Reklama

Niedziela Zamojsko - Lubaczowska

Wojenne losy dziecka Zamojszczyzny

15 kwietnia zmarła Julia Rodzik, nauczycielka i wychowawczyni wielu pokoleń młodzieży szkół średnich, zasłużona dla życia kulturalnego i religijnego Zamościa.

Niedziela zamojsko-lubaczowska 19/2021, str. IV

[ TEMATY ]

II wojna światowa

wysiedlenie Zamojszczyzny

Ze zbiorów Muzeum Zamojskiego

Wysiedlenie ludności Zamojszczyzny w latach 1942-43

Wysiedlenie ludności Zamojszczyzny w latach 1942-43

Znaczna część jej dzieciństwa przypadła na lata II wojny światowej, kiedy okupanci niemieccy z terenów Zamojszczyzny wysiedlili ludność z około 300 wsi, w sumie ok. 110 tysięcy osób, w tym 30 tysięcy dzieci, z czego 10 tysięcy zmarło lub zostało zamordowanych. Kilkanaście tysięcy dzieci wywieziono do Niemiec na germanizację. Po wojnie udało się odzyskać tylko około 800. Na ich miejsce osiedlili ok. 12 tysięcy kolonistów niemieckich, Ukraińców i volksdeutschów z Polski.

Wysiedlenie

Julia Rodzik z domu Tyburska urodziła się 2 października 1932 r. we wsi Kolonia Staszic w powiecie hrubieszowskim. Jej wczesne dzieciństwo upływało w atmosferze miłości, jaką stworzyli rodzice jej rodzice Józefa i Bolesław. Tragiczny dla rodziny był mroźny poranek 13 stycznia 1943 r., kiedy to uzbrojone oddziały niemieckie, wspierane przez miejscowych volksdeutschów i Ukraińców współpracujących z Niemcami, otoczyły wioskę i zaczęli wysiedlać mieszkańców. Do domu Tyburskich wtargnął Niemiec z ich sąsiadem, Ukraińcem i brutalnie przynaglali rodzinę do natychmiastowego opuszczenia domostwa. By uniknąć wysiedlenia, ciotka zaślubiona z Ukraińcem namawiała rodziców do przyjęcia obywatelstwa ukraińskiego. Jednak ojciec po krótkiej naradzie z matką zdecydował, że niezależnie, co ich spotka, zostaną Polakami, a 9-letnia Julia stanowczo oznajmiła: „Jeśli byście tutaj zostali, to ja sama pojadę na wysiedlenie”. Wysiedlonych zgromadzono na placu szkolnym. Tam od razu oddzielono od rodziny ojca. Julia tak wspomina dramat rodzinny: „Mamusia, płacząc, tuliła do piersi małego Krzysia, a drugą ręką trzymała za rączkę 5-letniego Stefanka. Ja i 7-letni Staszek trzymaliśmy małe tobołki z jedzeniem, drżąc z zimna i niepewności, co będzie dalej”. Wysiedlonych załadowano na sanie i wywieziono do Jarosławca koło Hrubieszowa. Matka Julii zaintonowała pieśń: Kto się w opiekę odda Panu swemu, polecając rodzinę Bożej Opatrzności.

Obóz przejściowy w Zamościu

Reklama

Z Jarosławca samochodami ciężarowymi przewieziono wysiedlonych do przejściowego obozu w Zamościu. Tam na wstępie niemiecka komisja antropologiczna decydowała o ich dalszych losach. Ludzi zdolnych do pracy wysyłano na roboty do Niemiec. Starych i chorych wywożono do obozów koncentracyjnych. Dzieci o znamionach germańskich przeznaczano do zgermanizowania na terenach Rzeszy, inne miały być wywiezione do tzw. wsi rentowych na tereny Dystryktu Warszawskiego i Radomskiego. Julia była świadkiem dantejskich scen oddzielania dzieci od matek. Los sprawił, że jej mamusię pozostawiono razem z dziećmi. Umieszczono ich w baraku, w którym kiedyś była stajnia dla koni. Trudno w krótkich słowach oddać nieludzkie warunki bytowe, które zostały opisane w wielu pamiętnikach. Julia tak je zapamiętała: „Po przekroczeniu wielkiej drewnianej bramy znaleźliśmy się wśród tłumu ludzi na błotnistej drodze, prowadzącej przez cały barak. Chociaż na dworze był kilkunastostopniowy mróz, pod nogami leżało błoto, gdyż szron ze ścian pod wpływem ciepła ludzi topniał i krople wody spadały na ziemię. [...] Po obu [...] stronach ujrzeliśmy piętrowe prycze. Wypełnione po brzegi dziećmi i staruszkami, opiekującymi się tymi sierotami. Na deskach pryczy widać było tylko szczątki słomy, startej teraz na sieczkę. [...] Za kromkę [...] chleba jakaś dobra kobieta znalazła dla nas na pryczy trochę miejsca. Mogliśmy tam usiąść i położyć swój skromny bagaż. Odtąd siedząc w zimowych ubraniach, spędzaliśmy tu dnie i noce”.

Nieludzkie warunki

W baraku nieustannie było słychać jęki chorych dzieci. Wyżywienie było marne: rano i wieczorem dawano niewielką porcję gliniastego chleba i trochę czarnej kawy, w południe niewiele zupy z brukwi. Najbardziej cierpiał mały Krzyś. Utrata pokarmu w piersiach matki powodowało powolne jego zamieranie z głodu, co sprawiało matce i rodzeństwu ból nie do opisania ból. Warunki higieniczne i sanitarne w obozie były opłakane i urągające ludzkiej godności. W jego centrum był jeden ustęp na kilkanaście tysięcy osadzonych, stąd tworzyły się do niego długie kolejki. Nie było w nim żadnych przegród. W cementowej posadzce było kilkanaście otworów kloacznych, a pod nią był olbrzymi basen. Potrzeby fizjologiczne w jednym pomieszczeniu załatwiali równocześnie mężczyźni, kobiety i dzieci. Otwory były duże, obślizgłe, obmarznięte, stąd zdarzało się, że dzieci topiły się w basenie kloacznym. Za drobne przewinienia funkcjonariusze obozowi wrzucali dzieci żywcem do tego basenu. Zabijali także dzieci, np. poprzez uderzenie głowami dwoje z nich. Wśród więźniów szerzyły się choroby zakaźne. Panowała wprost niewyobrażalna wszawica oraz świerzb, który dotknął także Julię i jej rodzeństwo. Nie było lekarstw i opieki medycznej. To powodowało wysoką śmiertelność osadzonych, zwłaszcza wśród dzieci. Każdego dnia umierało ich w obozie od 30 do 70. Na to wszystko patrzyły oczy Julii, bardzo wrażliwej dziewczynki.

Nadzieja w Maryi

Oprócz dolegliwości cielesnych rodzina przeżywała także udręki duchowe z powodu nieznanego losu ojca. Prosili Boga o jakąś wiadomość o nim. Pewnego razu sąsiadka z wioski, która pracowała na wolności w obozie, zaprosiła Julię do swego pomieszczenia, gdzie mogła wreszcie przespać się w pozycji leżącej. Wzięła ze sobą różaniec i modliła się w intencji zaginionego ojca. Tak wspominała po latach te chwile: „Do końca życia będę pamiętać tę modlitwę. Była ona ufna i prosta, ale tak szczera i żarliwa, jaką tylko dziecko może wydobyć z serca. Matko Boża – dodałam – spraw, byśmy się dowiedzieli, czy nasz tatuś żyje!”. Gdy rano wróciła do rodziny, matka oznajmiła jej, że w nocy ojciec przedostał się do baraku i oznajmił, że zostanie wywieziony do Niemiec na roboty. Dla Julii był to znak cudownej interwencji Maryi. Zanotowała: „Byłam przekonana, że Matka Boża wysłuchała mojej prośby. Moje serce pulsowało radością i wdzięcznością dla najlepszej Niebieskiej Pani”. To przekonanie będzie towarzyszyło jej przez całe życie.

Wolność

Reklama

Po kilku tygodniach rodzina została wywieziona pociągiem w bydlęcych wagonach do Łosic na Podlasiu. W drodze zmarł Krzysio i został pochowany w zbiorowej mogile w miejscowości Mordy. Mieszkańcy Łosic i okolic przyjęli wygnańców z Zamojszczyzny z wielką serdecznością. Rodzina Tyburskich została rozdzielona: matka ze Stefanem zamieszkała w dworze ziemiańskim, Stanisław i Julia trafili do różnych rodzin. Boleśnie przeżywali rozłąkę z matką. Opisane pokrótce traumatyczne przeżycia i wyczerpanie fizyczne były dla Juli powodem ciężkiej choroby. Gdy wróciła do zdrowia – jak wspomina – uczyła się chodzić! Ojciec uciekł z pociągu jadącego do Rzeszy; jakiś czas ukrywał się w rodzinnych stronach, a następnie przybył do Łosic, gdzie przebywał do zakończenia wojny.

W sierpniu 1945 r. wrócili pociągiem w odkrytych wagonach w rodzinne strony. Zastali wszystko zniszczone i rozgrabione przez Ukraińców. Musieli dorabiać się od nowa w trudnych, powojennych czasach, w warunkach reżimu komunistycznego. Na świat przyszło jeszcze 2 dzieci: Barbara i Zbigniew, który został księdzem. Mimo licznych trudności, rodzina była szczęśliwa, bo jak wyznała Julia: „Nawet w najtrudniejszych chwilach mnie i mojej rodzinie nieustannie towarzyszyła wiara. Nigdy nie zwątpiliśmy w pomoc Najświętszej Matki, która na naszej drodze życia stawiała dobrych i szlachetnych ludzi”.

2021-05-05 07:43

Ocena: +1 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Nigdy więcej wojny

W 78. rocznicę niemieckiej akcji w Majdanie Starym odbyły się uroczystości upamiętniające pacyfikację wsi i wysiedlenie ludności.

Zbrodnicze działania prowadzone przez Niemców pod koniec czerwca i na początku lipca 1943 r. były elementem szeroko zakrojonej akcji „Wilkołak”, której celem było wysiedlenie Zamojszczyzny. Tylko w powiecie biłgorajskim Niemcy wysiedlili kilkadziesiąt wsi, a szczególnie tragiczne wydarzenia rozegrały się w Majdanie Nowym i Majdanie Starym.

CZYTAJ DALEJ

Wiceminister MSWiA: decyzja o przedłużeniu stanu wyjątkowego jest niezbędna

2021-09-28 09:17

[ TEMATY ]

stan wyjątkowy

ChiccoDodiFC/pl.fotolia.com

Decyzja o przedłużeniu obowiązywania stanu wyjątkowego przy granicy polsko - białoruskiej jest absolutnie niezbędna – ocenił we wtorek wiceminister spraw wewnętrznych i administracji Błażej Poboży.

Wiceszef MSWiA podkreślił w TVP Info, że ujawnione w poniedziałek materiały pozyskane z nośników elektronicznych od osób zatrzymanych za nielegalne przekroczenie granicy polsko-białoruskiej nie pozostawiają wątpliwości, "że decyzja o przedłużeniu obowiązywania stanu wyjątkowego jest absolutnie niezbędna".

CZYTAJ DALEJ

Łódź: Kapłaństwo nie jest za zasługi

2021-09-28 12:30

[ TEMATY ]

archidiecezja łódzka

Piotr Drzewiecki

Sześciu kleryków Wyższego Seminarium Duchownego przyjęło szatę duchowną podczas uroczystej mszy świętej w Bazylice Archikatedralnej w Łodzi.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję