Reklama

Spacer po żydowskim Wrocławiu

2019-08-06 09:22

Anna Majowicz
Edycja wrocławska 32/2019, str. 6-7

Anna Majowicz
Jerzy Kichler opowiada o wrocławskiej społeczności żydowskiej i żydowskich zabytkach Wrocławia

Chrześcijaństwo zrodziło się z judaizmu i pozostaje w nim mocno zakorzenione. W jednym ze swoich przemówień Jan Paweł II nazwał Żydów naszymi „starszymi braćmi w wierze”. Papież uznał, że „religia żydowska nie jest dla naszej religii rzeczywistością zewnętrzną, lecz czymś wewnętrznym”

Udokumentowana historia obecności Żydów we Wrocławiu liczy 800 lat, jednakże bez wątpienia jest jeszcze starsza. Obecność ta, choć przerywana prześladowaniami i wygnaniami, miała istotne znaczenie dla miasta i z początku również dla jego rozwoju gospodarczego. Wrocław to jedno z głównych miast, w którym po wojnie Żydzi się osiedlali – w sumie powróciło tu ok. 16 tys. osób. Niestety dziś na liście członków Gminy Żydowskiej we Wrocławiu zapisanych jest zaledwie 150 rodzin. Postanowiliśmy sprawdzić, jak wygląda ich życie w mieście i udaliśmy się 25 lipca na zorganizowany przez Gminę Żydowską pierwszy spacer z przewodnikiem po żydowskim Wrocławiu.

Synagoga pod Białym Bocianem

Wycieczka rozpoczęła się od Synagogi pod Białym Bocianem, która mieści się przy ul. Pawła Włodkowica 7. Na placu przed wejściem zgromadziło się kilkadziesiąt osób, których przywitał Jerzy Kichler – działacz społeczności żydowskiej w Polsce, którego działalność znacznie wpłynęła na odrodzenie życia żydowskiego w kraju po 1989 r. – Wiele osób pyta mnie o nazwę Synagogi. Szczerze – nie mam pojęcia skąd się wzięła. I to nie dlatego, że się nie zainteresowałem. Świątynia pozbawiona jest dokumentacji od czasu powstania, czyli 1829 r., aż do roku 1968, kiedy to antysemicka kampania doprowadziła do zawieszenia nabożeństw w Synagodze – rozpoczął spotkanie Jerzy Kichler. Przewodnik przytoczył zebranym historię Synagogi, zwracając uwagę na przejęcie jej w 1974 r. przez Skarb Państwa i przekazanie Uniwersytetowi Wrocławskiemu. – Z informacji, które znalazłem w archiwum wynika, że wnętrze Synagogi miało być adaptowane na bibliotekę. Niestety prace zarzucono, co doprowadziło jedynie do większej dewastacji budynku. Później Synagogę zakupiło Centrum Kultury i Sztuki i na kilka lat stała się miejscem występów artystycznych. Dalsze zniszczenia – głównie w efekcie dwóch pożarów – doprowadziły do kolejnej zmiany właściciela. Została nim w 1989 r. wrocławska Akademia Muzyczna, planująca budowę sali koncertowej. Po zdjęciu dachu zaprzestano jednak jakichkolwiek robót, a pozostawiona na pastwę losu świątynia popadła w ruinę – opowiadał Jerzy Kichler. Jak się okazało Synagoga pod Białym Bocianem wróciła do prawowitego właściciela – wrocławskiej społeczności żydowskiej, dzięki zaangażowaniu kard. Henryka Gulbinowicza, który przekonał Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego do jej wykupienia. Synagoga powróciła w ręce odrodzonej Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu 10 kwietnia 1996 r. Dwa lata później, w listopadzie 1998 r., 60 lat po wydarzeniach „nocy kryształowej”, miało miejsce w Synagodze szczególne nabożeństwo. Obecny był ówczesny prezydent Wrocławia Bogdan Zdrojewski oraz Jerzy Buzek, który obejmował wówczas stanowisko premiera Rządu RP.

Po obejrzeniu Synagogi i ciekawych ekspozycji, które aktualnie są w niej wystawione (m.in. ekspozycja dotyczącej historii Synagogi, Gminy Żydowskiej i 10 lat działalności Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej), wycieczka przeszła pod pamiątkową tablicę na dziedzińcu. To z tego miejsca deportowani byli Żydzi w czasie II wojny światowej. – Zanim Hitler doszedł do władzy, w niemieckim Wrocławiu mieszkało 24 tys. Żydów, z czego 4 tys. to Żydzi z polskim obywatelstwem. Te 4 tys. osób partiami deportowano. Pierwsza deportacja rozpoczęła się już 21 listopada 1941 r. i po czterech dniach aresztowani wyjechali z wrocławskiego dworca Nadodrze w kierunku Kowna. Następne transporty jechały do Auschwitz i Teresina – tłumaczył Jerzy Kichler. Wskazał także na okna Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej, które prowadzone jest przez Fundację Bente Kahan przy ścisłej współpracy z Gminą Żydowską we Wrocławiu i przy wsparciu miasta Wrocław. – Bente Kahan to norweska Żydówka, która przyjechała do Wrocławia na początku lat 2000 i bardzo nam pomogła przy odbudowie Synagogi – wyremontowała piwnice i Małą Synagogę – nadmienił.

Reklama

Żydowskie Seminarium Teologiczne

W latach 1854-1938 przy ul. Włodkowica 14/16/18 działało Żydowskie Seminarium Teologiczne. Była to pierwsza w Europie Środkowej nowoczesna uczelnia kształcąca rabinów i nauczycieli. – Seminarium powstało z inicjatywy jednego z najważniejszych rabinów w historii judaizmu, Abrahama Geigera i miało uczyć rabinów postępowych, czyli takich, którzy prowadzą swoją gminę przystosowując ją do życia współczesnego. Oczywiście mówimy teraz o I połowie XIX wieku, a więc zgoła innych zwyczajach, niż dzisiejsze – tłumaczył Jerzy Kichler. Geigerowi chodziło głównie o to, aby zapobiegać masowemu przechodzeniu Żydów na chrześcijaństwo. Dlatego też, zdaniem Kichlera, Synagoga przypomina kształtem kościół, ponieważ miała cieszyć także oko. Pierwszym rektorem Seminarium był Zacharias Frankel. Ponieważ zarządzający uczelnią bali się, że rabini kształceni bardzo postępowo nie znajdą pracy w ortodoksyjnych gminach, nadali szkole trzeci kierunek. – Na świecie żyje 16 mln Żydów, a mniej więcej jedna trzecia z nich deklaruje się jako osoby wierzące; z tej jednej trzeciej 40% to Żydzi reformowani. Tych Żydów, których nazywamy ortodoksyjnymi jest niecałe 10%. Pozostali są z kierunku utworzonego właśnie przez to Seminarium – tłumaczył przewodnik, dodając, że Żydowskie Seminarium Teologiczne było jednym z najważniejszych na świecie ośrodków nauk o judaizmie, na którym wzorowały się uczelnie w Berlinie, Wiedniu, Budapeszcie, Nowym Jorku, a później nawet w Izraelu. Dziś po uczelni nie ma śladu – w 1938 r. zlikwidowali ją naziści. Warto przy tym wspomnieć, że tuż obok Seminarium znajdował się klasztor Elżbietanek. Co ciekawe, Elżbietanki na potrzeby uczelni dzierżawiły swój ogród. – Niezwykła sprawa. Nam się wydaje, że między chrześcijanami a Żydami istniał ciągły konflikt. Jak widać, to nieprawda. Oni nie tylko ze sobą sąsiadowali, ale bardzo dobrze ze sobą żyli – dodał Jerzy Kichler.

Pomnik rotmistrza Pileckiego

Chociaż rotmistrz Pilecki nie był ani Żydem, ani wrocławianinem, to jego pomnik jest niezwykle ważny dla żydowskiej społeczności Wrocławia. – Rotmistrz dobrowolnie dał się złapać przez Niemców po to, aby zorganizować ruch oporu w KL Auschwitz. I to mu się udało. Dla mnie, jako Żyda, jest on bardzo ważną postacią w historii Polski i świata. W kwietniu, kiedy obchodzimy dzień pamięci o Holocauście, przychodzę tu z grupą moich żydowskich przyjaciół, by się za niego pomodlić – mówił Jerzy Kichler. W dzień pamięci Holocaustu wrocławscy Żydzi spotykają się także po drugiej stronie fosy, na ul. Łąkowej, gdzie niegdyś znajdowała się tzw. Nowa Synagoga, którą podczas „nocy kryształowej” spaliły bojówki hitlerowskie, a teraz na jej miejscu stoi pomnik autorstwa Jerzego Kichlera. – Nowa Synagoga była trzy razy większa niż ta na Włodkowica. Modliło się tu jednocześnie 2,5 tys. osób – to prawie tyle samo, ile pomieści katedra wrocławska – nadmienił przewodnik.

Żydowskie domy towarowe i dawny Teatr Żydowski

Trasa spaceru objęła także żydowskie domy towarowe i dawny Teatr Żydowski. – W 1905 r. Gmina Żydowska była bardzo majętna. Całą ulicę Świdnicką stanowiły żydowskie domy handlowe i duże prywatne banki. Po I wojnie światowej tylko 2 z 48 banków prywatnych w Breslau nie były ich własnością. To pokazuje, jak potężna ekonomicznie była ta społeczność – mówił Jerzy Kichler. Przy dawnym Teatrze Żydowskim zwrócił uwagę słuchaczy na to, że po pierwsze teatr pozwalał na nieprzerwane utrzymanie kontaktu z językiem jidysz, a po drugie dawał poczucie powrotu do przeszłości i do świata, który został zrujnowany przez wojenną zawieruchę. – Dzięki niemu ocaleni Żydzi mieli poczucie, że nie wszystko zostało stracone – zakończył Jerzy Kichler.

Tagi:
wiara

Wakacyjne powroty

2019-08-21 11:24

Bp Andrzej Przybylski, biskup pomocniczy archidiecezji częstochowskiej
Niedziela Ogólnopolska 34/2019, str. 22

Dobra inauguracja jest warunkiem dobrego końca

Tak niedawno pakowaliśmy walizki i plecaki, a dziś trzeba już myśleć o nowym, powakacyjnym etapie życia. Warto z tym nie marudzić i nie czekać, aż wszystko samo wejdzie na stare tory. Końcówka wakacji to ważny czas dla duszpasterstwa oraz dla formacji duchowej każdego z nas.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Watykan: kard. Pell ma prawo apelacji do Sądu Najwyższego

2019-08-21 08:51

st (KAI) / Watykan

Stolica Apostolska odniosła się do odrzucenia przez Sąd Najwyższy stanu Wiktoria apelacji kard. Georga Pella i przypomniała, że australijski purpurat niezmiennie podkreśla swoją niewinność oraz ma prawo do apelacji w Sądzie Najwyższym Australii.

Ks. Cezary Chwilczyński

Oto treść oświadczenia Stolicy Apostolskiej w tłumaczeniu na język polski:

Podkreślając swój szacunek dla australijskiego systemu sądowego, jak oświadczono 26 lutego po ogłoszeniu wyroku pierwszej instancji, Stolica Apostolska przyjmuje do wiadomości decyzję sądu o oddaleniu apelacji kardynała Pella.

Oczekując na zapoznanie się z ewentualnymi dalszymi krokami postępowania sądowego Stolica Apostolska przypomina, że kardynał zawsze podkreślał swoją niewinność i że ma prawo odwoływać się do Sądu Najwyższego.

Przy tej okazji Stolica Apostolska wraz z Kościołem w Australii potwierdza swoją bliskość wobec ofiar wykorzystywania seksualnego i staranie by kontynuować, za pośrednictwem właściwych władz kościelnych, ściganie tych członków duchowieństwa, którzy są za nie odpowiedzialni.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

„Rada pedagogiczna” szkół katolickich obradowała na Jasnej Górze

2019-08-21 17:13

mir/Radio Jasna Góra / Jasna Góra (KAI)

Na Jasnej Górze spotkali się dyrektorzy szkół katolickich. Rozmawiali m.in. o tym, co znaczy wypełnić swoje zadania wobec uczniów szkoły katolickiej, o apostolskim wymiarze szkoły i o zmianach w prawie oświatowym. Spotkanie z udziałem ponad 260 osób stanowiło w przededniu nowego roku szkolnego także okazję omówienia spraw organizacyjnych oraz programu IX Tygodnia Wychowania (15 – 21 września br.).

Ks. Daniel Marcinkiewicz

Mimo wielu wyzwań wynikających ze zmian w prawie oświatowym, w tym finansowania szkół niesamorządowych, zwłaszcza niepublicznych s. Patrycja Garbacka z Rady Szkół Katolickich podkreśliła, że to nie one są najważniejsze. Jej zdaniem najistotniejsze są kwestie tożsamości i wartości moralnych.

Zagadnienie - po co szkoła katolicka w Kościele i w świecie, szanse i pułapki podjął o. prof. dr hab. Dariusz Kowalczyk SJ. Dziekan Wydziału Teologii na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie zwrócił uwagę, że szkoła katolicka ma być taka nie tylko z szyldu, ale przez wierność katolickiemu nauczaniu i misji Kościoła, zwłaszcza wobec „przetaczającej się nad światem, szczególnie po 1968r., ideologii neomarksistowskiej lewicy”. Ideologia ta ma charakter totalitarny i minimalizuje władzę rodzicielską – uwrażliwiał prelegent. Wskazał na trzy postawy wobec ideologii gender i LGBTQ; postawę „chrzczenia” tego ideologicznego języka, czyli tłumaczenie jej zasad, pojęć, opinii językiem ewangelicznym, co jest bardzo groźne, postawę lekceważenia problemu oraz postawę przeciwstawiania się – spokojnego i merytorycznego – i tę ostatnią postawę – zdaniem o. Kowalczyka – powinny przyjąć szkoły katolickie. Podkreślił, że jednym z ważnych elementów obrony katolickości jest obrona biblijnej antropologii. Prelegent przypomniał też niedawny dokument Kongregacji ds. Edukacji Katolickiej pt. ‘Stworzył ich jako mężczyznę i kobietę`.

Z kolei prof. dr hab. Katarzyna Olbrycht mówiła o podstawach budujących wspólnotę wychowawczą w oparciu o założenia filozofii personalistycznej Karola Wojtyły. - O tej wspólnocie nigdy za wiele, trzeba ciągle o tym przypominać, że szkoła nie stoi tylko jedną osobą – dyrektorem, ale całą wspólnotą, którą tworzy tę szkołę – podkreślił ks. Zenon Latawiec, przewodniczący RSK.

Spotkanie na Jasnej Górze jest też przygotowaniem do obchodzonego w tym roku po raz 9-ty Tygodnia Wychowania, którego mottem są słowa skierowane do Jezusa przez Jego przyszłych uczniów: „Nauczycielu, gdzie mieszkasz?” (J 1, 38).

Program przygotowany na tegoroczny Tydzień Wychowania wskazuje m.in. na rodzinę jako pierwszą przestrzeń w towarzyszeniu młodemu człowiekowi w jego dojrzewaniu, kształtowanie umiejętności rozeznawania i odpowiedzialnego podejmowania decyzji dotyczących przyszłego życia.

Spotkanie formacyjne Dyrektorów Szkół Katolickich zakończyła Msza św. celebrowana o godz. 14.00 Eucharystii przewodniczył bp Marek Mendyk, Asystent Rady Szkół Katolickich z ramienia Konferencji Episkopatu Polski.

Sierpniowa konferencja dyrektorów szkół katolickich jest jednym z trzech spotkań tego typu odbywających się na Jasnej Górze. W listopadzie lub na początku grudnia odbywa się Forum Szkół Katolickich. W tym roku jego gościem specjalnym będzie kard. Robert Sarah prefekt Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów.

Natomiast w marcu ma miejsce także konferencja dyrektorów. Oprócz tego we wrześniu gromadzi się też Forum Szkół Katolickich, które obejmuje dzieci i młodzież. Spotkania mają na celu realizację zadań statutowych Rady Szkół Katolickich tzn. wspieranie szkolnictwa katolickiego w wypełnianiu jego misji, jaką jest nauczanie, kształcenie, ale przede wszystkim wychowywanie.

Rada Szkół Katolickich obchodzi w tym roku jubileusz 25-lecia.

Rada Szkół Katolickich (RSK) została powołana w 1994 r. przez Konferencję Episkopatu Polski. Zrzesza szkoły katolickie prowadzone przez kościelne osoby prawne oraz szkoły, które zostały uznane za katolickie dekretem biskupa diecezjalnego i są prowadzone przez inne osoby prawne lub fizyczne. Wszystkie szkoły katolickie w Polsce są zrzeszone w Radzie Szkół Katolickich i pozostają pod opieką Konferencji Episkopatu Polski. RSK posiada osobowość prawną kościelną i cywilną. Działa w oparciu o Statut. Pracami Rady kieruje Zarząd, na czele którego stoi Przewodniczący. Kandydatura przewodniczącego jest każdorazowo zatwierdzana przez Konferencję Episkopatu Polski. Rada Szkół Katolickich wspiera szkoły oraz ich organa założycielskie w zachowaniu katolickiej tożsamości i rozwijaniu działalności.

Patronką szkolnictwa katolickiego w Polsce jest Matka Boża Jasnogórska.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem