Uroczystości rocznicowe rozpoczęły się w podjasnogórskim parku miejskim im. Staszica przed Pawilonem Wystawowym Muzeum Częstochowskiego, zwanym Higienicznym, wybudowanym przed 100 laty z okazji wystawy. Po odśpiewaniu Mazurka Dąbrowskiego uczestnicy spotkania wysłuchali słów przedstawicieli władz państwowych i samorządowych oraz organizatorów imprezy. Oficjalnego otwarcia uroczystości jubileuszowych dokonał prezydent Częstochowy Tadeusz Wrona. Podkreślił on, że dziś winniśmy sięgać do przeszłości i szukać tam dobrych wzorców postępowania. Przypomniał, iż wielką Wystawę Przemysłu i Rolnictwa w Częstochowie w 1909 r. zorganizowali światli częstochowianie, myślący w kategoriach dobra wspólnego. - Mimo że nie było wówczas polskiej administracji, potrafili skutecznie działać, manifestując patriotyzm i ogromną siłę witalną polskiego społeczeństwa, gospodarującego pod zaborami. Narodowa idea Sanktuarium Jasnogórskiego i obywatelska służebność elit polskich wobec społeczeństwa zdecydowały o randze i znaczeniu częstochowskiej wystawy. Jakość ekspozycji dowodziła, że nasz naród gotów byłby suwerennie rządzić nowoczesnym państwem. Zwiedzając wystawy, poznając przeszłość, przypomnijmy sobie historyczne tło i doceńmy społeczny czyn poprzednich pokoleń częstochowian - mówił m.in. prezydent Wrona.
Z kolei min. Władysław Stasiak - zastępca szefa Kancelarii Prezydenta RP powiedział m.in., iż wielkie i wspaniałe przedsięwzięcie sprzed stu lat to był pokaz polskiej siły żywotnej i demonstracja nowoczesnej wspólnoty Polaków. Organizatorzy wystawy chcieli pokazać, że Polacy zasługują na własne państwo, że pod względem kulturalnym i gospodarczym potrafią odpowiedzieć śmiało w skrajnie trudnych warunkach. Był to przykład solidarności różnych grup, to wielka nauka i wartość płynąca z Częstochowy.
Dyrektor Muzeum Częstochowskiego Janusz Jadczyk zwrócił uwagę na fakt, że organizacja obchodów 100-lecia wystawy z 1909 r. w Częstochowie możliwa jest dzięki dofinansowaniu, jakie udało się pozyskać ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 dla projektu: Organizacja obchodów 100. rocznicy Wystawy Rolniczo-Przemysłowej z 1909 r. w Częstochowie. Beneficjentem projektu jest Muzeum Częstochowskie wraz z partnerem - Agencją Rozwoju Regionalnego w Częstochowie S.A. W ramach projektu sfinansowano przygotowanie wszelkich imprez związanych z obchodami rocznicowymi. Zostały także wykonane m.in.: planszowa wystawa plenerowa, złożona z 30 dużych billboardów ustawionych w parku Staszica i III Alei Najświętszej Maryi Panny w centrum miasta, upamiętniająca wystawę z 1909 r.; piękny pamiątkowy album opisujący historię wystawy; reprint przewodnika po wystawie; reprinty pocztówek oraz film dokumentalny.
Po części oficjalnej zwiedzano ekspozycję pamiątek z wielkiej wystawy z 1909 r., zgromadzonych w Pawilonie Wystawowym, a także ekspozycję pt. „Sztuka Młodej Polski. Młoda Polska Sztuka. Dom Sztuki wczoraj i dziś - 1909 i 2009”. Oglądającym towarzyszyła młodzież z Zespołu Szkół im. W. S. Reymonta w Częstochowie, ubrana w stroje z epoki.
Goście odwiedzili także wystawę etnograficzną „Ludowe rzemiosło użytkowe i artystyczne” w Pawilonie Etnograficznym. Wystawa, zrealizowana sto lat później, nawiązuje do ekspozycji z 1909 r. poprzez zaprezentowanie wyrobów z tych samych dziedzin rzemiosła ludowego.
Następnie uczestnicy przeszli pod pomnik ks. Jerzego Popiełuszki, gdzie przybył gość honorowy - prezydent RP Lech Kaczyński. Przypomniał on m.in., że ks. Popiełuszko jest mu szczególnie bliski, był bowiem wikarym w jego rodzinnej parafii. Prezydent, w nawiązaniu do wielkiej wystawy z 1909 r., pochwalił Częstochowę. Stwierdził, że wciąż zmienia się na lepsze i wygląda coraz bardziej europejsko. Później uczestnicy uroczystości zwiedzili ekspozycje plenerowe, m.in. wystawę gospodarczą instytucji i firm częstochowskich oraz wystawę sprzętu pożarniczego - zabytkowego oraz nowoczesnego.
Uroczystości zwieńczyła konferencja w Teatrze im. A. Mickiewicza pt.: „Wystawa Przemysłu i Rolnictwa w Częstochowie 1909. Przeszłość, Teraźniejszość, Przyszłość”. Przemawiali m.in.: prezydent Lech Kaczyński, prezydent Częstochowy Tadeusz Wrona, metropolita częstochowski abp Stanisław Nowak, poseł PiS Szymon Giżyński i prof. dr hab. Andrzej Chwalba z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prezydent RP mówił nie tylko o jubileuszu, ale także nawiązał do aktualnych problemów miasta i całego kraju. Prezydent Częstochowy wręczył Lechowi Kaczyńskiemu medal pamiątkowy 100-lecia wystawy - jako symbol przyjęcia Prezydenta RP do wspólnoty lokalnej. Prezydent Wrona powiedział, że obecnie podstawowym zadaniem miasta jest wypełnienie wskazania Ojca Świętego Jana Pawła II, by mądrze zagospodarować wolność. - Polska oprócz walki zbrojnej stworzyła jednak model oporu cywilnego - mówił - model budowania alternatywnego państwa. Niezależnie od administracji zaborczej, a nawet wbrew tej administracji, następował rozwój edukacji, kultury, instytucji opieki społecznej, opieki zdrowotnej. Społeczeństwo przez samoorganizację przejmowało i wypełniało zadania przynależne państwu i samorządowi. Widzimy w tym wszystkim, w większości działań związanych z organizacją wystawy 1909 r., wartość określoną słowem „solidarność”, będącym najważniejszym słowem współczesnej historii Polski. Zarówno sto, trzydzieści czy dwadzieścia lat temu, jak i dziś, możemy i powinniśmy powtarzać: „Nie ma wolności bez solidarności”. Patrząc w przyszłość, planując rozwój naszego miasta i państwa, oprzeć go powinniśmy na fundamencie tworzonym tradycją: na solidarności - powiedział Prezydent Częstochowy.
- Trzeba pogratulować naszym rodakom, że zdobyli się w tak trudnych czasach na tę wystawę - mówił abp Stanisław Nowak. - Przychodzili na ten plac, gdzie od zawsze czuwa nad nimi Matka Boża, łamiąc zakazy, bariery i kordony. Częstochowa odgrywała zawsze wielką rolę w utrwalaniu narodowej tożsamości, nawet wtedy, gdy jej nie było na mapie Europy. Modlono się tutaj za Ojczyznę - kontynuował Metropolita Częstochowski. - Częstochowa świętuje dziś dwie wielkie rocznice. To także rocznica pierwszego przybycia do naszego miasta Jana Pawła II. Tu miał zawsze dobry przekaz do całej Polski. Tu mówił, że gdy przyłoży się ucho do murów Jasnej Góry, słychać, jak bije serce narodu w sercu Matki. Byłem świadkiem, gdy mówił prezydentowi Wronie, że Częstochowa to dobre miasto. Chciałbym, aby od nas uczono się moralności, dobroci i uczciwości. Dziękuję Panu Prezydentowi Rzeczypospolitej za dobre nowiny od Papieża Benedykta XVI, że Jan Paweł II już niedługo zostanie wyniesiony na ołtarze i że błogosławionym będzie wkrótce ks. Jerzy Popiełuszko - powiedział abp Nowak. Prezydent Częstochowy wręczył również Metropolicie Częstochowskiemu medal pamiątkowy 100-lecia wystawy.
Prof. dr hab. Andrzej Chwalba odsłonił kulisy organizacji wystawy w 1909 r. i ukazał jej historyczne tło. Podkreślił, że częstochowska wielka wystawa odbywała się w ciężkich czasach zaborów. Carskie imperium w latach ją poprzedzających odrzuciło projekty organizacji podobnych wystaw w Warszawie i Łodzi. Dopiero ważki dla imperium rok 1905, który zachwiał potęgą Rosji, otworzył taką możliwość. Polscy lobbyści w Petersburgu uczynili wiele, łącznie z zabiegami finansowymi, by uzyskać zgodę na organizację wystawy w 1909 r. w Częstochowie. Petersburg sugerował, by częstochowska wystawa miała antyniemiecki charakter. Dlatego zaproszono na nią m.in. wystawców z Czech, aspirujących do wyzwolenia się spod niemieckiej dominacji (notabene, na uroczystościach jubileuszu 100. rocznicy wystawy w Częstochowie obecny był Radca Ambasady Republiki Czech w RP). Wysłannik cara czuwał nad tym, by wystawa była wzorowo zorganizowana, ale nie kłuła w oczy Rosjan swym bogactwem.
Uczestnicy konferencji mieli okazję obejrzeć film dokumentalny obrazujący historię częstochowskiej wystawy z 1909 r., przygotowany specjalnie w związku z jubileuszem 100. rocznicy tego wielkiego wydarzenia. Autorzy filmu przypomnieli m.in., że najważniejszym celem wystawy 1909 r. było podniesienie poziomu wiedzy oraz świadomości społecznej mieszkańców Królestwa Polskiego, a także budzenie świadomości narodowej Polaków żyjących już ponad 100 lat pod zaborami. Wspomniano również, że obchody jubileuszu wielkiej wystawy mają służyć promocji Częstochowy i dopomóc w dalszym rozwoju miasta i regionu.
Wystawa plenerowa i wystawa planszowa w Pawilonie Wystawowym Muzeum Częstochowskiego są dostępne przez cały czas trwania obchodów.