w Płudach, aptekarkę z Buczacza ukrywaną w Puźnikach, a nawet ks. Pudra szczególnie poszukiwanego przez Niemców.

– Czy Niemcy nie domyślali się, że siostry niosą pomoc Żydom?

– Na pewno domyślali się. Stąd ich stałe rewizje i kontrole, w trakcie których grozili konfiskatą i rozstrzelaniem na miejscu, gdy znajdą Żyda. Na szczęście siostry potrafiły tak ukryć swoich podopiecznych, że Niemcy nigdy ich nie znaleźli.

– W aktualnej debacie medialnej mówi się o bohaterach, ale też i o szmalcownikach. Czy w relacjach, które siostra zgromadziła, dużo mówi się o szantażowaniu Żydów i pomagających im Polaków?

– Znamy przypadek napadu na dom dla dzieci w Aninie. Miało to miejsce nocą w końcu 1943 r. Dwóch osobników podających się fałszywie za członków konspiracji wtargnęło do domu sierot. Zażądali listy wychowanków, a następnie kontrolowali sale, pytając rozbudzone dzieci o nazwiska. Padały wówczas imiona i nazwiska o brzmieniu żydowskim. Osobnicy ci zażądali wysokiej sumy pieniężnej i grozili wysadzeniem domu w powietrze. Ostatecznie rozmówił się z nimi ks. prał. Marceli Godlewski i przełożona sierocińca s. Apolonia Sawicka. Dano im okup. Byli to zwykli oszuści, szukający własnych korzyści, którzy jednak nie posunęli się do denuncjacji. Ale mieszkańcy domu przez długi czas żyli w napiętej sytuacji. W Samborze siostry współpracowały z okolicznymi rodzinami. W 1944 r. Niemcy zabili rodzinę żydowską i ukrywającą ich rodzinę polsko-ukraińską. Osobą, która ich wydała, był Żyd. Z egzekucji uratowała się tylko najmłodsza córka Żydów, która przyszła do domu zgromadzenia. Po latach kobieta opowiedziała siostrom, że ten, który ich zadenuncjował, także przeżył.

– Jak po wojnie układały się relacje sióstr z osobami, którym zgromadzenie pomogło?

– Po wojnie Żydzi odeszli z domów sióstr. Dzieci zostały oddane rodzicom lub opiekunom, którzy się po nie zgłosili, względnie do żydowskich domów dziecka. Niektórzy utrzymywali kontakt z siostrami, inni chcieli zapomnieć o tragedii wojennej i nie wracali do lat koszmarnej okupacji niemieckiej. Trzeba dodać, że najmłodsze dzieci nie zapamiętały ani miejsca, ani nazwy zgromadzenia sióstr, które ocaliły im życie.

– I tak historia się zamknęła...

– ...absolutnie nie. W ostatnich latach zgłaszają się coraz częściej wojenne dzieci żydowskie szukające swoich korzeni, miejsca ukrycia, choćby najmniejszego śladu ich przeszłości, ocalenia, rodziny, tożsamości. Niejednokrotnie sami zainteresowani już nie żyją, a czynią to ich dzieci i wnuki, szukając powiązania swego życia z przeszłością historyczną, bo jak sami stwierdzają, „to niemożliwe, aby byli znikąd”.

– Jakim skutkiem kończą się te poszukiwania?

– Często nie ma żadnych śladów, brak dokumentacji, zniszczonej podczas wojennej zawieruchy, działań zbrojnych, wysiedleń czy też repatriacji. A wiadomo, dla bezpieczeństwa tych spraw nie rejestrowano. Czasem jednak usilne poszukiwania prowadzą do niesamowitych odkryć, czego jesteśmy świadkami. Pojawiają się nowe ślady, jakieś zdjęcie, notatka, wspomnienie, wpis do księgi, nowe ich odczytanie, które rzucają światło na skomplikowane dzieje życia ludzkiego w okrutnych latach okupacji niemieckiej. Jesteśmy też świadkami faktów, że dopiero po 60 latach dzieci wojenne odkrywają swoje żydowskie korzenie, a to niesie ze sobą głębokie przeżycie. Z tą nową sytuacją dorośli ludzie muszą się zmierzyć. Przyjeżdżają też Żydzi, którzy znaleźli swoje miejsce ocalenia, przywożą swoje rodziny – dzieci i wnuków. W ubiegłym roku odwiedziło zgromadzenie kilka rodzin, jedna po raz pierwszy. Inne uratowane osoby utrzymują kontakt listowny.

– Co siostra radziłaby osobom, którzy w wyniku ostatnich wydarzeń zechcą poznać historię przodków?

