Reklama

Kościół

Co mówi do nas sztuka Bizancjum

Budzi zachwyt i natychmiastowy odruch utrwalenia jej na zdjęciu. Najważniejsze jednak, by była właściwie odczytana i zrozumiana, a na jej kontemplację potrzeba nieco więcej czasu niż to „wycieczkowe” kilkanaście sekund.

Niedziela Ogólnopolska 24/2024, str. 26-27

[ TEMATY ]

sztuka

Biblia

Margita Kotas/Niedziela

Scena zejścia Chrystusa do Otchłani z „Kościoła za murami” (Chora), Stambuł

Scena zejścia Chrystusa do Otchłani z „Kościoła za murami” (Chora), Stambuł

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Trasy pielgrzymkowe po obszarze dzisiejszej Turcji to, oczywiście, w pierwszej kolejności miejsca związane z działalnością Apostołów: Piotra, Pawła, Jana i Filipa, a następnie miejsca, gdzie tworzyły się pierwsze wspólnoty chrześcijańskie i w kolejnych wiekach powstawały centra teologiczne oraz ośrodki życia monastycznego, które wnosiły bogaty wkład w rozwój myśli i duchowości chrześcijańskiej. Równie ważnym etapem śledzenia rozwoju dziejów chrześcijaństwa powinno być także zatrzymanie się na chwilę kontemplacji sztuki bizantyjskiej.

Konstantynopol – kolebka nowej sztuki

Oficjalny początek sztuki bizantyjskiej łączony jest z 330 r., czyli datą powstania Konstantynopola. Założyciel miasta – Konstantyn Wielki był pierwszym cesarzem, który zaprzestał prześladowania chrześcijan za wyznawaną wiarę, a wraz z podpisaniem edyktu mediolańskiego w 313 r. zapewnił tolerancję religijną na obszarze całego cesarstwa rzymskiego. Konstantynopol stał się centrum chrześcijaństwa w sensie walki z herezjami i czuwania nad ortodoksją wiary. Tu zapraszano biskupów Kościoła powszechnego do udziału w soborach, podczas których doprecyzowywano Wyznanie wiary chrześcijańskiej (Credo) oraz brzmienie jej najważniejszych dogmatów. Tutaj też zrodził się pomysł na sztukę w pełni inspirowaną myślą chrześcijańską. Badacze w kolejnych wiekach nazwą ten fenomen sztuką bizantyjską.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Dla wiernych z IV wieku i kolejnych mozaiki i freski zdobiące liczne kościoły, kaplice i klasztory spełniały funkcję przede wszystkim edukacyjną. Podczas gdy w tym samym okresie (przełom IV i V wieku) w Betlejem św. Hieronim podejmuje się ogromnego dzieła przetłumaczenia słowa Bożego, tj. Biblii, z języków oryginalnych na łacinę (tzw. Wulgata), w kościołach Konstantynopola i Kapadocji słowo Boże jest udostępniane wiernym właśnie dzięki malowidłom ściennym. Ta metoda przekazywania treści religijnych za pomocą obrazów będzie w kolejnych wiekach bardzo rozpowszechniona, a w późnym średniowieczu otrzyma nawet określenie Biblii dla ubogich (Biblia pauperum).

Reklama

Pod natchnieniem Bożego Ducha

Sztuka bizantyjska jest z jednej strony kontynuatorką sztuki antycznej, tak bogato obecnej na terenach wschodniej części cesarstwa rzymskiego (tereny Azji Mniejszej, czyli dzisiejszej Turcji). Artyści wychowani na tzw. triadzie platońskiej nadal w swojej pracy twórczej kierują się wartościami dobra, prawdy i piękna. Coraz mocniej jednak zauważalny jest pewien monumentalizm, który wynika z pragnienia jak najwierniejszego oddania idei Boga.

Ikony, które powstają, mają edukować, a także służyć kontemplacji samego Boga bądź prawdy wiary, którą dana ikona w sposób artystyczny ma przedstawić. W Kościołach obrządku wschodniego do dzisiaj ikony są w randze sakramentu, tj. pewnego pośrednika między Bogiem a człowiekiem. Stąd wielu artystów nie podpisuje się pod swoimi dziełami, uważając, że są one malowane (pisane) pod natchnieniem Bożego Ducha, a więc sam Duch Święty jest ich autorem.

Przewyższyłem cię, Salomonie!

Dla nas, ludzi XXI wieku, Bizancjum to często synonim przepychu i przesady, a także braku rozdziału między sferą sakralną i świecką. Dla mieszkańców Konstantynopola w IV wieku teologia była po prostu częścią życia, a spory dotyczące Boskiej i ludzkiej natury Chrystusa przenoszone były nawet na obszar słynnych wyścigów konnych, kiedy to kibicując drużynie Zielonych bądź Niebieskich, deklarowano swoje wsparcie dla ortodoksyjnej lub heretyckiej nauki. Przepych, sięganie po najdroższe tkaniny, kamienie szlachetne oraz śmiałe kolory – głównie złoto i purpurę – także uzasadniano religijnie. Wzorując się na opisach świątyni jerozolimskiej w Starym Testamencie, twierdzono, że Bogu i miejscom kultu należy się najwyższy kunszt.

Z takiej właśnie inspiracji powstało pragnienie wzniesienia bazyliki Opatrzności Bożej (Hagia Sophia). Cesarz Konstantyn, który to monumentalne dzieło architektoniczne rozpoczął, oraz cesarz Justynian, który doprowadził je do końca, pragnęli, by pod jedną wielką kopułą mógł się gromadzić cały lud chrześcijański wraz ze swym cesarzem i spoglądać ku górze, ku Bożemu władztwu, będąc równi wobec siebie. W kronikach miasta zachowało się też pełne zachwytu wyznanie cesarza Justyniana: „Przewyższyłem cię, Salomonie!” – w nawiązaniu do świątyni króla Salomona w Jerozolimie, która została teraz przyćmiona wspaniałością pierwszej w dziejach chrześcijaństwa bazyliki – Hagii Sophii.

Reklama

To, co pozostało do dnia dzisiejszego z dawnego splendoru Hagii Sophii, już pewnie takiego zachwytu nie budzi, niemniej sam fakt, że przez co najmniej piętnaście wieków nadal stoi ona na ziemi tak często nawiedzanej przez trzęsienia, powinno zadziwiać.

Zepchnięcie do muzeum

Dzieje bazyliki odzwierciedlają dzieje chrześcijaństwa na tej ziemi. To entuzjazm IV i V wieku, kiedy chrześcijaństwo, wolne od prześladowań, mogło się wyrażać także w sferze publicznej, wznosząc liczne kościoły i kaplice. Wiek VI to czasy cesarza Justyniana, które są uważane za szczyt rozwoju sztuki i architektury sakralnej. Ale już VIII wiek przynosi ogromne zniszczenia, i to nie z rąk innowierców, tylko w imię źle – fanatycznie – pojętej gorliwości ikonoklastów. Nie tylko zabrania się tworzenia nowych ikon, ale niszczy się także te wykonane wcześniej. Najboleśniej doświadczyły tego kościoły skalne w Kapadocji, ale również monastyry Konstantynopola i sama bazylika Hagia Sophia. Kolejne wieki to już obecność islamu, który na różnych etapach i z różną intensywnością niszczył sztukę chrześcijańską. I wreszcie najboleśniejszy cios dla mieszkańców Konstantynopola i uwielbianej przez nich bazyliki to IV krucjata, podczas której dokonano ostatecznego spustoszenia; czego nie zniszczono, to zrabowano i wywieziono do kościołów europejskich.

Czasy współczesne natomiast przyniosły zmienny status Hagii Sophii – od meczetu do muzeum.

2024-06-11 13:33

Ocena: +1 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Jasna Góra: VII Ogólnopolskie Spotkanie Młodych z Biblią

[ TEMATY ]

Jasna Góra

Biblia

AGNIESZKA BUGAŁA

Już po raz siódmy finaliści diecezjalni Ogólnopolskiego Konkursu Wiedzy Biblijnej wezmą udział w Spotkaniu Młodych z Biblią. Mający formę wspólnej modlitwy i warsztatów zjazd, jak zwykle odbędzie się na Jasnej Górze. Data spotkania od początku wyznaczona została na 13 maja, na dzień cudownego ocalenia życia Jana Pawła II.

To właśnie Matce Bożej Jasnogórskiej św. Papież z Polski ofiarował przestrzelony pas swojej sutanny. Ta jedna z najcenniejszych relikwii wielkiego jasnogórskiego pielgrzyma znajduje się obok Cudownego Obrazu Królowej Polski. Przybywając do miejsca szczególnego zawierzenia, za św. Janem Pawłem II młodzi uczyć się będą oddania swego życia Bogu przez serce Matki.

CZYTAJ DALEJ

Szkaplerz „kołem ratunkowym”

Szkaplerz to najpopularniejsza obok Różańca świętego forma pobożności maryjnej. Historia szkaplerza sięga góry Karmel w Ziemi Świętej, kiedy to duchowi synowie proroka Eliasza prowadzili tam życie modlitewne. Było to w XII wieku. Z powodu prześladowań ze strony Saracenów bracia Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel przenieśli się do Europy i dali początek zakonowi zwanemu karmelitańskim.
W południowej Anglii w Cambridge mieszkał pewien bogobojny człowiek - Szymon Stock, generał zakonu, który dostrzegając grożące zakonowi niebezpieczeństwa, modlił się gorliwie i błagał Maryję, Najświętszą Dziewicę, o pomoc. Pewnej nocy, z 15 na 16 lipca 1251 r., ukazała mu się Najświętsza Panienka w otoczeniu aniołów. Szymon otrzymał od Maryi brązowy szkaplerz i usłyszał słowa: „Przyjmij, Synu najmilszy, szkaplerz Twego zakonu jako znak mego braterstwa, przywilej dla Ciebie i wszystkich karmelitów. Kto w nim umrze, nie zazna ognia piekielnego. Oto znak zbawienia, ratunek w niebezpieczeństwach, przymierze pokoju i wiecznego zobowiązania”. Od tamtej pory karmelici noszą szkaplerz, czyli dwa prostokątne skrawki wełnianego sukna z naszytymi wyobrażeniami Matki Bożej Szkaplerznej i Najświętszego Serca Pana Jezusa, połączone tasiemkami. Słowo „szkaplerz” pochodzi od łacińskiego słowa „scapulae” (plecy, barki) i oznacza szatę, która okrywa plecy i piersi. Papież Pius X w 1910 r. zezwolił na zastąpienie szkaplerza medalikiem szkaplerznym.
Do wielkiej Rodziny Karmelitańskiej chcieli przynależeć wielcy tego świata - królowie, książęta, możnowładcy, ale i zwykli, prości ludzie. Dzięki papieżowi Janowi XXII - temu samemu, który wprowadził święto Trójcy Świętej i wyraził zgodę na koronację Władysława Łokietka - szkaplerz stał się powszechny. Papież miał objawienia. Matka Boża przyrzekła szczególne łaski noszącym pobożnie szkaplerz karmelitański. A Ojciec Święty ogłosił te łaski światu chrześcijańskiemu bullą „Sabbatina” z dnia 3 marca 1322 r. Bulla mówiła o tzw. przywileju sobotnim. Szczególne prawo do pomocy ze strony Maryi w życiu, śmierci i po śmierci mają ci, którzy noszą szkaplerz. Jest to niejako suknia Maryi, czyli znak i nieomylne zapewnienie macierzyńskiej opieki Matki Bożej. Kto nosi szkaplerz karmelitański, ten otrzymuje obietnicę, że dusza jego wkrótce po śmierci będzie wyzwolona z czyśćca. Stanie się to w pierwszą sobotę miesiąca po śmierci. Oczywiście, pod warunkiem, że ta osoba nosiła szkaplerz w należytym duchu i żyła prawdziwie po chrześcijańsku, zachowała czystość według stanu i modliła się modlitwą Kościoła.
Jan Paweł II pisał do przełożonych generalnych Zakonu Braci NMP z Góry Karmel i Zakonu Braci Bosych NMP z Góry Karmel, że w znaku szkaplerza zawiera się sugestywna synteza maryjnej duchowości, która ożywia pobożność ludzi wierzących, pobudzając ich wrażliwość na pełną miłości obecność Maryi Panny Matki w ich życiu. „Szkaplerz w istocie jest «habitem» - podkreślał Ojciec Święty. - Ten, kto go przyjmuje, zostaje włączony lub stowarzyszony w mniej lub więcej ścisłym stopniu z zakonem Karmelu, poświęconym służbie Matki Najświętszej dla dobra całego Kościoła. Ten, kto przywdziewa szkaplerz, zostaje wprowadzony do ziemi Karmelu, aby «spożywać jej owoce i jej zasoby» (por. Jr 2, 7) oraz doświadczać słodkiej i macierzyńskiej obecności Maryi w codziennym trudzie, by wewnętrznie się przyoblekać w Jezusa Chrystusa i ukazywać Jego życie w samym sobie dla dobra Kościoła i całej ludzkości” (por. Formuła nałożenia szkaplerza).
Papież Polak od wczesnych lat młodości nosił ten znak Maryi. I zawsze zaznaczał, jak ważny w jego życiu był czas, gdy uczęszczał do kościoła na Górce (Karmelitów) w Wadowicach. Szkaplerz przyjęty z rąk o. Sylwestra nosił do końca życia. (Szkaplerz św. Jana Pawła II znajduje się w klasztorze Karmelitów w Wadowicach.) W orędziu z okazji jubileuszu 750-lecia szkaplerza karmelitańskiego pisał, że szkaplerz „staje się znakiem przymierza i wzajemnej komunii między Maryją i wiernymi, a w rezultacie konkretnym sposobem zrozumienia słów Jezusa na krzyżu do Jana, któremu powierzył swą Matkę i naszą duchową Matkę”.
Matka Boża, kończąc swe objawienia w Lourdes i w Fatimie, ukazała się w szatach karmelitańskich jako Matka Boża Szkaplerzna. Wszystkie osoby noszące szkaplerz karmelitański mają udział w duchowych dobrach zakonu karmelitańskiego. Ten, kto go przyjmuje, zostaje na mocy jego przyjęcia związany mniej lub bardziej ściśle z zakonem karmelitańskim. Rodzinę Karmelu tworzą następujące kręgi osób: zakonnicy i zakonnice, Karmelitańskie Instytuty Życia Konsekrowanego, Świecki Zakon Karmelitów Bosych (dawniej zwany Trzecim Zakonem), Bractwa Szkaplerzne (erygowane), osoby, które przyjęły szkaplerz i żyją jego duchowością w różnych formach zrzeszania się (wspólnoty lub grupy szkaplerzne) oraz osoby, które przyjęły szkaplerz i żyją jego duchowością, ale bez żadnej formy zrzeszania się. Do obowiązków należących do Bractwa Szkaplerznego należy: przyjąć szkaplerz karmelitański z rąk kapłana; wpisać się do księgi Bractwa Szkaplerznego; w dzień i w nocy nosić na sobie szkaplerz; odmawiać codziennie modlitwę zaznaczoną w dniu przyjęcia do Bractwa; naśladować cnoty Matki Najświętszej i szerzyć Jej cześć.

