Święta nietypowe

13.01 – Dzień Koszuli

Koszule mają długą historię, sięgającą Mezopotamii. W starożytnym Egipcie były zarezerwowane dla faraonów, w Grecji i Rzymie przybierały formy chitonu albo tuniki. W średniowieczu koszule wykonane z jedwabiu lub lnu nosiły wyższe warstwy społeczne (dla ubogich były grubo tkane). W renesansie zyskały koronki i hafty, wciąż więc były odzieniem prestiżowym. Bardziej współczesne i powszechne stały się w XIX wieku. A zawdzięczały to wynalezieniu maszyny do szycia, przez co ich produkcja przestała być aż tak kosztowna. Dziś są koniecznym elementem męskiej, ale i damskiej garderoby.

15.01 – Dzień Bajgla

Jedni mówią, że tę drożdżową bułkę w kształcie pierścienia, o zwartym miąższu i miękkiej skórce, wymyślili Żydzi w XVII wieku w Krakowie, inni – że przybyły one do nas z Wiednia jako prezent na cześć zwycięstwa Jana Sobieskiego nad Turkami w 1683 r. Na przełomie XIX i XX wieku zawędrowały na Manhattan, a za miasta najbardziej znane z ich produkcji uważane są dziś Nowy Jork i Montreal.

14 stycznia. Dzień Logiki

Zachęca do ćwiczenia mózgu w każdym wieku.

W kalendarzu świąt nietypowych jest on obchodzony w dniu urodzin Alfreda Tarskiego (1901 r.) i w rocznicę śmierci Kurta Gödla (1978 r.) – wybitnych logików XX wieku. Za twórcę tej nauki, która analizuje reguły poprawnego rozumowania i uzasadniania twierdzeń, uważa się Arystotelesa. Jej nazwa pochodzi od greckiego słowa logos – rozum, myśl, słowo. Ma zastosowanie m.in. w filozofii, matematyce, informatyce czy językoznawstwie. Na co dzień zaś pomaga każdemu z nas podejmować decyzje, odróżniać prawdę od fałszu, informacje prawdziwe od fałszywych czy fake newsów, choć z tymi ostatnimi jest to coraz trudniejsze. Logiczne myślenie pomaga nam w rozwiązywaniu problemów, wspiera dialog, a także chroni przed manipulacją.

By logicznie myśleć, konieczna jest harmonijna współpraca obu półkul mózgowych. I systematyczne ćwiczenia, jak np. rozwiązywanie zagadek, krzyżówek i łamigłówek, gry strategiczne i planszowe, proste ćwiczenia matematyczne i ćwiczenia koncentracji. W codziennych sytuacjach warto też zadawać sobie pytania: dlaczego, z czego coś wynika, skąd taki wniosek?

Dla zachęty – sudoku. Czyli: uzupełnij puste pola tak, żeby w każdym rzędzie i w każdej kolumnie cyfra od 1 do 9 pojawiła się tylko raz. Powodzenia!

Ciekawostka

Wybiórczość pokarmowa w autyzmie

U dzieci ze spektrum autyzmu występuje odmienne przetwarzanie bodźców sensorycznych. Mogą więc silniej odczuwać smak, zapach, kolor czy konsystencję pokarmów. Mogą np. wybierać potrawy wyłącznie chrupiące. Zdarza się, że wybierane są produkty w jednym kolorze albo tylko o danej konsystencji (półpłynne np. mogą być nie do zaakceptowania ze względu na niewyrazistą konsystencję). Znaczenie mają tu zachowania schematyczne, które dają poczucie bezpieczeństwa. Nowe potrawy są więc najczęściej odrzucane.

Najwyższy szczyt ziemi?

To zależy, jak mierzymy!

Mount Everest to niekwestionowany „dach świata” w tradycyjnym ujęciu. Rekordzista mierzony od poziomu morza (8848 m n.p.m.).

Jeśli natomiast mierzymy od podstawy do szczytu, to hawajska góra Mauna Kea wznosi się na ok. 10 203 m, ponad 1300 m wyżej niż Everest! Ale aż 6000 m ukryte jest w Pacyfiku, a nad powierzchnię wody wystaje „jedynie” 4205 m.

Jest jeszcze trzeci sposób pomiaru, uwzględniający spłaszczenie Ziemi na biegunach i wybrzuszenie na równiku. Wulkan Chimborazo w Ekwadorze (6263 m n.p.m.) znajduje się ok. 2 km dalej od środka Ziemi niż Czomolungma, a jego wierzchołek jest najbardziej oddalony od środka naszej planety.

Czy wiesz, że...

...od nowego roku zmieniły się zasady pisowni?

Od 1 stycznia nie jest już błędem, kiedy piszemy Warszawianin czy Mokotowianin. Błędem zaś będzie, kiedy zapiszemy je małymi literami, jak pisaliśmy dotychczas. Podobnie jest z nazwami obiektów w przestrzeni publicznej – oprócz ulic wszystkie nazwy takie jak parki, skwery czy zamki zapisujemy już dużymi literami (np. Park Kościuszki czy Karczma Słupska). Ciekawostką jest, że można, choć nie trzeba, zapisywać od dużej litery również nazwy nieoficjalnych nazw etnicznych, jak Żabojad czy Makaroniarz.

Zmieniają się również zasady w przypadku pisowni łącznej i rozdzielnej – teraz zapiszemy np. półżartem, półserio albo nibyromantycznie czy nienajstaranniej. Duża dowolność z kolei jest przy pisaniu par wyrazów równorzędnych. Można więc pisać np.: tuż, tuż; tuż-tuż albo tuż tuż.

To tylko niektóre zmiany. Jak tłumaczy Rada Języka Polskiego, wynikają one z potrzeby dostosowania pisowni do uzusu językowego oraz badań współczesnych tekstów, a mają na celu uproszczenie i ujednolicenie reguł ortograficznych. Nie są rewolucyjne – porządkują zasady, eliminują wyjątki i ułatwiają naukę.

Szerzej pisaliśmy o tym w poprzednim numerze Niedzieli, tu tylko dla utrwalenia w telegraficznym skrócie.

Myśl na tydzień

Czas. To jest coś najcenniejszego, o równouprawnienie. co możemy dać drugiemu człowiekowi.
Ks. Jan Kaczkowski

Pamiętaj o życzeniach!

11.01 – Honorata, Matylda

12.01 – Arkadiusz, Czesława, Tatiana

13.01 – Hilary, Weronika

14.01 – Feliks, Nina, Krzesimir

15.01 – Paweł, Dobrawa, Domosław

16.01 – Marceli, Honorat, Włodzimierz

17.01 – Antoni, Jan, Mirosława

Wydarzyło się

• 11.01.1922 – w Toronto po raz pierwszy na świecie z powodzeniem użyto insuliny do leczenia cukrzycy u 14-letniego chłopca, co stało się przełomem w medycynie.
• 12.01.1819 – papież Pius VII ustanowił metropolię Quebecu, najstarszą kanadyjską metropolię.
• 15.01.1759 – otwarto dla publiczności Muzeum Brytyjskie w Londynie, jedną z najważniejszych i najstarszych placówek muzealnych na świecie.
• 15.01.2001 – uruchomiono Wikipedię, encyklopedię tworzoną przez internautów, która zrewolucjonizowała dostęp do darmowej wiedzy na całym świecie.
• 16.01.1979 – szach Iranu Mohammad Reza Pahlawi opuścił kraj w obliczu rewolucji, co otworzyło drogę do powstania republiki islamskiej.
• 17.01.1942 – urodził się Cassius Clay, który jako Muhammad Ali stał się jednym z najsłynniejszych bokserów w historii i symbolem walki o równouprawnienie.