– Jest to skomplikowana droga, ale prowadząca często do ważnych odkryć. Przede wszystkim trzeba znać nazwisko wojenne. Duży zasób dokumentacji ma Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie. Zagubione i podrzucone dzieci można odnaleźć w Domu Małego Dziecka (dawny Dom ks. Boduena) w Warszawie, ul. Nowogrodzka 75, który zachował dokumentację. Jeżeli dziecko było np. ocalone w naszym Zgromadzeniu, to kilka domów dziecka posiada księgi wychowanków i księgi meldunkowe, w których wojenne dzieci odnajdują swoje nazwiska.

2018-02-14 11:10

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Chełmno: siostry szarytki i ich podopieczni potrzebują modlitwy

2020-04-30 13:57

[ TEMATY ]

zakon

Archiwum sióstr szarytek

Biskup toruński Wiesław Śmigiel wzywa wiernych do modlitewnego wsparcia sióstr szarytek z Chełmna i ich podopiecznych. Klasztor i placówki prowadzone przez siostry zostały dotknięte epidemią koronawirusa. Zakażonych jest ponad 40 osób.

Jeszcze do niedawna Siostry Miłosierdzia z Prowincji Chełmińsko-Poznańskiej, znane jako szarytki z Chełmna, same niosły pomoc potrzebującym. Niestety podczas niesienia pomocy chorym i cierpiącym siostry zostały zarażone koronawirusem.

Dziś w kompleksie klasztornym w Chełmnie chorych jest ponad 40 osób: sióstr i pracowników świeckich. Część z nich przebywa w izolatorium w Ciechocinku, a część w szpitalu zakaźnym w Grudziądzu.

Siostry prowadzą Dom Opieki Społecznej oraz ośrodek dla niepełnosprawnych dzieci, wydają także żywność bezdomnym i ubogim.

Na skutek epidemii Covid-19 placówka objęta jest kwarantanną, a wszystkim siostrom, pracownikom i podopiecznym przeprowadzono testy na obecność wirusa. Na szczęście u wszystkich podopiecznych wyniki testów są negatywne.

Biskup toruński Wiesław Śmigiel prosi wszystkich wiernych, by otoczyli tę wyjątkowo trudną sytuację swoją modlitwą. - Módlmy się do Jezusa, Króla Miłosierdzia o opiekę nad siostrami, pracownikami świeckimi i ich rodzinami oraz nad podopiecznymi. Niech Maryja, Uzdrowienie chorych, wyprasza łaskę zdrowia i będzie umocnieniem w tym trudnym czasie - apeluje bp Śmigiel, zapewniając o codziennej modlitwie w intencji wszystkich dotkniętych pandemią.

CZYTAJ DALEJ

Miliony od Trzaskowskiego dla byłej agentki

2020-05-23 18:19

[ TEMATY ]

polityka

komentarz

Facebook.com

Jolanta Lange wcześnie nazywała się Jolanta Gontarczyk i jako tajny współpracownik komunistycznego wywiadu TW Panna inwigilowała ks. Franciszka Blachnickiego. Jej fundacja nadal otrzymuje gigantyczne pieniądze z warszawskiego ratusza

W sierpniu 2019 roku odkryłem, że prezes jednej z warszawskich fundacji Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego Pro Humanum Jolanta Lange ma zmienione nazwisko. Do 2008 r. nazywała się Jolanta Gontarczyk TW Panna. Kobieta była jedną z ważniejszych agentek komunistycznej służby PRL, którą w latach 80-tych skierowano do inwigilacji twórcy Ruchu Światło Życie Sługi Bożego ks. Franciszka Blachnickiego. Obecna prezes stowarzyszenia Pro Humanum była więc płatnym i bardzo niebezpiecznym współpracownikiem reżimu komunistycznego, którą w latach 80. ścigał nawet kontrwywiad RFN.

O sprawie zrobiło się bardzo głośno i na jej temat rozpisywały się gazety, a o jej przeszłości informowały media internetowe i największe telewizje. Wydawałoby się, że po tych informacjach kierowany przez prezydenta stolicy Rafała Trzaskowskiego urząd będzie unikał dalszej współpracy z fundacją Pro Humanum, na której czele nadal stoi "prezeska" Jolanta Lange vel Gontarczyk.

Niestety nic takiego się nie stało, bo 12 grudnia 2019 r. według zarządzenia "NR 1843/2019 PREZYDENTA MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY" została przyznana dotacja 1 850 000 złotych na Prowadzenie Centrum Wielokulturowego w Warszawie, którego głównym operatorem jest właśnie fundacja Jolanty Lange. Prawie dwa miliony złotych publicznych pieniędzy przeznaczone jest na "działalność na rzecz integracji cudzoziemców, upowszechniania i ochrony wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji w latach 2019-2022". Tych pieniędzy może być znacznie więcej, bo przeglądając umowy między Pro Humanum, a warszawskim ratuszem z poprzednich lat oprócz głównej umowy na prowadzenie "Centrum" były także dotacje na mniejsze projekty.

Czy znając przeszłość agentki służb komunistycznych można wnioskować, że prezes Jolanta Lange ma doświadczenie i zasługi dla upowszechniania i ochrony wolności oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji? To retoryczne pytanie należy postawić kandydatowi na urząd prezydenta RP Rafałowi Trzaskowskiemu.

Sprawa może mieć ciąg dalszy. Jolanta Gontarczyk była bowiem jedną z ostatnich osób, która widziała ks. Franciszka Blachnickiego przed jego tajemniczą śmiercią. Na pewno będzie musiała znów zeznawać, bo 21 kwietnia 2020 r. "prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach podjął na nowo, umorzone w dniu 6 lipca 2006 roku, śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej, stanowiącej zbrodnię przeciwko ludzkości, polegającej na dokonaniu zabójstwa ks. Franciszka Blachnickiego w dniu 27 lutego 1987 roku w Carlsbergu przez funkcjonariuszy publicznych, poprzez podanie substancji, która spowodowała jego nagłą śmierć, co stanowiło prześladowanie pokrzywdzonego z powodów politycznych i religijnych".

Analizując treści ze strony internetowej Pro Humanum oraz na Facebooku można odnieść wrażenie, że stowarzyszenie jest mocno zaangażowane politycznie i światopoglądowo. Zapraszają na parady LGBT. Na fanpage można było znaleźć także sprofanowany wizerunek Matki Bożej Częstochowskiej z tęczowym nimbem. Podczas uroczystości w Centrum Wielokulturowym zapraszany jest warszawski chór LGBT.

Więcej o współpracy Jolanty Lanego vel Gonatrczyk z warszawskim ratuszem oraz jej politycznej kariery w latach 90

CZYTAJ DALEJ

Prezydent: chcemy zajmować należne nam miejsca w UE, będziemy walczyli o swoje prawa

2020-05-28 14:47

[ TEMATY ]

Andrzej Duda

wybory 2020

PAP

Chcemy zajmować należne nam miejsca w UE, dlatego domagamy się na każdym polu poszanowania naszych praw, walczymy i będziemy twardo walczyli o swoje prawa i pozycję - powiedział w czwartek w Piątku (woj. łódzkie) prezydent Andrzej Duda.

Prezydent, który wziął udział w uroczystej sesji Rady Miejskiej w Piątku, podkreślał, że obchodzimy 30-lecie odtworzenia w Polsce samorządu terytorialnego.

Andrzej Duda przywoływał słowa prezydenta Lecha Kaczyńskiego, że naród, który chce być uważany za wielki naród europejski musi się takim krajem czuć i musi to pokazywać. "A po drugie, że będziesz szanowany jako naród, ale również jako człowiek wtedy, kiedy będziesz szanował sam siebie, a to oznacza, że znasz swoją wartość, rozumiesz sferę swoich praw, rozumiesz swoje miejsce na ziemi, w Europie, rozumiesz swój potencjał" - mówił Duda.

Dodał, że "tak właśnie stara się działać i taką właśnie Polskę stara się tworzyć". "Dlatego jestem dziś tutaj, w centrum Rzeczpospolitej i w centrum Europy, żeby powiedzieć, że tak, jesteśmy centrum Europy i dlatego dzisiaj działamy i w przestrzeni krajowej, i przestrzeni międzynarodowej realizując ambitne cele, rozwijając współpracę międzynarodową na ambitnym poziomie współorganizując politykę państw Europy Środkowej chociażby poprzez budowanie współpracy w zakresie Trójmorza" - mówił prezydent.

"Chcemy też zajmować należne nam miejsca w Unii Europejskiej i dlatego tego należnego nam miejsca domagamy się i dlatego domagamy się na każdym możliwym polu poszanowania naszych praw (...). Walczymy i będziemy twardo walczyli o swoje prawa i swoją pozycję" - oświadczył.

Zwracał też uwagę na takie inwestycje jak gazoport w Świnoujściu czy gazociąg Baltic Pipe, którego budowa właśnie się rozpoczyna. Duda mówił, że Polska chce być hubem gazowym dla Europy środkowej.

"Chcemy, żeby od nas pobierano gaz do innych krajów, tam gdzie on jest potrzebny, chcemy być w związku z tym, także i gwarantem europejskiego bezpieczeństwa" - powiedział prezydent.(PAP)

autor: Karol Kostrzewa, Agnieszka Grzelak-Michałowska

kos/ agm/ mok/

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

Wspierają nas

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję