Reklama

Historia

Godło podniebnej husarii

Kolory biały i czerwony pojawiały się już na pierwszych polskich herbach. Używały ich także niektóre chorągwie polskiej jazdy w XVI i XVII wieku, w tym skrzydlata husaria.

Niedziela Ogólnopolska 44/2020, str. 62-63

Biblioteka Narodow

Ten motyw połączenia barw czerwonej i białej widnieje w najstarszych polskich herbach, np. Starża-Topór czy Odrowąż miały białe symbole na czerwonym tle. Między herbami rycerstwa polskiego już w XIII wieku pojawiły się także elementy biało-czerwonej szachownicy, np. herby Zabawa lub Ziemi Kaliskiej.

Kiedy w 1918 r. odradzała się Rzeczpospolita, jednym z jej fundamentów była armia. W jej strukturach znalazł się także nowy rodzaj wojsk: Siły Powietrzne, nazywane wtedy Polską Żeglugą Napowietrzną. Pierwsze samoloty zostały przejęte na lotniskach armii zaborczych znajdujących się na terytorium Polski, np. powstańcy wielkopolscy 6 stycznia 1919 r. zdobyli lotnisko w podpoznańskiej wsi Ławica. Tak jak w całej armii „składanej” z żołnierzy trzech byłych armii zaborczych i Legionów Polskich, a od wiosny 1919 r. także Błękitnej Armii Hallera, również lotnictwo było mozaiką. Początkowo w różnych częściach kraju samoloty oznaczano różnymi znakami w biało-czerwonych barwach narodowych. W Małopolsce była to czerwona litera „Z” wpisana w biały kwadrat. Znaki lwowskie opierały się na biało-czerwonych pasach. W Warszawie natomiast używano tarcz z podziałem koloru na ukos bądź krążków w barwach biało-czerwonych. Znaki wielkopolskie, na zdobytych niemieckich maszynach, miały formę tradycyjnych powstańczych biało-czerwonych szewronów.

Reklama

W miarę otwierania nowych frontów pojawił się problem identyfikacji samolotów przez pilotów, ale także przez piechurów, którzy mogliby ostrzeliwać własne maszyny. Sprawa była tym bardziej zagmatwana, że często nasi przeciwnicy używali tych samych modeli samolotów. Koniecznością stało się więc, żeby w procesie ujednolicania polskiej armii siły powietrzne, jako broń nowa i często nieznana żołnierzom, otrzymały ujednolicone oznaczenia.

Podniebni rycerze

W czasie I wojny światowej lotnictwo i piloci należeli do elity wszystkich armii. W nowej broni „podniebni rycerze” zaczęli tworzyć również własne, indywidualne oznaczenia swoich samolotów, które często nawiązywały do średniowiecznych herbów rycerskich.

Pierwszymi polskimi pilotami, którzy oznaczyli swoje maszyny biało-czerwoną szachownicą, byli Franciszek Linke-Crawford (syn Polaka i Angielki), pochodzący z Krakowa, i Marian Gaweł z Sanoka. Obaj służyli w szeregach austriackich Cesarsko-Królewskich Sił Powietrznych (Kaiserliche und Königliche Luftfahrtruppen lub K.u.K. Luftfahrtruppen) i latali w tej samej eskadrze (Fliegerkompagnie w skrócie Flik 41/J) na froncie włoskim. Już jesienią 1917 r. swoje maszyny Hansa-Brandenburg D.I, a później Albatros D.III (Oef) oznaczali godłami osobistymi w postaci biało-czerwonej szachownicy. Wiosną 1918 r. swój samolot myśliwski Albatros D.III (Oef) oznaczył na kadłubie godłem osobistym w postaci biało-czerwonej szachownicy również por. Stefan Stec. To właśnie oznaczenie jego samolotu miało się stać wzorem dla całego polskiego lotnictwa.

Reklama

Franciszek Linke-Crawford należał do najlepszych asów austriackiego lotnictwa myśliwskiego (odniósł dwadzieścia siedem zwycięstw), jednak nie doczekał końca wojny – zginął w lipcu 1918 r. Porucznik Marian Gaweł na początku listopada 1918 r. zgłosił się do tworzącego się lotnictwa w Krakowie i został referentem lotniczym w IV Oddziale Sztabu Generalnego, a w styczniu 1919 r. – zastępcą dowódcy Wojsk Lotniczych. Wcześniej od niego do kraju wrócił por. Stec, który był doświadczonym lotnikiem. Najpierw latał jako strzelec obserwator na maszynach Hansa-Brandenburg i uzyskał wtedy swoje pierwsze trafienie. Po ukończeniu kursu pilotażu myśliwskiego w maju 1918 r. służył w 3. eskadrze myśliwskiej (Flik 3/J). Nazywano ją eskadrą słowiańską, ponieważ wyjątkowo liczni byli w niej piloci narodowości polskiej, czeskiej i chorwackiej. Porucznik Stec wrócił do Lwowa już w październiku 1918 r. i jako członek Polskiej Organizacji Wojskowej w pierwszych dniach listopada wziął udział w walkach z Ukraińcami. Gdy 6 listopada 1918 r. udało się zająć lotnisko Lewandówka, natychmiast zgłosił się do służby w lotnictwie. Na swoim samolocie myśliwskim typu Fokker E.V (D.VIII) nr 001 namalował godło osobiste: biało-czerwoną szachownicę. Już następnego dnia wykonał pierwszy lot bojowy i obrzucił bombami pozycje ukraińskie. Latał także jako łącznik, np. do Krakowa z wezwaniem o pomoc dla Lwowa.

Godło polskiego lotnictwa

15 listopada 1918 r. por. Stefan Stec przyleciał do Warszawy z meldunkami dla Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego. Na lotnisku jego samolot z biało-czerwoną szachownicą zobaczył płk Hipolit Łossowski, szef Sekcji Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych, który podjął decyzję o użyciu tego godła jako obowiązującego w polskich siłach powietrznych.

1 grudnia 1918 r. zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zdefiniowano obowiązujący znak polskiego lotnictwa następująco: „Samoloty Wojsk Polskich będą w przyszłości zaopatrzone w miejscach dotychczas obowiązujących znakiem kwadratowym szerokości 60 cm, dzielącym się na cztery równe pola. Lewe górne i prawe dolne pole będzie barwy karmazynowej, lewe dolne i prawe górne pole barwy białej”. W związku z trwającą dopiero organizacją Wojska Polskiego i wojnami toczonymi o granice Rzeczypospolitej aż do 1921 r. funkcjonowały obok siebie znaki „warszawskie” i „krakowskie”. Przy oznaczeniach „lwowskich” (na ogonach) jednocześnie na kadłubie i skrzydłach malowano szachownice. Zapewne w działania zmierzające do wprowadzenia nowego obowiązującego oznaczenia włączył się kpt. Marian Gaweł (było to również jego godło osobiste), który w pierwszych miesiącach 1919 r. był zastępcą płk. Łossowskiego.

Unifikacja oznaczeń polskich samolotów nastąpiła dopiero po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej. Ustandaryzowano znak polskich sił powietrznych, dodając obwódki wokół szachownicy, w kolorach odmiennych od koloru pól szachownicy. Grubość samych obwódek określono dopiero Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 1930 r., ustalając: „Stosunek obwódek do pola wynosi 1: 5”.

Samoloty z biało-czerwoną szachownicą desperacko broniły polskiego nieba we wrześniu 1939 r. Znak ten malowano na maszynach, na których walczyli polscy lotnicy na frontach zachodnim i wschodnim. Jako symbol sił powietrznych godło to przetrwało także w PRL. Ustawą z dnia 19 lutego 1993 r. O znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, dla zgodności z zasadami heraldycznymi, szachownica została odwrócona o 90 stopni.

2020-10-28 10:37

Ocena: +1 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Historyk: powstanie listopadowe to ważne wydarzenie dla naszej historii i kultury

2020-11-30 07:18

[ TEMATY ]

powstanie

wikipedia.org

Powstanie listopadowe jest nie tylko ważnym wydarzeniem w historii walki o niepodległość, ale także w dziejach polskiej kultury. Inspirowało dzieła literackie, poetyckie i malarskie – powiedział historyk, kierownik Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej Jan Engelgard.

W tym roku mija 190. rocznica wybuchu powstania listopadowego. "Słynna +noc listopadowa+, która miała miejsce z 29 na 30 listopada 1830 roku stała się początkiem tego powstania czy też wojny polsko-rosyjskiej, historycy używają tu bowiem różnych nazw. Powstanie kojarzy nam się z jakąś walką partyzancką przeciwko regularnej armii - okupacyjnej czy zaborczej. Natomiast tutaj mieliśmy do czynienia z dwoma armiami – Królestwa Polskiego i rosyjską" – powiedział PAP Engelgard.

Jak przypomniał Królestwo Polskie zostało utworzone decyzją kongresu wiedeńskiego w 1815 r. "Na jego czele stał monarcha, będący jednocześnie carem Rosji. Było też częścią Cesarstwa Rosyjskiego. Było oczywiście małe w porównaniu do tego, jak Polska wyglądała przed rozbiorami. Niemniej był to jednak powrót nazwy Królestwo Polskie. Posiadało nowoczesną jak na owe czasy konstytucję, uchodzącą za liberalną, Sejm i własną armię. I ta była największym atutem tego państwa. Królestwo przez 15 lat dokonało dużego postępu głównie w dziedzinie gospodarczej, ale także na polu kultury i nauki. Przypomnę, że w 1816 r. powstał w Warszawie uniwersytet" – opowiadał.

"Mogłoby więc pojawiać się pytanie, dlaczego wybuchło powstanie. Można powiedzieć, że zbuntowała się część społeczeństwa, głównie młodzi podchorążowie niezadowoleni z warunków panujących w wojsku, którzy owiani byli również taką nową ideologią, również polityczną, która się pojawiła w latach 20. XIX w., czyli romantyzmem. Był on nie tylko kierunkiem nazwijmy literackim, ale również przenikał do sfery polityki. Polegało to na przekonaniu, że możemy wszystko, możemy zerwać kajdany, wystarczy siła woli. To było pokolenie, które nie pamiętało już wojen napoleońskich. Rosja wydawała im się krajem, który można pokonać" – relacjonował historyk.

"Noc listopadowa" – jak mówił - teoretycznie nie powinna się udać. "Podchorążych nie poparł żaden wyższy dowódca armii polskiej. Ci dawni dowódcy napoleońscy uważali to za szaleństwo. Mimo to udało się, głównie dzięki wsparciu ludu Warszawy. Do sukcesu zapewne przyczynił się także fakt, że Wielki Książę Konstanty opuścił z wojskami rosyjskimi Warszawę, odmówił jakby tłumienia tych rozruchów twierdząc +to jest sprawa między wami+" - podkreślił.

"Ale generałowie polscy, którzy byli przeciw powstaniu nie potrafili się jednak zdobyć na to, by te działania podchorążych zdusić. W efekcie w styczniu 1831 roku doszło do ogłoszenia detronizacji Mikołaja I, który był też królem Polski, i do regularnej wojny. Na polach bitwy występowały bowiem dwie regularne armie – polska, będąca jedną z najlepiej wyszkolonych wówczas w Europie i armia rosyjska. Ta wojna polsko-rosyjska zakończyła się niestety klęską strony polskiej i zdobyciem Warszawy. Konsekwencją powstania była likwidacja w dużej mierze autonomii Królestwa Polskiego" – zaznaczył Engelgard.

"Oceny powstania listopadowego są zróżnicowane. Odesłałbym tu do dostępnej w naszej księgarni książki +Powstanie Listopadowe 1830-1831. Dzieje – historiografia - pamięć+. To materiały z dużej konferencji zorganizowanej m.in. przez Muzeum Niepodległości. To prawie 600 stron różnego rodzaju materiałów. Można tam się zapoznać z dziejami powstania, z tym, co pisano na ten temat, wreszcie z wybranymi kwestiami dotyczącymi pamięci o zrywie. Ja bym tu zwrócił uwagę na spory dotyczące jego oceny. Część historyków uważa, że powstanie było do wygrania, ale należało lepiej nim kierować. Inni oceniają, że od początku zryw nie miał szans i rzucił na szalę los tego okrojonego, ale jednak państwa polskiego" – mówił historyk.

Jego zdaniem powstanie listopadowe to nie tylko ważne wydarzenie w historii walki o niepodległość, ale także w dziejach polskiej kultury. "To było wydarzenie dramatyczne i romantyczne jednocześnie, filmowe można nawet powiedzieć. Inspirowało dzieła literackie, poetyckie, malarskie. Było tematem dramatu Stanisława Wyspiańskiego, licznych obrazów. Tu rekomendowałbym inną pozycję książkową, wydaną przez Muzeum Niepodległości, album +Powstanie Listopadowe+. Znalazło się w nim ponad 200 ilustracji, zarówno reprodukcji prac Wojciecha, Juliusza i Jerzego Kossaków, jak i twórców mniej znanych, także zagranicznych. To pokazuje, jakim echem powstanie odbiło się też w Europie. Zapoczątkowało też coś, co można określić mianem romantyzmu politycznego, który trwał do lat 60. XIX w. i zakończył dopiero klęską powstania styczniowego" - podkreślił.

Zastępca dyrektora Muzeum Niepodległości ds. programowych Beata Michalec przypomniała, że po zakończeniu powstania listopadowego car Mikołaj I zdecydował o utworzeniu Cytadeli Warszawskiej. "To była kara dla mieszkańców, miała przypominać i trzymać ich w ryzach. Przez kolejne dziesięciolecia tysiące osób przeszło przez nią jako więźniowie polityczni. Dzisiaj w tym miejscu mieści się oddział naszego Muzeum, czyli Muzeum X Pawilonu” - dodała.

Na terenie Cytadeli znajduje się też Muzeum Katyńskie, trwa też budowa Muzeum Historii Polski (MHP) i Muzeum Wojska Polskiego (MWP).(PAP)

Autor: Anna Kondek-Dyoniziak

akn/ mhr/

CZYTAJ DALEJ

Akcji modlitewnej pod hasłem „Terapia duchowa”

2020-11-30 17:34

[ TEMATY ]

terapia duchowa

diecezja.info.pl

Akcji modlitewnej pod hasłem „Terapia duchowa” odbywa się w intencji chorych, medyków i ich bliskich. Wspólna modlitwa jest wyrazem solidarności i wsparcia dla osób zmagających się z epidemią koronawirusa - chorych i medyków oraz dla cierpiących z powodu innych chorób.

W każdą środę o godzinie 20 przez dziewięć tygodni będziemy łączyć się duchowo podczas Mszy Świętych transmitowanych na kanale SalveNET na YouTubie.

Każda Eucharystia będzie sprawowana w innym miejscu, tak żeby otoczyć modlitwą wiele wspólnot. Podczas nowenny z prośbą o łaski będziemy zwracać się szczególnie do Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Dlatego pierwsza Msza Święta nowennowa - 2 grudnia - odbędzie się w parafii na Saskiej Kępie w Warszawie właśnie wezwaniem MB Nieustającej Pomocy::

Zobacz

Druga Msza Święta zostanie odprawiona w miejscu symbolicznym w tym czasie dla wszystkich Polaków – w kaplicy na Stadionie Narodowym przy Szpitalu tymczasowym. Do wspólnej modlitwy ze Stadionu Narodowego zapraszamy 9 grudnia o godzinie 20.

CZYTAJ DALEJ
NIE PRZEGAP
#NiezbednikAdwentowy

Reklama

Przejdź teraz
REKLAMA: Artykuł wyświetli się za 15 sekund

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję