Reklama

W wolnej chwili

Naukowe Nagrody Nobla 2020

Tegoroczne Nagrody Nobla z medycyny oraz chemii otrzymali naukowcy, których praca przekłada się na ludzkie życie i zdrowie. Laureaci z dziedziny fizyki to praktycy, których dokonania stanowią milowe kroki w poznaniu Wszechświata.

2020-10-14 10:49

Niedziela Ogólnopolska 42/2020, str. 60-61

[ TEMATY ]

nauka

nagroda Nobla

Adobe.Stock.pl

W czasie pandemii i wszechobecnej obawy o przyszłość swoją oraz najbliższych doniesienia o laureatach Nagrody Nobla za 2020 r. wyjątkowo krzepią i dają nadzieję, bo skoro mamy doskonałych naukowców, zaawansowaną technologię i środki materialne, jesteśmy w stanie w krótkim czasie opracować szczepionkę i skuteczne lekarstwa przeciw COVID-19. Każdego dnia otrzymujemy informacje o postępach prac w tym zakresie i często kręcimy z dezaprobatą głową na słowa o „przekładaniu” dat premiery oczekiwanej przez cały świat szczepionki – najpierw na jesień tego roku, potem na wiosnę przyszłego, a może nawet jeszcze później. Wydawałoby się, że przy zaangażowaniu wybitnych specjalistów wyniki ich prac powinny być opublikowane właściwie natychmiast.

WZW typu C

Historia pracy i dokonań trzech wybitnych naukowców, którzy zostali w tym roku uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii, pokazuje, że postęp dokonuje się powoli, ale zaprzęganie do badań najnowszych technologii następuje właściwie natychmiast po ich wynalezieniu i przyspiesza prace w wielu dziedzinach nauki przy bardzo różnorodnych zagadnieniach. Nie inaczej było podczas prac nad skutecznymi lekami na wirusowe zapalenie wątroby – WZW.

Reklama

WZW było kiedyś i jest nadal wielkim problemem na całym świecie. Nieleczone prowadzi do marskości wątroby lub zmian rakowych. Jest poważnym zagrożeniem dla życia. Przez wiele lat może się rozwijać bezobjawowo, a w tym samym czasie osoba chora często zakaża innych. Od kilkudziesięciu lat wiadomo, że za zakażenie wątroby odpowiedzialne są wirusy. Wydzielono dwa typy takich zakażeń – typ A, czyli tzw. chorobę brudnych rąk, w której do zakażenia dochodzi przez spożywanie nieumytego pokarmu, np. owoców, warzyw, i picie brudnej wody, oraz typ B – przenoszony przez krew i wydzieliny ciała ludzkiego. Okazało się jednak, że WZW typu B nie zawsze jest właściwą diagnozą przy zakażeniach przez transfuzję krwi. Spora grupa pacjentów podczas przetoczeń krwi zakażała się WZW, choć wydawała się ona wolna od patogenów typu B. Tą grupą pacjentów zajmował się Harvey J. Alter.

Wykrył on, że za stan chorych odpowiada zupełnie inny rodzaj wirusa niż odkryte do tej pory. Samą chorobę nazwano „zapaleniem wątroby nie-A i nie-B”. To odkrycie było dopiero początkiem walki z chorobą zabijającą rocznie ok. miliona osób na całym świecie. Aby móc rozpocząć skuteczną walkę o zdrowie pacjentów, należało najpierw wyizolować i poznać wirusa. Dokonał tego zespół, w skład którego wchodził Michael Houghton. Udało się to po kilku latach badań z udziałem szympansów, kiedy to ostatecznie stwierdzono, że wirus nazwany HCV powoduje chorobę opisaną wcześniej przez Harveya J. Altera.

Kolejnym krokiem było stwierdzenie, czy w przetaczanej krwi znajduje się HCV, co było równoznaczne ze znalezieniem skutecznego badania eliminującego zakażoną krew z obiegu szpitalnego. Autorem takiego testu był Charles M. Rice, naukowiec z Washington University w St. Louis. Statystycznie przed pojawieniem się tego badania jedno na trzy przetoczenia krwi mogło skutkować WZW typu C, a obecnie wynosi jeden do dwóch milionów. Odkrycia tych trzech uczonych doprowadziły do powstania diagnostyki oraz opracowanie skutecznych leków na WZW typu C; chociaż na razie nie ma szczepionki na tę chorobę, możemy ją powstrzymać. Obaj uczeni wielokrotnie otrzymywali prestiżowe wyróżnienia, lecz to najważniejsze, czyli Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii, Instytut Karolinska przyznał im 5 października.

Nożyce molekularne

Reklama

Dwa dni po medykach Nagrody Nobla przyznano dwóm biochemiczkom: Amerykance Jennifer Doudna oraz Francuzce Emmanuelle Charpentier. Ich prace to już najnowocześniejsza technologia, osiągnięcia wręcz kosmiczne, chociaż do podboju kosmosu używa się narzędzi nieporównanie bardziej prymitywnych niż te, którymi na co dzień posługują się laureatki z dziedziny chemii. Obie pracują nad metodą fachowo zwaną CRISPR/Cas, a mniej naukowo nożycami molekularnymi. Chodzi o możliwość edycji genu i zastąpienia jego wadliwej części inną, prawidłową. Proste, prawda?

Informacja o tym, w jaki sposób każdy z nas wygląda, na co może przewlekle chorować, znajduje się w naszych genach przekazywanych nam przez rodziców. Niestety, zdarza się, że geny te ulegają nieznacznym uszkodzeniom, często niemającym znaczenia w codziennym życiu. Istnieją jednak przypadki, że jedna malutka zmiana prowadzi do bardzo ciężkich chorób i w metodzie CRISPR/Cas chodzi właśnie o to, aby ciężkie, nieuleczalne choroby genetyczne spowodowane taką pojedynczą zmianą, dało się leczyć. Przykładem są np. mukowiscydoza lub pewne postacie białaczek. Najbardziej znanym przykładem zastosowania terapii metodą edycji genów jest przypadek Layli – dziewczynki, u której w 14. dniu życia stwierdzono ciężką postać białaczki limfoblastycznej. Dziewczynkę poddano chemioterapii, jednak po krótkim czasie poprawy choroba powróciła. Jedyne, co lekarze mieli do zaproponowania Layli, to opieka paliatywna, dlatego w porozumieniu z rodzicami zdecydowali się poddać dziecko leczeniu eksperymentalną metodą edycji genów. Leczenie przyniosło pozytywny efekt. Organizm dziecka zaczął zwalczać komórki nowotworowe, a leki nie zabijały tych zdrowych. Po tygodniach spędzonych w izolatce i kolejnych badaniach okazało się, że Layla jest zdrowa.

Przed metodą edycji genów jest duża przyszłość. Na razie problemem jest precyzja operowania na poszczególnych genach i oczywiście monstrualne koszty takiego leczenia. Przed nauką piętrzą się jednak nie tylko wyzwania techniczne, ale także etyczne. O ile leczenie osób nie wzbudza kontrowersji, o tyle edycja genów zarodków już tak. Wszyscy będziemy musieli odpowiedzieć sobie na pytanie, jak daleko można ingerować w naturę i czy leczenie oraz „ulepszanie” – np. zmiana koloru oczu lub pewnych cech fizycznych – to jest to samo.

Czarne dziury

Królewska Szwedzka Akademia Nauk 6 października przyznała Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. Podobnie jak dzień wcześniej w przypadku medycyny, mieliśmy trzech laureatów. Są to: Brytyjczyk Roger Penrose, który odkrył, że tworzenie się czarnych dziur mozna wywieść z ogólnej teorii względności opublikowanej 20 marca 1916 r. przez Alberta Einsteina; Amerykanka Andrea Mia Ghez i Niemiec Reinhard Genzel za „odkrycie supermasywnego obiektu kompaktowego w centrum naszej galaktyki”, czyli czarnej dziury.

Słysząc nazwę „czarna dziura”, wyobrażamy sobie najczęściej miejsce, w którym nic nie ma, kompletną pustkę. Nic bardziej mylnego. Z lekcji fizyki wiemy, że każde ciało wytwarza siłę grawitacji, czyli przyciągania. Im większe ciało, tym większa siła. Jeśli podskoczymy, to opadniemy właśnie dzięki tej sile, z jaką przyciąga nas Ziemia. Czarna dziura to w istocie bardzo masywny obiekt, który przyciąga nawet cząstki światła, nie pozwalając im wydostać się z własnego pola grawitacyjnego, tak jak Ziemia nie pozwala nam „wyskoczyć” w kosmos. Trudność w obserwacji polega na tym, że czegoś, co jest doskonale czarne, po prostu w kosmosie nie widać. O obecności czarnych dziur przekonujemy się jednak, gdy obserwujemy ich otoczenie oraz orbitujące wokół gwiazdy, chmury gazów i pyłów. Czarna dziura najczęściej demoluje swoje sąsiedztwo, przyciągając różne obiekty. Opadają one na nią z ogromną prędkością, świecąc i wysyłając w kosmos różnego typu promieniowanie, zanim zostaną wchłonięte. Na skutek tego działania żadne światło nie może się już wydostać, a czarna dziura powiększa swoją masę i zwiększa siłę grawitacji. Obliczenia podają, że ta znajdująca się w centrum naszej galaktyki ma masę ok. 4,33 mln masy Słońca.

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Światowy Program Żywnościowy laureatem Pokojowej Nagrody Nobla

2020-10-09 11:45

[ TEMATY ]

żywność

nagroda Nobla

fill/pixabay.com

Światowy Program Żywnościowy (WFP) laureatem Pokojowej Nagrody Nobla - ogłosił w piątek Norweski Komitet Noblowski. Agencja ONZ została wyróżniona za zwalczanie głodu, który jest wykorzystywany w konfliktach jako broń.

Jak podkreśliła przewodnicząca Norweskiego Komitetu Noblowskiego Berit Reiss-Andersen Światowy Program Żywnościowy został doceniony "za swoją pracę na rzecz zwalczania głodu i wkład w możliwość zaistnienia pokoju na obszarach objętych konfliktem".

"Pandemia koronawirusa spowodowała, że więcej ludzi głoduje. Sytuacja pogarsza się w takich krajach, jak Jemen, Kongo, Nigeria, a kombinacja choroby i głodu jest szczególnie niebezpieczna" - podkreśliła Reiss-Andersen, dodając, że "do czasu wynalezienia szczepionki żywność jest najlepszą szczepionką".

Przewodnicząca Norweskiego Komitetu Noblowskiego wykazała, że istnieje związek między "głodem a konfliktem zbrojnym". "Głód jest wykorzystywany jako broń" - oświadczyła Reiss-Andersen.

Tegoroczna uroczystość ogłoszenia Pokojowej Nagrody Nobla z powodu restrykcji epidemicznych odbywała się niemal przy pustej sali Instytutu Nobla w Oslo. Nieliczni zgromadzeni dziennikarze musieli zachować odstęp i zasłonić twarze maseczkami. (PAP)

zys/ mal/

CZYTAJ DALEJ

Bronili Królowej

2020-10-29 11:31

[ TEMATY ]

Jasna Góra

Akcja Katolicka

aborcja

protesty

Karol Porwich/Niedziela

Akcja Katolicka Archidiecezji Częstochowskiej zorganizowała w środę 28 października na placu przed szczytem jasnogórskim i w Bramie Lubomirskich czuwanie modlitewne pod hasłem „Broń Królowej!”. Wzięło w nim udział kilkaset osób.

– Dziękuję za waszą obecność i dar odwagi. W tym niespokojnym czasie, w którym znalazła się nasza ojczyzna, zawierzamy się Maryi – powiedział ze szczytu Jasnej Góry ks. Radosław Rychlik, asystent Akcji Katolickiej Archidiecezji Częstochowskiej. Kapłan poprowadził Różaniec i Koronkę do Bożego Miłosierdzia w intencji ochrony życia ludzkiego, rodzin, szczególnie starających się o dar potomstwa, oraz uczestników czuwania.

Zobacz zdjęcia: Czuwanie modlitewne

Głównym organizatorem wydarzenia był dr Artur Dąbrowski, prezes Akcji Katolickiej Archidiecezji Częstochowskiej. W rozmowie z „Niedzielą” przypomniał, że „wiara bez uczynków jest martwa, a z modlitwy musi wynikać czyn”. – Pokażmy, że Kościół jest piękny i potrafi zadbać o wartości. Dzisiaj Kościół nas potrzebuje. Przypominam, że Kościół to nie tylko hierarchia, ale cały lud Boży. Musimy czuć się w tym Kościele potrzebni. Nie możemy pozwolić na to, żeby profanowano święte wizerunki i świątynie – podkreślił.

Jak przyznał, dyskutowanie z przeciwną stroną jest trudne, „bo nie ma się do czego odwołać”. – Mamy do czynienia z jawną rewolucją kulturową i marszem przez instytucje, którego zadaniem jest pozostawienie na nich wulgarnych szyldów, łącznie z Kościołem. Widać chęć zmiany doktryny i antropologii, żeby każdy mógł się identyfikować z kim chce i jak chce. Ktoś może powiedzieć, że środowiska nam przeciwne wygrywają, dlatego że nasz przekaz jest racjonalny, a ich emocjonalny.

Artur Dąbrowski ubolewał nad faktem, że podczas protestów używa się wulgaryzmów i dochodzi do znieważeń w przestrzeni publicznej, pod Jasną Górą i w obecności dzieci.

Zaznaczył również, że osoby świeckie czują potrzebę wsparcia w obecnej sytuacji ze strony duchownych.

Dodał, że po poniedziałkowej manifestacji Akcja Katolicka monitoruje licznie napływające informacje i skargi. Zapewnił o pomocy prawników dla osób, które spotkają się z trudnościami prawnymi.

Prezes Akcji Katolickiej Archidiecezji Częstochowskiej odniósł się także do często formułowanego zarzutu ze strony przeciwników orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ws. aborcji eugenicznej, którym ma być zmuszanie kobiet do heroizmu. – Nie zmuszamy do żadnego heroizmu. Proszę, żeby wszyscy, którzy tak twierdzą, dokładnie przeczytali, czego dotyczy ten wyrok. Człowiek jest istotą wolną. To on podejmuje decyzję i może dokonać wyboru, również złego. Kościół wypowiada się na ten temat od ponad dwóch tysięcy lat. Jego nauczanie jest w tej kwestii niezmienne i takim pozostanie – stwierdził.

Artur Dąbrowski zapowiedział również powołanie straży ochrony budynków sakralnych na terenie Częstochowy i archidiecezji. Spotkanie w tej sprawie ma odbyć się najpóźniej na początku przyszłego tygodnia. Informacje pojawią się również na Facebooku Akcji Katolickiej Archidiecezji Częstochowskiej. Zaznaczył jednak, że będą one szczątkowe, „bo jesteśmy strasznie banowani przez lewaków”.

Na zakończenie czuwania modlitewnego przekazał jego uczestnikom podziękowania od abp. Wacława Depo .

Czuwanie było odpowiedzią na kolejny protest kilku tysięcy osób, które również w środę manifestowały w centrum Częstochowy, wyrażając sprzeciw wobec orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ws. aborcji eugenicznej.

CZYTAJ DALEJ

Premier przedstawi w piątek informacje w sprawie funkcjonowania cmentarzy i ewentualnych nowych obostrzeń

2020-10-30 08:14

[ TEMATY ]

cmentarze

koronawirus

Karol Porwich/Niedziela

Premier Mateusz Morawiecki przedstawi w piątek informację w sprawie funkcjonowania cmentarzy w Dniu Wszystkich Świętych oraz ewentualnych dalszych obostrzeń, które mogą zostać wprowadzone w związku z trwającą pandemią koronawirusa.

Podczas czwartkowej konferencji na Stadionie Narodowym premier Mateusz Morawiecki zapowiedział, że w piątek rząd przedstawi informacje dotyczące m.in. dostępności cmentarzy w Dniu Wszystkich Świętych oraz zasad pracy biurowej.

Rzecznik rządu Piotr Müller w czwartek zaprzeczał doniesieniom, jakoby rząd zamierzał wprowadzić stan wyjątkowy. Zapewnił, że nie ma w tej chwili żadnej decyzji, co do kwestii wprowadzenia takiego stanu. "Dzisiaj spotka się rządowy zespół zarządzania kryzysowego, omówi wszystkie +za+ i +przeciw+ takiej decyzji, aby na przykład zdecydować się na zamknięcie cmentarzy. Myślę, że dzisiaj ta dyskusja się zakończy, a jutro zostanie ogłoszona decyzja" - mówił w czwartek rzecznik rządu. (PAP)

autor: Mateusz Roszak

mro/ godl/

CZYTAJ DALEJ
Przejdź teraz
REKLAMA: Artykuł wyświetli się za 15 sekund

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję