Reklama

Służew zapomniana nekropolia

Mateusz Wyrwich
Edycja warszawska 33/2008

Ludzie opowiadali o trupach zakopywanych na cmentarzu lub na pobliskiej skarpie przy budynkach zakonu dominikanów. W nocy lub świtem. Ciała przywożono na furmance

Przechodniu, pochyl czoło, wstrzymaj krok na chwilę,/Tu każda grudka krwią męczeńską broczy. To jest Służewiec, to są nasze Termopile,/Tu leżą ci co chcieli bój do końca toczyć./Nie odprowadził nas tu kondukt pogrzebowy,/Nikt nie miał honorowej salwy ani wieńca./W mokotowskim wiezieniu krótki strzał w tył głowy,/A potem mały kucyk wiózł nas do Służewca...” - napisał w latach 50. ubiegłego wieku Tadeusz Porayski, więzień Rakowieckiej. Wiersz, z którego pochodzi fragment, uchodził przez długie lata za dzieło anonimowego autora. Dopiero na początku lat 90. XX wieku ujawniono jego twórcę. Do tej pory bowiem za tego rodzaju poezję skazywano ludzi na długoletnie więzienie. Był to jednak wiersz wyjątkowy. Jego autor opisywał nie tylko zbrodnie komunistów w Polsce, ale i miejsca pochówku ofiar tych zbrodni.....
Sam wiersz „ujawniony” został jednak o wiele wcześniej niż jego autor. Którejś nocy w sierpniu 1981 r. ktoś umocował go na krzyżu potajemnie postawionym w rogu służewskiego cmentarza. Strofy zapisane na kartce niewprawną dłonią zblakły słońcem i rychło atrament spłynął po pierwszym deszczu. Jednak aż po 1989 r. ktoś cierpliwie przepisywał wiersz i przypinał pinezką do krzyżowego drzewa. Ktoś inny przepasał drzewce biało-czerwoną wstążką. Dbał o skromne kwiaty w narodowych barwach. U stóp krzyża pojawiły się, niczym wieczny ogień, latami niemal nie gasnące znicze. Ale to właśnie m.in na Służew zwożono zamordowanych w więzieniu na Rakowieckiej. Przez lata 40. i 50. przywożono również ciała z budynku na ul. Krzywickiego, gdzie mieściła się Informacja Wojskowa. Z Koszykowej, gdzie znajdowało się Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Na Służew zwożono czasem także ciała zamordowanych w praskich katowniach. Z więzienia się na ulicy 11 Listopada, czy ze słynących z okrucieństwa Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego na Sierakowskiego i komendy UB na ul. Cyryla i Metodego.

Cmentarz na skraju Mokotowa

Niewielki cmentarz ze starym drzewostanem położony jest na skraju warszawskiego Mokotowa i początku Ursynowa. Niemal w środku osiedla Służew nad Dolinką. Wtłoczony między wysokie bloki i parkingi - jeszcze trzydzieści lat temu znajdował się wśród cichych pól i ogrodów uprawianych przez miejscowych chłopów. Lecz choć istnieje już od kilkuset lat, wciąż nazywany jest „nowym cmentarzem”. Może dlatego, że położony dwie przecznice dalej, tuż przy kościele pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej, drugi cmentarz parafialny jest tak stary, że „pamięta” jeszcze czasy pogan.
„Nowy cmentarz” ma jednak również swoje opowieści i tajemnice. Tutaj znajdują się szczątki żołnierzy Tadeusza Kościuszki. Tu też sypano Naczelnikowi pierwszy kopiec, niszczony systematycznie przez rosyjskie wojsko. Stacjonowało nieopodal, w istniejących do dziś fortach. Tutaj również grzebano uczestników kolejnych antyrosyjskich powstań: listopadowego i styczniowego. Także żołnierzy I wojny światowej. Zarówno niemieckich, jak i polskich. Pochowani są tu również Niemcy z pobliskiej wsi Wolica, dziś część Ursynowa, którzy nie chcieli podpisać volkslisty. Kilkoro z nich zostało rozstrzelanych przez nazistów. Na cmentarzu znajdują się też groby ofiar pierwszych bombardowań z września 1939 r. Również kilkuset ludzi zastrzelonych na warszawskich ulicach podczas niemieckich łapanek. Wielu z nich pochowano jako bezimiennych. Wśród grobów jest też kilkadziesiąt mogił powstańczych roku 1944.

Reklama

Ujawnianie prawdy

Pierwsze informacje o potajemnym grzebaniu na służewskim „nowym cmentarzu” ofiar komunistycznych oprawców zaczęły docierać do parafii św. Katarzyny już w końcu lat 40. ubiegłego wieku. Mówili o tym mieszkańcy okolicznych gospodarstw. Ludzie opowiadali o trupach zakopywanych na cmentarzu lub na pobliskiej skarpie przy budynkach zakonu dominikanów. W nocy lub świtem. Ciała przywożono na furmance. Czasem była to ciężarówka. Najpierw na terenie cmentarza było wykopanych kilka niewielkich zbiorowych mogił. Nie wolno było zbliżać się do nich nikomu poza przywożącymi ciała. Ci, którzy mieli odwagę podejść do zbiorowej mogiły opowiadali, że widzieli zwłoki przysypane niegaszonym wapnem. Niektóre nagie, inne - w parcianych, albo papierowych workach. W przeważającej części byli to mężczyźni. Ze śladami strzału w tył głowy. Według świadków, doły kopali niemieccy jeńcy wojenni, bądź polscy więźniowie. Eskortę stanowiło kilku żołnierzy z karabinami.
O tym, że komuniści do grzebania swoich ofiar wybrali sobie cmentarz służewski dowiedział się również ks. proboszcz Adam Wyrębowski - i to pośrednio od samych władz bezpieczeństwa. W kwietniu 1948 r. naczelnik więzienia na Rakowieckiej zwrócił się do proboszcza, aby wyznaczył na cmentarzu aleję do pochówków więźniów. Jednak proboszcz nie godził się na chowanie zmarłych bez aktów zgonów. Za swoje uporczywe dopominanie się o godność pochówku był wielokrotnie szykanowany i straszony. W tym też czasie, w 1948 r., tuż za cmentarnym murem funkcjonariusze, najprawdopodobniej UB, bądź więziennictwa, wykopali dół o rozmiarach kilkudziesięciu metrów kwadratowych. Głęboki na cztery, do pięciu metrów. Teraz już nie furmanka, ale ciężarówka kilka razy w miesiącu podjeżdżała do dołu, do którego zrzucano skatowane ciała. Czasem kilku, niekiedy kilkunastu nieboszczyków. Przysypywano ich niegaszonym wapnem i niewielką ilością piasku. Około 1955 r. dół zasypano grubą warstwą ziemi. W latach 60. natomiast, według relacji świadków, zalano go grubą warstwą betonu.
O tym, co się działo na cmentarzu i w jego pobliżu dowiadywali się kolejni proboszczowie parafii pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Przede wszystkim od rolników mieszkających w sąsiedztwie cmentarza. Ze swoją wiedzą jednak w tamtym czasie nic nie mogli zrobić. O tym, co się tu działo opowiedzieli parafianie również nowemu proboszczowi ks. Józefowi Majowi, który przez lata skrzętnie zbierał informacje na temat utajonych grobów. Wreszcie w 1987 roku powołał „Komitet Uczczenia Ofiar Stalinizmu”. Zamiarem Komitetu było wyjaśnienie tajemnicy pochowków, jak również postawienie pomnika dla upamiętnienia ofiar. W jego skład weszli m.in. Wiesław Chrzanowski, Jan Olszewski, Bogusław Nizieński, Wojciech Ziembiński. Władze komunistyczne odmówiły jednak rejestracji Komitetu. Mimo to rodziny zamordowanych „po cichu” docierały do Komitetu z informacjami o swoich bliskich zamordowanych przez komunistów na terenie Warszawy. W dwa lata później, już w III RP, Komitet został zarejestrowany i wiedza o nim rozeszła się na cały kraj i świat. Staraniem ks. Maja i Komitetu przy kościele św. Katarzyny powstał też, w 1993, roku pomnik projektu Macieja Szańkowskiego poświęcony „Męczennikom terroru komunistycznego Polsce w latach 1944-56”.

Sprawa do wyjaśnienia

Ale wiedzy o służewskiej nekropolii przybywało wraz z upływałem lat. Okazało się więc, że jedna grupa zamordowanych przez komunistów chowana była na cmentarzu, inna natomiast na łączce włączonej do cmentarza w 1959 r. Istnieje też duże prawdopodobieństwo, że chowani po 1950 r. byli wrzucani do dołu, swego rodzaju wąwozu, tuż za cmentarnym murem. W miejscu, gdzie dziś znajduje się osiedlowy parking. Tu bowiem zwłoki swego męża znalazła wdowa po majorze Zygmuncie Sałacińskim. Jak w wiele lat później opowiadała ks. Majowi, wykupiła wówczas ciało męża za kilka złotych monet i pochowała w grobie rodzinnym. Wspominała także, iż podczas nielegalnej ekshumacji zwłok ze zbiorowej mogiły wśród innych ciał rozpoznała zwłoki generała Augusta Fieldorfa „Nila”, komendanta Kierownictwa Dywersji KG AK. Do niedawna relacja wdowy nie była jednak brana pod uwagę, gdyż tylko nieliczni świadkowie wspominali o dole za murem cmentarnym. Dopiero niedawno ks. Maj dotarł do dokumentu podpisanego przez ówczesnego naczelnika więzienia na Rakowieckiej Alojzego Grobickiego. Dokument potwierdzał zarówno istnienie dołu, jak i pochówki w nim dokonywane.
- Ten cmentarz ma ścisły związek z walkami o niepodległość Polski - mówi ks. Maj. - Są tu pochowani zarówno żołnierze Kościuszki, jak i ofiary powstań. Także ofiary światowych wojen. Tym bardziej, że nie ma takiego innego miejsca w Warszawie. Warto więc, aby w prawdopodobnym miejscu pochówku, na miejscu obecnego parkingu powstała kaplica upamiętniająca te ofiary, jak również wydarzenia historyczne.
Z zeznań funkcjonariusza pełniącego służbę na Rakowieckiej w latach 40. wynika, że w tej zbiorowej mogile może być pogrzebanych wiele osób zamordowanych w czasie śledztwa, o których do dziś ich rodziny nie wiedzą, gdzie zostały pochowane. Jednak aby te wątpliwości wyjaśnić, sprawą powinny zająć się zarówno Rada Pamięci Walk i Męczeństwa, jak też prokuratorzy z Instytutu Pamięci Narodowej.

Reklama

Abp Ryś na KUL: nasz układ z Chrystusem nie jest układem dwóch równych partnerów

2019-03-18 09:05

olc / Lublin (KAI)

„Nasz układ z Jezusem Chrystusem nie jest układem dwóch równych partnerów. Jezus określa warunki. To co mu poddasz, będzie przemienione. To, czego mu nie poddasz nie będzie przemienione” – mówił abp Grzegorz Ryś podczas Mszy świętej rozpoczynającej rekolekcje wielkopostne w Kościele Akademickim KUL, które do wtorku głosił będzie metropolita łódzki.

BP KEP

Odnosząc się do czytania mówiącego o historii Abrahama rekolekcjonista zauważył: „Co roku Kościół stawia nas przed figurą Abrama pytając nas o naszą wiarę. Pytaniem tych rekolekcji nie jest, czy wierzyliśmy dzisięć lat temu, tylko czy wierzymy dzisiaj”.

Abp Ryś wyjaśniał, że Bóg wyprowadził Abrama poza porządek natury, ponieważ człowiek wierzący odkrywa całkiem inne prawo, które jest prawem modlitwy, dobrych czynów, stawania się kimś innym w Bogu. Jest prawem przemienienia.

„Ta przemiana, która się stała w Abramie, że stał się Abrahamem i ojcem potomstwa licznego jak gwiazdy na niebie później dzieje się ciągle. Jakub nie zostanie ojcem narodu, dopóki nie zostanie Izraelem. Szymon nie zostnie głową Kościoła, dokąd nie stanie się Piotrem. Paweł nie stanie się apostołem narodów, dokąd z Szawła nie stanie się Pawłem. Za każdym razem idzie o to samo, to znaczy musi umrzeć ten człowiek, który się opiera na sobie” – mówił rekolekcjonista.

Ostrzegł też, że przemienienie nie dokonuje się w nieprzyjaciołach krzyża Jezusa Chrystusa. Należy przyjąć miłość Boga i oprzeć się na niej, a nie na prawie, przepisach i przynależności.

Jako przykład przemiany abp Ryś przywołał św. Pawła, który w krótkim czasie przestał być prześladowcą chrześcijan i sam zdecydowanie udał się do Rzymu ze świadomością czekającego go męczeństwa. Przypomniał słowa znanego teologa, Hansa Ursa von Balthasara, że prawo, które odwzorowuje swoim życiem Jezus, potem św. Paweł, jest prawem przez które musi przejść każdy z nas i Kościół w każdym pokoleniu.

„My nie jesteśmy skazani na życie w grzechu i klęskę w tej walce. Pod warunkiem, że się poddamy temu prawu Jezusa Chrystusa. Prawu miłości, która nie szuka dla siebie bezpieczeństwa. I wtedy dokonuje się przemienienie” – przekonywał abp Ryś.

Na zakończenie homilii podsumował: „Przestań opierać się na sobie. Oprzyj się na Bogu, który jest Miłością. I On nam to mówi, tak jak mówił Abramowi: „Ja ci to zrobię. Wierzysz w to?” To jest pytanie tej niedzieli”.

Tematem rozważań rekolekcyjnych jest „Stworzenie z upragnieniem oczekuje objawienia się Synów Bożych”. Nauki głoszone będą w poniedziałek i wtorek podczas Mszy świętych o 12.30 i 19.00.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Odpust św. Józefa w Nasławicach

2019-03-19 07:33

Anna Majowicz

Dziś uroczystość św. Józefa, Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny. Niektóre parafie diecezji wrocławskiej, którym święty patronuje, przeniosły liturgiczne obchody na niedzielę 17 marca.

Oliwia Musiał
Mszy św. przewodniczył ks. Adam Łopuszyński, proboszcz parafii

W Nasławicach uroczystości odpustowe rozpoczęły się o godz. 13.00. - Gromadzimy się w tej świątyni wpatrując się w postać św. Józefa, Oblubieńca NMP, ziemskiego opiekuna Jezusa Chrystusa. Człowieka, który zaufał Bogu i w tej ufności wypełniał Jego wolę troszcząc się o Bożego Syna i Jego Matkę –mówił w homilii ks. Łukasz Tokarczyk. Kapłan zauważył, że w Piśmie Świętym, nie znajdziemy ani jednego słowa wypowiedzianego przez św. Józefa, przez co, tak naprawdę niewiele o Nim wiemy. - Z samego Pisma Świętego odczytujemy kilka informacji, na podstawie których już możemy zarysować obraz Ojca i Opiekuna, jakim był. Ale nie wiemy, jak długo żył, jak wyglądała Jego codzienność, jaki miał charakter, co najbardziej lubił, jakie miał talenty i jakie słabości. Nie wiemy także jak i kiedy umarł. Ot, po prostu, kilka razy pojawia się w określonych sytuacjach, a potem już nic o Nim nie słyszymy. Tradycja dopowiada nam wiele różnych sytuacji i opisów. I to właśnie z tradycji czerpiemy podanie, jakoby Józef umierał otoczony swoją rodziną, na rękach swego przybranego Syna. Jak cicho żył, tak cicho odszedł! – zaznaczył kaznodzieja, dodając, że informacje, które o patronie posiadamy, mają być dla nas wzorem i zachętą do życia w świętości, w jakiej On sam żył. – Św. Józef uczy nas, aby całym sobą i wszystkim, co robimy, wskazywać na Jezusa i Jemu służyć. Wskazuje, że bardziej niż słów, potrzeba konkretnych czynów. Mniej zapewnień, mniej obietnic, mniej wyszukanych przemów i kunsztownych dywagacji, a więcej konkretnego działania – tego, jak się wydaje, bardzo dzisiaj potrzeba naszemu chrześcijaństwu. Święty uczy nas także zasłuchania w głos Boży i pełnienia woli Bożej nawet, jeżeli jest ona dla nas niezrozumiała. Chciejmy dziś, za przykładem naszego Patrona powierzać się Bogu i na Nim budować naszą codzienność. Trwając w Wielkim Poście jesteśmy zaproszeni przez Kościół do większej aktywności duchowej, aby siła tego ducha pomagała nam podejmować decyzje zgodne z wolą Boga, przepełnione Jego obecnością. Niech św. Józef czuwa nad nami, abyśmy pracując i troszcząc się o swoich najbliższych, kochali i tę miłość potwierdzali swoim życiem. Bądźmy jak św. Józef posłuszni Bogu, głęboko Jemu ufając i razem z Nim przeżywajmy każdą sekundę naszego życia. Życia które ma nas zaprowadzić do nieba – nauczał ks. Łukasz Tokarczyk.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem