Reklama

rozmowa z mistrzem

Bez sztuki ludzie stają się gorsi

2019-10-16 12:28

Rozmawia Wiesława Lewandowska
Niedziela Ogólnopolska 42/2019, str. 46-47

Grzegorz Boguszewski

Wiesława Lewandowska: – Na szwajcarskich stronach internetowych jeszcze dziś można znaleźć zdjęcie radosnego młodego chłopaka z rozwichrzoną czupryną i batutą w ręku. To wtedy, Maestro, wszystko się zaczęło – współpraca z najlepszymi orkiestrami świata oraz ze znakomitymi solistami, wielkie sale koncertowe Europy, Ameryki, Azji?

Grzegorz Nowak: – Tak, to był międzynarodowy konkurs dyrygencki im. Ernesta Ansermeta w Genewie, w którego historii tylko dwa razy przyznano pierwsze nagrody; miałem zaszczyt być pierwszym zwycięzcą. Do Genewy udałem się nie z Polski, lecz ze Stanów Zjednoczonych; studiowałem w Eastman School of Music, która zafundowała mi stypendium doktoranckie, potem objąłem posadę profesora na Uniwersytecie Ohio. Po genewskim konkursie pojawiło się mnóstwo zaproszeń na koncerty, objąłem stanowisko dyrektora znakomitej szwajcarskiej orkiestry symfonicznej i opery w Biel/Bienne. Wróciłem więc do Europy, a stąd znów ruszyłem w świat, atrakcyjnych propozycji pracy nigdy nie brakowało.

– I to przez wiele lat! A przecież praca wziętego dyrygenta to niezwykle wyczerpujące zajęcie...

– Po jednym z koncertów moja córeczka, mająca wówczas cztery lata, oświadczyła: ja też będę dyrygentem, bo ty masz tyle radości przy pracy, a inni ludzie wcale tak się nie cieszą, gdy ciężko pracują. A codzienność dyrygenta jest taka, że zanim dojdzie do koncertu, potrzeba wytężonej pracy nad własną wizją poprowadzenia utworu, a potem często niełatwej pracy z orkiestrą. Mimo wszystko nigdy nie opuszcza mnie ta radość z muzykowania.

– A kiedy po raz pierwszy przyszły maestro ją w sobie odkrył?

– Nie jest to odkrycie, ale z pewnością byłem najnudniejszym przedszkolakiem; gdy moi rówieśnicy wciąż zmieniali plany na przyszłość, ja niezmiennie obwieszczałem, że będę muzykiem i kropka. Nie mogło być inaczej, bo w mojej rodzinie od pokoleń wszyscy byli organistami. Zresztą później, już w czasie studiów muzycznych, sam byłem organistą w kościele na Wzgórzu św. Wojciecha w Poznaniu.

– Skąd pomysł na dyrygenturę?

– Rodzice posłali mnie na przedszkolną naukę gry na skrzypcach, ale jak tylko zobaczyłem orkiestrę i dyrygenta, od razu postanowiłem, że będę dyrygentem. W czasie studiów byłem koncertmistrzem w Teatrze Muzycznym w Poznaniu, ale ostatecznie na drogę dyrygentury skierował mnie pewien zabawny tzw. zbieg okoliczności. Władze nowo powstałego wówczas województwa słupskiego zwróciły się do znakomitego reżysera Macieja Prusa o „zrobienie w ich mieście operetki”, a ten się ochoczo zgodził, myśląc, że chodzi o „Operetkę” Gombrowicza. Gdy okazało się, że idzie o stworzenie teatru operetkowego, zaangażowany w tę niebywałą sprawę kompozytor Jerzy Satanowski poprosił mnie o pomoc, jak się z tego wykręcić, nie przyznając się do nieporozumienia. Zaproponowaliśmy jedynie sensowną w tamtych warunkach formułę teatru muzycznego, a nie operetki. Tłumaczyliśmy słupskim marzycielom, że taki teatr to ogromne przedsięwzięcie, że nie da się ściągnąć artystów, bo przecież nie ma dla nich mieszkań...

– Nie poskutkowało?

– Na szczęście! Dziś tamten upór daje wiele do myślenia... Mieszkania zbudowano. Wielu bardzo dobrych artystów zdecydowało się wtedy na tę słupską przygodę. Wkrótce zrobiliśmy tam przedstawienie złożone z dwu oper Mozarta („Bastien i Bastienne” i „Dyrektor teatru”) w reżyserii Ryszarda Peryta, który wtedy po raz pierwszy wyreżyserował operę, a potem był już wyłącznie reżyserem operowym, dedykowanym do Mozarta. A Maciej Prus zrobił tę swoją „Operetkę” Gombrowicza. Znakomicie się tam pracowało. To były naprawdę dobre czasy dla polskiej kultury: naszą uwerturę z „Dyrektora teatru” w całości puszczono w czasie dziennika telewizyjnego! Dzisiejszy świat uważa, niestety, że muzyka klasyczna interesuje wyłącznie osoby starsze. Moim zdaniem, trzeba bić na alarm i zadbać o to, żeby nasze dzieci oswajać z tym rodzajem muzyki, żeby pokazywać całe jej piękno i znaczenie.

– Czy komuś jeszcze na tym zależy?

– Nie wiem, jak to wygląda obecnie w Polsce, ale w tzw. wielkim świecie tak się jeszcze zdarza; najlepsze orkiestry organizują specjalne serie koncertów dla dzieci. W USA w swoim czasie prowadziłem takie specjalne koncerty; robiłem quiz na rozpoznanie zagranego utworu, dzieci odpowiadały, że to muzyka ze znanej im bajki lub filmu... Wtedy tłumaczyłem, że to motyw np. z symfonii Césara Francka, a potem graliśmy oryginalny utwór. Dzieciaki były zachwycone, na pewno przestały się bać określenia „muzyka poważna”. A to ważne dla przyszłości, bo przecież „muzyka łagodzi obyczaje”, zwłaszcza subtelna muzyka klasyczna. Nic więc nie zastąpi dobrej klasycznej orkiestry.

– Ile prawdy jest w powiedzeniu, że „nie ma dobrych orkiestr, są tylko dobrzy dyrygenci”?

– Powiedziałbym, że bywają dobre orkiestry i dobrzy dyrygenci. Warszawski Teatr Wielki ma dziś bardzo dobrą orkiestrę, mającą wielu znakomitych muzyków, którzy potrafią grać zespołowo, słuchają się nawzajem, idealnie reagują na dyrygenta, co jest bardzo ważne w orkiestrze operowej, bo tu na scenie mogą się zdarzyć różne nieprzewidziane sytuacje. Muszę przyznać, że dziś ta orkiestra może się porównywać z najlepszymi na świecie.

– Czego zatem brakuje, by mogła zrobić światową karierę?

– Trzeba by jej stworzyć szansę na samodzielne wyjście na estradę i zaistnienie czysto symfoniczne. Chciałbym, aby mogła grać własne wielkie koncerty. A zatem należałoby pozyskać odpowiednie zaplecze materialne i opracować atrakcyjny repertuar, inny od tego, który proponuje Filharmonia Narodowa.

– Czyli jaki?

– Teatr operowy ma tu ogromne możliwości. Mamy przecież wielu robiących światową karierę polskich śpiewaków, lecz w przedstawieniach Teatru Wielkiego występują oni raczej rzadko, bo nie mogą sobie pozwolić na dłuższe przerwy w zagranicznych kontraktach, zaś na koncerty zapewne byliby w stanie przyjechać. A z czasem można by planować także koncerty zagraniczne...

– W 2017 r. objął Pan ponownie stanowisko dyrektora muzycznego Teatru Wielkiego Opery Narodowej. Jak wiele już udało się zdziałać?

– Mamy już pewne sukcesy. Zrobiliśmy np. wznowienia zapomnianych polskich oper – „Goplana” Władysława Żeleńskiego zdobyła operowego Oscara: nagrodę International Opera Awards, natomiast nasza produkcja z minionego sezonu – „Manru” Ignacego Paderewskiego – zdobyła nominację do tejże nagrody. Dostrzeżono nas! Warszawski Teatr Wielki z lokalnej opery zmienia się w instytucję na naprawdę światowym poziomie.

– Czy współpraca z warszawską orkiestrą jest podobnie satysfakcjonująca jak z tymi najlepszymi, którymi było Panu dane dyrygować?

– Trudno tu porównywać, bo za każdym razem to całkiem nowe wydarzenie, ale radość i satysfakcja pozostają zawsze na tym samym poziomie. Tak było od początku, od pamiętnego koncertu w Genewie. Jednak najbardziej fantastycznym moim doświadczeniem był pierwszy kontakt z Royal Philharmonic Orchestra, po którym zaproponowano mi stanowisko jednego z jej stałych głównych dyrygentów.

– Na czym polega ta zaszczytna współpraca?

– Jest to orkiestra, która gra mnóstwo koncertów na całym świecie, a o jej sukcesie i repertuarze decyduje złożony z muzyków tzw. komitet dyrekcyjny. Trzeba przyznać, że ta struktura organizacyjna funkcjonuje tam fantastycznie, bo w dużym stopniu eliminuje ograniczenia repertuarowe narzucane przez menadżerów...

– Można powiedzieć, że w tej orkiestrze rządzą muzycy z ogromnym poczuciem misji szerzenia tzw. kultury wysokiej?

– Tak. I robią to najlepiej na świecie. A przy tym są to muzycy znakomici, skromni, grają jak marzenie, cieszą się bardzo z tego, co robią, i są otwarci na wszelkie nowe wyzwania. Mogę o tym zaświadczyć, bo spośród wszystkich orkiestr, z którymi pracowałem, to właśnie z Royal Philharmonic Orchestra odbyłem najwięcej koncertów.

– Co ze swego bogatego doświadczenia będzie się Pan starał przeszczepić na dzisiejszy polski grunt?

– Nie wszystko jest możliwe. Niestety, zbyt ambitne realizacje – te naprawdę rozwijające kulturę wysoką, kształtujące gusta odbiorców – nigdzie nie „sprzedają się” dobrze. Gdybym np. chciał zrobić w Teatrze Wielkim cały sezon muzyki współczesnej, to zapewne stracilibyśmy publiczność, która wciąż chce słuchać tych już jej znanych, najgenialniejszych utworów. Niemniej każda dobra orkiestra ma moralny obowiązek popierać muzykę współczesną, zwłaszcza muzykę lokalnych kompozytorów.

– To chyba coraz mniej możliwe, skoro w dzisiejszych czasach liczy się „dobra sprzedaż”, a więc raczej schlebianie niezbyt wysmakowanym gustom niż ich kształtowanie...

– To jest możliwe, jeśli tylko politycy zechcą bardziej wspierać artystów. Gdy pracowałem w Kanadzie, robiłem mnóstwo premier nowych kompozycji, a nawet zamawialiśmy je u kanadyjskich kompozytorów. Mam nadzieję, że także tu, w Polsce, gdy uda nam się zrobić i spopularyzować serię koncertów, nadejdzie czas na regularne zamawianie utworów u naszych twórców, zarówno młodych utalentowanych, jak i tych już uznanych.

– Bez solidnego mecenasa czy raczej – mówiąc dzisiejszym językiem: sponsora – nie będzie to chyba możliwe...

– Niestety, państwowe dotacje na orkiestry są wszędzie na świecie wciąż zmniejszane, np. budżet Royal Philharmonic Orchestra kilka lat temu obcięto o połowę. W Niemczech doprowadzono do powolnej eliminacji orkiestr przez ich łączenie zamiast drastycznej likwidacji. Tak więc na świecie mamy coraz mniej orkiestr, ponieważ politycy chcą mieć więcej pieniędzy na zbrojenia, a kultura jest pierwsza do odstrzału... Szkoda, bo bez wysublimowanej sztuki ludzie stają się gorsi, skłonni do agresji i przemocy.

– Jak Pan postrzega tę misyjno-ekonomiczną sytuację dzisiejszych polskich orkiestr?

– Niewiele ich mamy, a zatem wszystko przed nami. Faktem jest, że nawet w Teatrze Wielkim musieliśmy kilka razy skasować koncerty, bo nie najlepiej się sprzedawały. Państwo wprawdzie stara się wspierać sztukę, ale marzy mi się, żeby Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego miało większy budżet, który umożliwiłby nam realizację ambitnych planów. W Polsce kłopot z – nieźle funkcjonującym w innych krajach – sponsoringem prywatnym. Brakuje dobrych dla rozwoju kultury regulacji podatkowych. Musimy więc polegać na mecenacie państwa i liczyć na większą przychylność polityków. Loża rządowa w Teatrze Wielkim nigdy nie świeci pustką – mam nadzieję, że ten dowód docenienia naszej działalności artystycznej to dobry znak na przyszłość.

Grzegorz Nowak
Absolwent poznańskiej Akademii Muzycznej. Współpracował z kilkudziesięcioma orkiestrami na całym świecie. Jego wielokrotnie nagradzana dyskografia liczy ponad 100 płyt. Od września 2017 r. pełni funkcję dyrektora muzycznego Teatru Wielkiego – Opery Narodowej

Reklama

Kard. Sarah na Jasnej Górze: Bóg znika z horyzontu ludzkości

2019-11-15 15:34

it / Jasna Góra (KAI)

Na Jasnej Górze odbyło się 30. Ogólnopolskie Forum Szkół Katolickich. Gościem specjalnym spotkania był kard. Robert Sarah, prefekt Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. - Bóg Abrahama znika dziś z horyzontu ludzkości, Jezus Chrystus jedyny Zbawiciel i Odkupiciel jest eliminowany - mówił kardynał podczas Mszy św. Podkreślał, że każdy z nas jest odpowiedzialny za swoją wieczność.

Niedziela TV

Zwracając się do nauczycieli kard. Sarah zachęcał, by mieli zawsze w sercu pragnienie przekazywania swoim uczniom tego słuszne, dobre i piękne, obierając za przykład patrona dnia dzisiejszego, nauczyciela Tomasza z Akwinu św. Alberta Wielkiego. Podkreślał, że zadanie wychowawcy jest piękne, delikatne, ale i trudne.

- Przypomina trud wieśniaka, który uprawia jałową niekiedy ziemię, zarośniętą chwastami po jesiennych zasiewach – zauważył kaznodzieja. Jednak zachęcał: „nigdy nie traćcie nadziei co do swoich uczniów, ufajcie, być może są wśród nich nowi Tomasze z Akwinu, postępujcie więc jak św. Albert Wielki dajcie swoim uczniom i studentom przykład umysłu ciekawego odkrywania świata i pasjonującego się mądrością”.

Prefekt Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów podkreślał, że „katolicki nauczyciel ukazuje swoim nauczaniem harmonię ludzkiej wiedzy a swoim życiem rozumienie zaangażowania w służbę prawdzie Ewangelii”.

Kard. Sarah zauważył, że w naszych czasach ewangelizacja przechodzi przez dialog z obecnie istniejącą kulturą. - Jak stwierdził papież Benedykt XVI uczniowie Chrystusa uznają i chętnie przyjmują autentyczne wartości kultury naszych czasów, takie jak: wiedza naukowa i rozwój technologii, prawa człowieka, wolność wyznawania religii, demokracja, nie jest im też obca niebezpieczna kruchość ludzkiej natury, która stanowi zagrożenie dla drogi człowieka w każdym kontekście historycznym – mówił w kazaniu.

BPJG Krzysztof Świertok

Dodawał, że człowiek „docenia znaczenie tej kruchości, przede wszystkim nie lekceważy wewnętrznych napięć i sprzeczności naszej epoki, dlatego dzieło ewangelizacji nigdy nie jest zwykłym przystosowaniem do różnych kultur, lecz zawsze jest także oczyszczeniem, odważnym zerwaniem, które staje się dojrzewaniem i uzdrawianiem, otwarciem, które umożliwia narodziny nowego stworzenia będącego owocem Ducha Świętego”.

Gość Forum podkreślał, że współczesny człowiek nazbyt często żyje zanurzony w obecnym świecie wcale nie zabiegając o Królestwo Boże, tymczasem trzeba bardzo uważnie obserwować znaki czasu i czuwać. - Prośmy o łaskę stanu czujności, stanu modlitwy zarówno w studiowaniu jak i nauczaniu – mówił kaznodzieja.

Odnosząc się do Cudownego Obrazu matki Bożej kardynał zauważył, że „Ewangelia przypomina czym różni się ikona, która kieruje nas ku Bogu, od idola, który zwraca ku sobie wszystko czego dotknie”. - W jasnogórskim sanktuarium Matka Boża trzyma Jezusa i kieruje na Niego nasze spojrzenia. Niech Maryja uczyni z nas ikony Boga, byśmy swoich uczniów prowadzili do Boga i nieśli Chrystusa otaczającym nas ludziom" - zakończył kazanie gość z Watykanu.

Tematem Forum Szkół Katolickich jest powołanie chrześcijanina do dawania świadectwa, które buduje Kościół. W dwudniowym spotkaniu uczestniczy ok. 500 dyrektorów i nauczycieli. Wpisuje się ono też w jubileusz 25 lat istnienia Rady Szkół Katolickich.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Koncert z okazji 35-lecie męczeństwa bł. ks. Jerzego Popiełuszki

2019-11-16 21:32

Marian Florek

Z okazji 35 lecia męczeńskiej śmierci bł. ks. Jerzego Popiełuszki 16 listopada br. pod stropami jasnogórskiej bazyliki wybrzmiały przenikliwe dźwięki instrumentów i ludzkich głosów, w ramach kompozytorskiego koncertu Grzegorza Majki.

Marek Kępiński Biuro Jasna Góra

Urszula Borzęcka (sopran), Stanisław Duda (baryton), akordeonowy duet DUO ACCOSPHERE w składzie Alena Budziňáková-Palus i Grzegorz Palus oraz sam kompozytor przekazali licznie zgromadzonej widowni głębokie treści zawarte w poetyckich strofach zmarłego w tym roku Tadeusza Szymy, a będące hołdem poety wobec kapłana ludzkiej wolności ks. Jerzego Popiełuszki.

Jako pierwszy wybrzmiał utwór utwór do tekstu Marii Pawlikowskiej - Jasnorzewskiej pt. „Czarny portret” na sopran i akordeon; swoista kontemplacja oblicza Madonny. Całość wydarzenia muzycznego zwieńczyło prawykonanie „Testamentu ran”, dzieła w formie poematu wokalnego na sopran, baryton, dwa akordeony i realizatora-sonorystę.

Warstwa tekstowa złożona z 5 wierszy Tadusza Szymy, osnuta wokół postaci bł. Jerzego Popiełuszki, jego działalności, męczeństwa, wstawiennictwa, współczesnej czci, stała się nie tyle pretekstem do zbudowania muzycznej formy, ale tę formę wypełniła i dodała do warstwy dźwiękowej swoistą autonomię słowa, fundowaną na artystycznej i etycznej uczciwości poety. Choć poszczególne wiersze łączy wspólny temat, to odróżnia je od siebie perspektywa podmiotu lirycznego.

Raz jest on bacznym obserwatorem bieżących wydarzeń, relacjonującym je w czasie rzeczywistym i rzucającym na nie poetyckie światło osobistego przeżycia, a innym razem (po upływie mniej więcej 35. lat) jest autorem modlitewnych refleksji. Te wymienione i pozostale utwory, składające się na koncert, zmusiły słuchaczy do „uważności”. Do tej uważności do jakiej nawoływał zamordowany ks. Popiełuszko, aby nie zagubić się w trudnych czasach. Świadkami artystycznego wydarzenia, zorganizowanego pod patronatem „Niedzieli” przez Stowarzyszenie Wspólnota „Gaude Mater” byli m.in. przedstawiciele województwa śląskiego i śląskiego samorządu, znakomity kompozytor - prof. Juliusz Łuciuk, Lidia Dudkiewicz, członek Rady Programowej TVP i inni.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem