Reklama

Monografia kościoła św. Jakuba w Skierniewicach

O. Janusz Zbudniewek OSPPE
Edycja łowicka 21/2002

Jeszcze niedawno wspomnienie o Skierniewicach kojarzyło się wielu rodakom z Polskim Centrum Ogrodnictwa, Zielonym Zagłębiem, Pieniążkowem lub Miczurińskiem. Jednakże od monografii o Skierniewicach Jana Józefeckiego, wydanej w 1988 r. przywrócona została świetlana przeszłość małego, ale zasobnego miasta leżącego w połowie drogi z Warszawy do Łodzi oraz z Rawy do Łowicza. Autor przywiódł w niej na pamięć ogólnie znane fakty, ale odczytał także z archiwalnych akt nieznane dzieje miasta i okolicy od zamierzchłej przeszłości aż po lata sobie współczesne. Zaskoczyły wówczas niektórych czytelników wiadomości o starożytnym grodzisku sięgającym kilku wieków przed Chrystusem, ze wskazaniem na dzisiejszy park miejski, gdzie usadowili się pierwsi nieznani mieszkańcy Skierniewic. Jest faktem bezspornym, że początki osady wiejskiej można datować przed 1136 r. Jej dobra wchodziły do kompleksu dóbr łowickich należących już wcześniej, bo w drugiej połowie XI stulecia do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Ta przynależność odegrała w dziejach Skierniewic decydującą rolę w ich rozwoju gospodarczym i kulturalnym. Daty poszczególnych przywilejów wymagają jednak nowej weryfikacji, różnią się bowiem od opinii nieżyjącego już badacza Jana Warężaka (Słownik historyczno-geograficzny Księstwa Łowickiego, Łódź 1967, s. 94 i n.) i wniosków Józefeckiego czy Anny Anackiej-Łyjak w jej najnowszej książce. Nie wdając się w spory historyczne można przyjąć, że momentem przełomowym dla wsi skierniewickiej było nadanie jej praw miejskich przez abp. Wincentego Kota w 1433 r. lub abp. Jana ze Sprowy w 1457 r., który ponadto wybudował kościół, rozbudował miasto i otworzył go na przybyszów ze wsi. Od 1463 r., gdy Kazimierz Jagiellończyk aprobował lokację miasta, Skierniewice stały się konkurencyjną rezydencją arcybiskupów, którzy chętnie spędzali w niej długie nieraz tygodnie, a nawet miesiące.

Kolejnymi mecenasami miasta byli arcybiskupi: Jan Gruszczyński, Jan Łaski, Jan Przerębski, Władysław Łubieński, Stanisław Szembek i Antoni Ostrowski - najbardziej znany z fundacji obecnego kościoła pw. św. Jakuba.

Dziejom tego kościoła poświęciła swoją najnowszą pracę rodaczka Skierniewic Maria Anacka-Łyjak. Oparła ją na źródłach drukowanych i rękopiśmiennych, zanalizowała relacje kronikarskie, zapisy epigraficzne, zagłębiła się w stare zdjęcia i relikty zachowanych pomników. Zanim jednak opisała kościół z fundacji abp. Ostrowskiego, zatrzymała się na dziejach kościoła pw. św. Wojciecha, którego erekcję przypisuje bez żadnych wątpliwości Jarosławowi ze Skotnik (s. 12), zmarłemu w 1376 r. Gorzej jest z datowaniem następnego kościoła. Otrzymał on wezwanie św. Jakuba Apostoła i według abp. Jana Łaskiego wzniesiony został w 1457 r. dzięki fundacji abp. Jana Sprowskiego, a według późniejszej opinii - dzięki zapobiegliwości abp. Jakuba Sienieńskiego w 1479 r. Za Sienieńskim przemawia tytuł patronalny i współczesna mu tablica fundacyjna.

Oprócz nowego kościoła św. Jakuba pozostawał nadal kościół św. Wojciecha, który stał się jedynie kościołem rektorskim i arcybiskupim podczas pobytu prymasów w mieście. Jakichś modernizacji, względnie jego przebudowy, dokonał abp Łaski, ale nie przetrwał on nawet jednego stulecia, mimo nadania mu odpowiedniego uposażenia i legatu dla jednego mansjonarza. Nie wystarczyły one nie tylko dla kościółka rektorskiego, ale brakowało też funduszy na utrzymanie kościoła parafialnego św. Jakuba. Wizytatorzy kościelni pisali wielokrotnie o zaniedbaniach w utrzymaniu budowli, postępujących zniszczeniach i braku ich naprawy. Mimo to nie okazały się one skuteczne skoro proces destrukcji stał się powodem jego rozbiórki. Przy okazji tych skarg, lustratorzy opisali ów kościół, dzięki czemu wiemy, że zbudowano go w stylu gotyckim, z orientowaną absydą i wieżą (zachowaną do dzisiaj) prowadzącą wówczas do jego wnętrza od strony zachodniej. Kościół nie miał sklepienia, lecz drewniany sufit z dekoracją malarską, posiadał 2 kaplice, 8 ołtarzy, w tym co najmniej dwa brackie i cechowe, obraz Matki Bożej Częstochowskiej obwieszony licznymi wotami i wiele innych sprzętów.

Tzw. drugi kościół św. Jakuba (Sienieńskiego) nie należał, jak się wydaje, do dzieł wysokiej klasy. Był jednak cennym pomnikiem przeszłości, którego dotknęły nie tyle rabunki wojenne lub pożar w 1745 r., co najwyraźniej postępujące zaniedbanie administratorów parafii. Anacka-Łyjak, choć nie lubi obciążać podobnymi skargami kogokolwiek, w tym wypadku okazała się bezwzględna.

Ale los sprawił, że nad miastem zaświeciło słońce. Uczynił to mało popularny w Polsce prymas Antoni Ostrowski (zarządzał metropolią gnieźnieńską w latach 1777-84), który zdecydował o rozbiórce zrujnowanego kościoła, przy czym niektóre sprzęty polecił rozdać biedniejszym kościołom. Plany nowej budowli zlecił królewskiemu architektowi Efraimowi Schroegerowi, który znany był z wielu klasycystycznych budowli kościelnych i świeckich, m.in. w Warszawie, Łowiczu, Toruniu i innych. W Skierniewicach zaprojektował on ratusz miejski, przebudował pałac arcybiskupi i być może kilka innych budynków kościelnych i świeckich. Kościół skierniewicki był jednym z ostatnich jego dzieł, ale też bodaj najciekawszym, do którego zaprojektował całe wyposażenie wnętrza oraz pomnik prymasa Ostrowskiego. Około 1783 r. kościół był wykończony. Oglądał go fundator, ale będąc już ciężko chory nie był w stanie doglądać jego wykończenia. Przebywał zresztą najczęściej w zachodnich uzdrowiskach, a ostatecznie w Paryżu, gdzie zastała go śmierć 26 sierpnia 1784 r. Zgodnie z jego wolą pochowano go w kościele św. Ludwika na Wyspie, natomiast serce przywiózł do Skierniewic towarzyszący mu podczas podróży bp koadiutor kamieniecki Jan Dembowski.

Kościół św. Jakuba jest dzisiaj najcenniejszym pomnikiem kultowym i artystycznym miasta. Opisywano go w wielu przewodnikach i w monografii architekta Schroegera. Jest on także jednym z najciekawszych jego prac, na tyle autentyczny, że w zasadzie nigdy nie modernizowany lub przebudowany. Jest przedmiotem podziwu z powodu śmiałej koncepcji plastycznej, wzorowanej na rzymskich budowlach, m.in. na rzymskim Panteonie i tamtejszych grobowcach i dlatego przez wielu historyków uważany za mauzoleum fundatora.

Anna Anacka-Łyjak drobiazgowo opisała strukturę kościoła i jego wnętrze, omówiła wszystkie sprzęty, paramenty i rzeczy godne uwagi. Zatrzymała się również przy najstarszej kamiennej tablicy abp. Sienieńskiego, datowanej na 1479 r. Powołała się na opinię znakomitej mediewistki Alicji Szymczakowej z Łodzi, dopatrując się w potrzaskanym kamieniu ręki gdańskiego rzeźbiarza Hansa Arendta. Bardzo cenna to podpowiedź, ale warto zauważyć, że tablica arcybiskupa z herbem Dębno to zaledwie mały odprysk z monumentalnych rzeźb kamiennych Sienieńskiego i jego siostry Doroty oraz rodziny Koniecpolskich w kościele w Wielgomłynach k. Radomska. Czy jest to kolejny dowód powiązań artystycznych wybitnego gdańszczanina z pomnikami w Gnieźnie, Skierniewicach i nekropolii Sienieńskich-Koniecpolskich w ubogiej wiosce, która nie miała tego szczęścia stać się miastem, choć miała równie wspaniałych mecenasów?

Wracając jednak do monografii kościoła św. Jakuba, warto zauważyć, że Autorka do napisania omawianej monografii przebadała wystarczająco dobrze wszystkie możliwe archiwa, które pomogły jej wnieść nawet drobiazgowe uzupełnienia do skąpych wiadomości o życiu kościelnym miasta jak też jego mieszkańców. Wniosła ich niemało, przybliżyła jeszcze raz zamierzchłe dzieje wsi, osady, a potem arcybiskupiego grodu, podjęła na nowo temat pierwszych kościołów i ich plebanów, skrupulatnie omówiła prace budowlane i remontowe oraz niedoszłe plany rozbudowy kościoła przez Józefa Dziekońskiego. Zauważyła kilka nieprzemyślanych do końca inwestycji (organy nad wejściem do kościoła), nie wspominając jednak o innych, by zauważyć z mojej pamięci o narzekaniach wiernych i kłopotach zarządu kościoła z powodu brudzącego centralnego ogrzewania, które usunięto w latach siedemdziesiątych niedawno minionego stulecia.

Monografia kościoła św. Jakuba w Skierniewicach jest ważnym wydarzeniem w badaniach historycznych Skierniewic. Jest przede wszystkim następnym krokiem w poznaniu życia religijnego parafii, jej granic, kościołów filialnych i kaplic, które albo zostały już zbudowane, albo też podjęto prace w kierunku ich realizacji. Anna Anacka-Łyjak jest historykiem sztuki, wiele lat spędziła nad inwentaryzacją polskich zabytków i choć mieszka w Warszawie, posiada znakomite przygotowanie, by dziejom tym oraz wielu innym zabytkom miasta i okolicy poświęcić następne badania.

Komandosi w habitach

2019-01-23 11:27

Iwona Flisikowska
Niedziela Ogólnopolska 4/2019, str. 16-18

Niedawno zaskoczył wszystkich fakt brutalnego aresztowania czterech Szarych Braci z Bronksu za... wręczanie czerwonych róż kobietom przed kliniką aborcyjną Planned Parenthood w Trenton w stanie New Jersey, z prośbą, aby nie zabijały swoich dzieci, tylko je urodziły. „Nowe życie, jakkolwiek maleńkie, przynosi obietnicę niepowtarzalnej radości” – można było przeczytać na karteczce dołączonej do każdej róży

Jeffrey Bruno
Na ulicach Nowego Jorku z Matką Bożą z Guadalupe

W czasie cichego protestu zakonników jedna z par, która wypełniała dokumenty przed zaplanowaną aborcją, po rozmowie z braćmi opuściła budynek. – To było dla nas zwycięstwo. Nie wiemy, czy wrócą. Wszystko, co możemy powiedzieć, to to, że bardzo nas to zachęciło do dalszych protestów. Gdyby nas tam nie było, to dziecko pewnie już by nie żyło – powiedział aresztowany br. Fidelis Moscinski, którego dziadek był Polakiem. Kiedy policja zażądała, aby protestujący opuścili teren kliniki, bracia oznajmili, że nie mogą odejść. Powiedzieli: – Niewinne nienarodzone dzieci zaraz umrą, a my postanowiliśmy zostać razem z nimi.

Akcja „Czerwona Róża Ratuje” została rozpoczęta przez środowiska pro-life w 2017 r. Nie pierwszy raz członkowie tego zgromadzenia opuszczają siedzibę aborcyjnego molocha w policyjnych kajdankach. Inicjatywa ruchów pro-life od początku ma wsparcie „Braci z Bronksu”. W oficjalnym oświadczeniu przełożeni zakonu potwierdzili, że „(...) bracia nie wahają się uczestniczyć w aktach sprzeciwu sumienia wobec działań, które są wymierzone w nienaruszalność ludzkiego życia i niszczą wspólną więź ludzkiej solidarności”.

Nie dziwi więc fakt, że patronką Franciszkanów Odnowy jest Matka Boża z Guadalupe, opiekunka i patronka nienarodzonych.

Opowieść o Szarych Braciach

Pod tak swojsko brzmiącą nazwą bracia są znani w Polsce, zwłaszcza po ukazaniu się książki Luca Adriana pt. „Bracia z Bronksu”. Pełna nazwa zgromadzenia Szarych Braci to: Wspólnota Franciszkańskich Braci Odnowy (Community of the Franciscan Friars of the Renewal). Zostało ono założone w latach 80. ubiegłego wieku w Nowym Jorku. Bracia mieszkają m.in. w dzielnicach Harlem i Bronx i przebywają wśród najuboższych z ubogich – wyrzuconych, jak się często krzywdząco mówi, na „margines życia społecznego i nic więcej”.

O niezwykłych franciszkanach opowiada Roman Zięba, który razem z Wojtkiem Jakowcem przez pół roku pielgrzymował pieszo w misji „aCross America” przez Stany Zjednoczone:

– Nowojorscy (szarzy) Franciszkanie Odnowy gościli nas w swoim klasztorze na Manhattanie, gdzie kończyliśmy półroczną pielgrzymkę „Krzyż Ameryki”. Bracia zaczynają dzień o 5 rano od godzinnej adoracji, potem w planie dnia mają: Jutrznię, Mszę św., śniadanie i wyruszają na miasto, aby służyć bezdomnym. Byliśmy świadkami, jak przyprowadzili do klasztoru osobę o takim zapachu i w tak złym stanie, że wymagała pilnej interwencji medycznej. Od razu się o tego człowieka zatroszczyli...

Szarzy Bracia w swojej duchowości – kontynuuje Roman Zięba – odwołują się bezpośrednio do naszych współczesnych świętych: Matki Teresy z Kalkuty i Jana Pawła II. W większości nie mają prywatnych maili (posługują się zbiorczym) i korzystają z tradycyjnej centrali telefonicznej. Wielu zdobyczy cywilizacyjnych nie mają, ale za to są ciągle uśmiechnięci i mają drzwi cały czas otwarte dla potrzebujących. Jeżeli gdzieś w 6-miesięcznej pieszej drodze przez USA widziałem żywy Kościół Chrystusowy, to właśnie tam, na Manhattanie, w Harlemie. Nie mówią o reformach, oni są żywą reformą – opowiada Zięba.

Z wielką sympatią mówi też o Braciach z Bronksu ks. Piotr Wiśniowski, dyrektor EWTN Polska:

– Z Szarymi Braćmi z nowojorskiego Bronksu miałem okazję się spotkać w gościnnej parafii św. Bernadetty na Brooklynie. To było opatrznościowe spotkanie z prawdziwymi „Komandosami Pana Boga”, a wśród nich także z Polakiem, br. Sebastianem Marią Kajko, który jest praprawnukiem legendarnego Bartosza Głowackiego spod Racławic... Warto wiedzieć, że Szarzy Bracia z wielkim oddaniem zajmują się ludźmi będącymi w bardzo trudnych warunkach życiowych, materialnych czy moralnych. Pamiętajmy o nich w modlitwie i opowiadajmy o tych fantastycznych ludziach, powiedziałbym – Szarych Aniołach.

Stan Fortuna, rapujący Szary Brat

Wielu z nas na pewno słyszało niezwykle charyzmatycznego rapera Stana Fortunę – rodem z nowojorskiego Harlemu, gdzie powstał pierwszy klasztor Szarych Braci – i jego chyba najbardziej znany teledysk „Everybody Got 2 Suffer”. Miłą dla mnie niespodzianką w czasie przygotowywania tego artykułu była wiadomość, że br. Stan bardzo polubił Polskę i choć w swoim muzycznym grafiku ma mnóstwo spotkań i koncertów ewangelizacyjnych na całym świecie, to stara się do nas, a zwłaszcza do Częstochowy, przynajmniej dwa razy w roku przylecieć. Ostatnio gościł w Polsce jesienią – zaproszony przez znanego muzyka Marcina Pospieszalskiego brał udział m.in. w koncercie z okazji 40-lecia pontyfikatu św. Jana Pawła II w Rzeszowie i w koncercie promującym płytę „Dekalog” w Gdyni.

– Po raz pierwszy o niezwykłym rapującym franciszkaninie usłyszałem ponad 10 lat temu od braci Tadeusza i Macieja Syków, którzy mieli możliwość usłyszeć i zobaczyć br. Stana w czasie Światowych Dni Młodzieży w Toronto w 2002 r. – mówi dominikanin o. Andrzej Bujnowski, duszpasterzujący muzykom w Polsce, który od 27 lat tworzy Strefa Chwały Festiwal i współtworzy Song of Songs Festival oraz legendarny Magazyn Muzyczny „RUaH”. – Tadeusz i Maciej w tak entuzjastyczny sposób opowiadali o niezwykłym rapującym franciszkaninie, że kilka lat temu namówiłem dyrektora Song of Songs Festival, żeby zaprosić Stana do Polski. I tak się stało. Miłym akcentem dla naszego zespołu Deus Meus było to, że w jednym z utworów w czasie festiwalowego koncertu wystąpił gościnnie z nami „raper w habicie”, czyli Stan Fortuna! – wspomina o. Andrzej. Wśród Szarych Braci jest też br. Luis, który kiedyś był saksofonistą w zespole Bruce’a Springsteena i mimo że materialnie „miał świat u stóp”, porzucił swoje życie milionera i stał się ubogim wśród ubogich. Niebywałe, ale w szeregach Szarych Braci są także byli menadżerowie firm czy też osoby, które zajmowały się modą. To, co mnie najbardziej urzekło w tej niezwykłej opowieści o Komandosach z Harlemu i Bronksu, to wyjątkowość, a zarazem prostota ich życia, entuzjazm i szczery, niewymuszony uśmiech na twarzy w codzienności.

Specjalne podziękowania kieruję do Jeffreya Bruno – nowojorskiego fotografika, który towarzyszy Szarym Braciom i zapisuje ich życie obrazem.

Iwona Flisikowska
Dziennikarka, współpracuje z Aleteia i Catholic Journalists Association. Z zamiłowania fotograf, autorka wystaw zdjęć, m.in. „Dzieci z Betlejem” i „Shalom Salam. Pokój w oczach dziecka”

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Abp Depo: potrzeba wierności Chrystusowi do końca

2019-06-26 17:17

Ks. Mariusz Frukacz

„W sakramencie święceń Chrystus nie tylko przyniósł nam jakąś łaskę w kategoriach materialnego obdarowania, ale przyniósł nam i dał samego siebie” - mówił w homilii abp Wacław Depo metropolita częstochowski, który 26 czerwca przewodniczył Mszy św. w kaplicy pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Domu Księży Emerytów im. Jana Pawła II w Częstochowie, z racji jubileuszy kapłanów obchodzących 65-lecie i 60-lecie swoich święceń kapłańskich.

Ks. Mariusz Frukacz/Niedziela

Mszę św. z metropolitą częstochowskim koncelebrowali m. in. ks. prał. Czesław Mendak dyrektor Domu Księży Emerytów oraz kapłani jubilaci. W uroczystościach wzięli udział m. in. siostry ze Zgromadzenia Sióstr Kanoniczek Ducha Świętego de Saxia pracujące w Domu Księży Emerytów.

- Jubilaci pisali historię naszej archidiecezji swoją gorliwością, wiernością Bogu i Kościołowi. Dziękujemy za ich życie oddane Panu Bogu - mówił na początku Mszy św. ks. prał. Czesław Mendak.

Zobacz zdjęcia: Abp Depo: potrzeba wierności Chrystusowi do końca

W homilii abp Depo podkreślił, że „w dziękczynieniu za lata kapłańskiej posługi chcemy uczyć się na nowo myślenia i życia zgodnego z duchem Ewangelii. Świat bowiem uczy nas kroczenia własnymi drogami, które są wolnością od Chrystusa i Jego Kościoła”.

Metropolita częstochowski nawiązując do słów z Ewangelii: „Strzeżcie się fałszywych proroków” przypomniał, że „oni dzisiaj głoszą antyewangelię i antykościół”.

- W sakramencie święceń Chrystus nie tylko przyniósł nam jakąś łaskę w kategoriach materialnego obdarowania, ale przyniósł nam i dał samego siebie. Na tej drodze potrzebna jest zawsze łaska wzrastającej wiary, która nie jest rodzajem samoubezpieczenia na życie lecz łaską osobistych codziennych spotkań i brania własnego krzyża, aby iść za Nim – kontynuował abp Depo.

Arcybiskup przypomniał, że „na nasze trudne zobowiązania kapłańskie składają się: wierność, czyli posłuszeństwo wiary, czystość serca i dyspozycyjność w służbie Kościoła” . -To nie są i nie były zadania ponad siły ludzkie. Wszystko jest na miarę ludzkiego serca, które zdolne jest odpowiedzieć Bogu na całe życie i do końca, a nie na próbę. Zbyt wiele mamy postaw antychrystusowych, antyewangelijnych, antykościelnych naszych współbraci odchodzących z kapłaństwa – dodał arcybiskup.

- Świat dzisiejszy zwariował odchodząc od norm ludzkich i od norm Chrystusowego zobowiązania – mówił abp Depo i przypomniał, że „kapłaństwo jest zanurzeniem w życie samego Jezusa. Prośmy, abyśmy na miłość Chrystusa odpowiedzieli do końca swoją wiernością”.

Metropolita częstochowski wskazał na „rzeczywistość krzyża, pod którym stajemy każdego dnia, żeby powiedzieć kto jest moim Panem i Zbawicielem”. – Trzeba uchwycić się Jego zranionej dłoni i przebitego Serca i z Nim dotrzeć do drugiego brzegu – wołała arcybiskup.

Przed końcowym błogosławieństwem w imieniu jubilatów podziękował ks. kan. Czesław Kabała - Idź i nauczaj. Wskazuj na źródło. Te słowa w dniu naszego posłania powiedział do nas bp Zdzisław Goliński – mówił ks. Kabała.

Jubileusze święceń kapłańskich obchodzili: ks. kan. Czesław Kabała, ks. kan. Michał Sudoł (65. rocznicę kapłaństwa), ks. prał. Marian Jezierski, ks. kan. Franciszek Sas, ks. kan. Ryszard Stefański i ks. kan. Henryk Szydło (60. rocznicę kapłaństwa).

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem