Do zadławienia dochodzi na skutek zatkania dróg oddechowych przez ciało obce. Najczęściej jest to kęs pokarmu. Dzieje się tak, ponieważ układ pokarmowy i oddechowy krzyżują się, tworząc wspólną przestrzeń – gardło. Powietrze, pokarm oraz inne obiekty mogą w tym miejscu przedostać się w jednym z dwóch kierunków: do przełyku lub do tchawicy.

Kaszel i uczucie duszności

Objawy zadławienia oraz nieco lżejszego stanu, tj. zakrztuszenia, obejmują przede wszystkim kaszel i uczucie duszności. Poszkodowany może być pobudzony, a jego skóra, szczególnie na twarzy, może przybrać czerwony lub siny odcień. Nasilenie objawów nie zawsze jest takie samo – na tej podstawie można określić różnice między zadławieniem a zakrztuszeniem. Są to dwa podstawowe typy niedrożności dróg oddechowych: niedrożność częściowa (łagodna) – gdy światło dróg oddechowych jest tylko częściowo zamknięte przez ciało obce. Przepływ powietrza jest wówczas utrudniony, ale nadal możliwy. Dzięki temu poszkodowany może samodzielnie oddychać; ma wtedy miejsce bardzo intensywny kaszel. To właśnie ten stan określany jest jako zakrztuszenie. Drugi typ to niedrożność całkowita (ciężka) – ciężkie powikłanie zakrztuszenia. Światło dróg oddechowych zostaje wówczas całkowicie zamknięte, a poszkodowany nie jest w stanie mówić. Kaszel oraz świsty oddechowe z czasem słabną; jeżeli nie zostanie udzielona odpowiednia pomoc, dochodzi do utraty przytomności.

Postępowanie ratownicze

Kiedy poszkodowany z trudem oddycha, ma słabnący kaszel i nie może mówić, aby udzielić mu pierwszej pomocy działaj następująco:

• stań za nim nieco z boku;

• jedną ręką podeprzyj klatkę piersiową poszkodowanego i pochyl go lekko do przodu;

• drugą ręką mocno uderz go 5 razy między łopatkami. W większości przypadków ten naturalny odruch obronny pozwala na usunięcie ciała obcego lub przesunięcie go w stronę jamy ustnej na tyle, by było możliwe jego wyjęcie.

A jeśli to nie poskutkuje, należy wykonać chwyt Heimlicha:

• stań za osobą poszkodowaną i obejmij ją na wysokości pasa, jednocześnie lekko ją pochylając;

• jedną dłoń zaciśnij w pięść i drugą dłonią obejmij poszkodowanego – dłonie powinny być umiejscowione pomiędzy pępkiem a żebrami poszkodowanego;

• ostro i szybko pchnij ręce do środka i do góry pięć razy. Powtarzaj ten proces, aż uwolnisz (odsuniesz) przedmiot.

U dzieci poniżej 1. roku życia:

– Jeśli niemowlę kaszle efektywnie, dodatkowe działania są zbędne. Obserwuj.

– Jeśli dziecko jest przytomne, ale nie kaszle lub kaszel jest nieefektywny, wykonaj 5 uderzeń w okolicę międzyłopatkową:

• ułóż dziecko głową w dół na swoim przedramieniu,

• chwyć kciukiem i palcem za żuchwę, nie za szyję,

• wykonaj do 5 energicznych uderzeń nadgarstkiem drugiej ręki w okolicę międzyłopatkową,

• po każdym uderzeniu sprawdź, czy ciało obce zostało usunięte.

– Jeśli uderzenia w okolicę międzyłopatkową są nieskuteczne, wykonaj 5 uciśnięć klatki piersiowej:

• obróć niemowlę na wznak głową skierowaną w dół na wolnym przedramieniu i obejmij ręką jego potylicę,

• wyznacz miejsce jak do uciskania klatki piersiowej: dolna połowa mostka, szerokość ok. jednego palca powyżej dolnego końca mostka,

• wykonaj 5 uciśnięć klatki piersiowej (podobnie jak przy uciskaniu klatki piersiowej dorosłych; wykonuj je wolniej, ale bardziej energicznie).

Może dojść do sytuacji, że opisane postępowanie nie przyniesie efektu, a poszkodowana osoba straci przytomność. Należy wtedy położyć ją na stabilnym podłożu i skontrolować, czy ciało obce nie jest widoczne w jamie ustnej. Przy zadławieniu, nie należy próbować usuwać go „na ślepo”. W takiej sytuacji konieczne jest wezwanie zespołu ratownictwa medycznego i niezwłoczne przystąpienie do reanimacji. Po wykonaniu 30 ucisków klatki piersiowej należy ponownie skontrolować jamę ustną.