Modlitwa do Matki Bożej Szkaplerznej

O najwspanialsza Królowo nieba i ziemi! Orędowniczko Szkaplerza świętego! Matko Boga! Oto ja, Twoje dziecko, wznoszę do Ciebie błagalne ręce i z głębi serca wołam do Ciebie: Królowo Szkaplerza, ratuj mnie, bo w Tobie cała moja nadzieja.
Jeśli Ty mnie nie wysłuchasz, do kogóż mam się udać?
Wiem, o dobra Matko, że Serce Twoje wzruszy się moim błaganiem i wysłuchasz mnie w moich potrzebach, gdyż Wszechmoc Boża spoczywa w Twoich rękach, a użyć jej możesz według upodobania.
Od wieków tak czczona, najszlachetniejsza Pocieszycielko utrapionych, powstań i swą potężną mocą rozprosz cierpienie, ulecz, uspokój mą zbolałą duszę, o Matko pełna litości! Ja wdzięcznym sercem wielbić Cię będę aż do śmierci. Na twoją chwałę w Szkaplerzu świętym żyć i umierać pragnę. Amen.

CZYTAJ DALEJ

Objawienia Matki Bożej ze Scoglio: pozytywna opinia Dykasterii Nauki Wiary

2024-07-16 11:48

[ TEMATY ]

objawienia

Karol Porwich/Niedziela

Watykańska Dykasteria Nauki Wiary upubliczniła decyzję o wydaniu „Nihil obstat” dla objawień Matki Bożej ze Scoglio. Zgodnie z nowymi normami ws. zjawisk nadprzyrodzonych nie wyraża to pewności, co do nadprzyrodzonej autentyczności zjawiska, stwierdza jednak, że w treści objawień nie znaleziono żadnych elementów bezpośrednio sprzecznych z nauczaniem Kościoła i zachęca biskupa do docenienia wartości duszpasterskiej tego miejsca, np. poprzez pielgrzymki.

Pozytywna opinia dotyczy objawień opisanych przez Cosimo Fragomeniego w Kalabrii. W 1968 roku Maryja miała ukazywać mu się przez cztery dni i skierować do niego m.in. słowa: „W tym miejscu Bóg chce otworzyć okno do nieba, chce objawić swoje miłosierdzie!”. Głos miał zabrzmieć z ogromnej skały porośniętej bujnymi zaroślami, stąd nazwa Matki Bożej ze Scoglio, czyli Skały. To leżące w Kalabrii miejsce nazywane jest „włoskim Lourdes” i przybywa do niego rocznie 600 tys. pielgrzymów z wszystkich kontynentów.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję