Ireneusz Korpyś: Mamy w Polsce jedyne uznane przez Kościół objawienia maryjne, a jednak dla większości Polaków pozostają one niemal nieznane. Jak to możliwe, że przez 149 lat nie potrafiliśmy opowiedzieć historii Gietrzwałdu ani światu, ani nawet samym sobie?

Ewa K. Czaczkowska: Rzeczywiście, objawienia Maryi w Gietrzwałdzie należą do 31 objawień na świecie oficjalnie uznanych przez Kościół, są jednak nie tylko najmniej z nich międzynarodowe, ale też mało znane nawet w Polsce. Przyczyn jest wiele, poczynając od tego, że zostały zaaprobowane przez Kościół dopiero po 100 latach, na co z kolei wpłynęły czas zaborów, prześladowania Kościoła w okresie kulturkampfu i wreszcie to, że Gietrzwałd z Warmią wróciły do Polski dopiero w 1945 r. Dopiero gdy ustały przeszkody natury politycznej, przyszedł czas na uznanie tych objawień. Od tego momentu minie niebawem pół wieku, a one wciąż nie mają właściwego miejsca na duchowej mapie Polski. Wygląda tak, jakbyśmy zamknęli je w przeszłości, w XIX stuleciu.

We wstępie do książki Odkryć Gietrzwałd na nowo zauważyła Pani, że impulsem do powstania tej publikacji było poczucie zawstydzenia. Czy można powiedzieć, że najpierw sama musiała Pani odkryć Gietrzwałd na nowo?

Tak, to prawda. Po raz pierwszy odwiedziłam Gietrzwałd dopiero 3 lata temu, a stało się to po tym, jak podczas pobytu w Lourdes, w czasie przypadkowej rozmowy poczułam ogromny wstyd, że odwiedziłam wiele sanktuariów w kraju i na świecie, a w gietrzwałdzkim nigdy nie byłam. Już w czasie pierwszej wizyty w Gietrzwałdzie uległam urokowi tego miejsca i zrozumiałam, że muszę coś zrobić, aby więcej osób je poznało – stąd ta książka.

Objawienia miały miejsce w czasie zaborów. Na ile były one wydarzeniem religijnym, a na ile dawały Polakom nadzieję na zachowanie własnej tożsamości?

To było bez wątpienia wydarzenie religijne. Matka Boża przyszła z konkretnym religijnym przesłaniem. Ukazała się jako Niepokalanie Poczęta i zachęcała do codziennej modlitwy różańcowej. Zażyczyła sobie także, aby w miejscu Jej objawień postawić kapliczkę z Jej figurą. To było główne przesłanie całego orędzia gietrzwałdzkiego. Maryja, jak we wszystkich objawieniach, rozmawiała z widzącymi – Barbarą Samulowską i Justyną Szafryńską – w ich rodzimym języku, czyli po polsku. Ten fakt był niezmiernie ważny dla polskich Warmiaków, zarówno w kształtowaniu ich ogólnopolskiej świadomości narodowej, jak i dla budowania jedności wszystkich Polaków żyjących pod zaborami, którzy spotykali się w Gietrzwałdzie. Jednocześnie trzeba podkreślić – o czym w książce mówi mariolog dr hab. Monika Waluś – że narodowa interpretacja objawień gietrzwałdzkich, w tamtym czasie uzasadniona i zrozumiała, sprawiła, iż zostały z nich niejako wyłączone inne narodowości. Dlatego dzisiaj te objawienia są najmniej międzynarodowe ze wszystkich.

W centrum orędzia znajduje się wezwanie do codziennego odmawiania Różańca. Dlaczego właśnie tak proste przesłanie okazało się wtedy tak poruszające?

Matka Boża, co podkreślają też moi rozmówcy – teolodzy, przyszła do najbardziej zmarginalizowanej grupy w ówczesnym społeczeństwie pruskim, którą byli Polacy. Ukazała się na zapomnianej Warmii, wśród ubogich materialnie, ale i duchowo mieszkańców, którzy cierpieli także z powodu prześladowania Kościoła Katolickiego w okresie kulturkampfu. I tym ludziom Maryja mówi: jestem z wami, odmawiajcie codziennie Różaniec. Maryja ich katechizuje i formuje. Wzywa do regularnej modlitwy, która zmienia wewnętrznie i sprawia, że człowiek zaczyna kształtować swoje życie na wzór Maryi, zaczyna rozwiązywać codzienne problemy przez pryzmat wiary. Matka Boża daje tamtym ludziom nadzieję, której tak bardzo potrzebują. „Nie smućcie się, bo Ja zawsze będę przy was” – te słowa muszą poruszać.

Jednym z fascynujących wątków książki są losy Justyny Szafryńskiej i Barbary Samulowskiej. Co najbardziej zaskakuje w ich późniejszym życiu?

To, że obie wstąpią do zgromadzenia zakonnego, można było przewidzieć, ale na pewno nie to, co stanie się z nimi później. Siostra Barbara Samulowska jako szarytka przez ponad pół wieku pracowała w Gwatemali, a dziś czeka na beatyfikację, Justyna Szafryńska natomiast wystąpiła ze zgromadzenia, a było to w Paryżu, po czym wyszła za mąż. Informacje o niej urywają się w 1914 r. Nie wiemy więc, kiedy zmarła i gdzie jest grób jednej z dwu gietrzwałdzkich wizjonerek.

Czy Barbara Samulowska zostanie wkrótce wyniesiona na ołtarze? Co ten fakt zmieniłby w postrzeganiu samych objawień?

Prawdopodobnie s. Samulowska już niedługo zostanie ogłoszona błogosławioną. Leon XIV potwierdził uznanie heroiczności jej cnót, a w Watykanie toczy się proces o uznanie cudu za jej wstawiennictwem. Beatyfikacja jednej z wizjonerek byłaby kolejnym potwierdzeniem prawdziwości objawień w Gietrzwałdzie, uznaniem, że wszystko, co 12-letnia Barbara zeznała w 1877 r., było prawdą.

Czy można powiedzieć, że Gietrzwałd ma jeszcze niewykorzystany potencjał duchowy i duszpasterski dla Kościoła w Polsce?

Na pewno. Gietrzwałd wciąż jest w naszym polskim Kościele zmarginalizowany. Nawet bliska – 150. rocznica tych objawień nie stała się impulsem do zmiany. A przecież nie były one dane tylko na tamten czas, ale są dla nas wszystkich także na dzisiaj i na jutro. To w nich powinniśmy szukać odpowiedzi na nasze dzisiejsze problemy i wyzwania. W tych objawieniach znajdziemy wiele na temat przemieniającej siły modlitwy, ale także na temat wspólnoty, hierarchii wartości, sensu życia, uzależnień – ten wątek jest w gietrzwałdzkim sanktuarium mocno akcentowany – czy posłuszeństwa Kościołowi. Dlaczego np. wzorem nabożeństw fatimskich nie wprowadzimy w naszym Kościele 27. dnia miesiąca – bo wtedy rozpoczęły się objawienia – nabożeństw gietrzwałdzkich? Dlaczego nie są propagowane tak ważne i pełne nadziei słowa Maryi: „Nie smućcie się, bo Ja zawsze będę przy was”? Jako wspólnota mamy w tej kwestii dużo do zrobienia.

Wielu pielgrzymów mówi, że z Gietrzwałdu wracają wewnętrznie odmienieni. Na czym polega fenomen duchowości tego miejsca?

Trudno oddać słowem odczucia związane z wyjątkowością tego miejsca, które jest naznaczone obecnością Maryi, omodlone przez miliony pielgrzymów. W duchowych przeżyciach na pewno pomagają też urokliwa przyroda oraz prostota tego terenu, nieskażonego jeszcze mocno przez komercję. Przyciąga też mały kościół z cudownym obrazem Matki Bożej Gietrzwałdzkiej o łagodnym uśmiechu.