Reklama

Muzyka radością serca

2015-03-10 16:25

Z dr Elżbietą Szczurko rozmawia Helena Maniakowska
Niedziela Ogólnopolska 11/2015, str. 28-29

Helena Maniakowska

Z dr Elżbietą Szczurko – adiunktem Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy oraz nauczycielem przedmiotów ogólnomuzycznych w Zespole Szkół Muzycznych im. Karola Szymanowskiego w Toruniu – rozmawia Helena Maniakowska

HELENA MANIAKOWSKA: – Znana jest Pani słuchaczom Radia Maryja z niedzielnych audycji „Fascynacje muzyczne” oraz wielbicielom muzyki klasycznej z prowadzenia koncertów. Skąd to umiłowanie muzyki?

DR ELŻBIETA SZCZURKO: – Zawdzięczam je moim rodzicom i atmosferze domu rodzinnego. Mój tata jest zawodowym muzykiem, a mama, choć nie kształciła się w dziedzinie muzyki, jest obdarzona pięknym głosem, pochodzi zresztą z rodziny, w której pielęgnowane było domowe muzykowanie. Wzrastałam więc razem z młodszą siostrą Ireną w otoczeniu muzyki, która nas od najmłodszych lat fascynowała. To sprawiło, że podjęłyśmy naukę gry na fortepianie w szkole muzycznej. Bardzo często występowałyśmy na popisach szkolnych, m.in. grając na cztery ręce. W szkole średniej kontynuowałam naukę fortepianu, uczyłam się także w klasie śpiewu solowego. Miałam szczęście kształcić się u znakomitych pedagogów: pianistek Róży Mierzwy i Marii Krzyżanowskiej oraz śpiewaków Wiesława Grajkowskiego i Anny Marcoń-Zając. Pod koniec szkoły średniej nauczyciele zachęcali mnie, abym podjęła studia wokalne. Nigdy nie zapomnę, kiedy po egzaminie dyplomowym, który zakończyłam arią Małgorzaty z opery „Faust” Charles’a Gounoda, podszedł do mnie Sergiusz Konter, emerytowany pedagog (pianista, kompozytor), i wręczając mi bukiet 25 róż, powiedział: „Twoja Małgorzata żyła!”. To był najpiękniejszy komplement. Rzeczywiście myślałam o śpiewie, ale ostatecznie wybrałam Wydział Kompozycji i Teorii Muzyki. Nadal jednak śpiewałam w chórach, także w zespole muzyki dawnej. Mogę nawet pochwalić się płytą nagraną gościnnie z zespołem „Collegium Vocale” z Bydgoszczy, która w kategorii muzyki dawnej otrzymała statuetkę Fryderyka.

– Zajmuje się Pani historią i teorią muzyki XX wieku. Czy muzyka współczesna może radować serce, tak jak to czyni muzyka klasyczna z Chopinem, van Beethovenem czy Mozartem, którzy należą do kanonu wybitnych kompozytorów?

– Radość rozumiana jako postawa duchowa wynika z upodobania człowieka w prawdzie, dobru, pięknie i innych pokrewnych ideałach. Raduje nas to, co wprowadza ład i harmonię, czyli ma atrybuty klasycznie pojętego piękna. Myślę, że w muzyce współczesnej są dzieła wielkie, zobowiązane wobec wspomnianych kategorii, które mogą nas radować, wzruszać czy pobudzać do metafizycznej refleksji. Ostatnio takie właśnie odczucia towarzyszyły mi, kiedy słuchałam np. „Kyrie”, jednego z ostatnich dzieł Henryka Mikołaja Góreckiego. Warto jednak zauważyć, że w dzisiejszym świecie sztuka zdaje się odwracać od piękna, a w imię tzw. twórczej wolności szuka innych wartości lub w ogóle odrzuca wartości pozytywne. A przecież, jak pisze Władysław Stróżewski, to wartości decydują, że coś jest arcydziełem, arcydzieło zaś jest „miejscem piękna”. Warto w tym miejscu przypomnieć też słowa Jana Pawła II, który w Liście do artystów podkreślił, że piękno jest „powołaniem artysty”, jest ono też „widzialnością dobra”, tak jak dobro jest „metafizycznym warunkiem piękna”. Przypominam sobie ostatnią Pasterkę z udziałem naszego Ojca Świętego w 2004 r. Dane mi było wtedy być w Bazylice św. Piotra w Rzymie i odczytać jedno z wezwań w ramach modlitwy powszechnej – myślę, że słowa te są kluczem do problemu, który rozważamy: „Za artystów rozmiłowanych w pięknie, dla którego pracują: by byli sługami prawdy, zawsze i wszędzie godni swoich ideałów, niosąc radość sercu człowieka naszych czasów”.

– By głosić prawdę, trzeba być wolnym. Czy czas komunizmu, czas cenzury, nie zachwiał twórczej wolności kompozytorów?

– W materialistycznej koncepcji sztuki odrzucono istnienie osobowego Boga i transcendentne pochodzenie piękna, wykluczono więc pojmowanie sztuki jako obrazu wieczności. Według ideologii komunizmu, artysta jest przedmiotem, a nie podmiotem, który myśli i tworzy, dostrzega w swych dziełach pewien odblask misterium stworzenia. Jeśli człowieka odziera się z jego podmiotowości, to nie może być mowy o wolności, ale raczej o zniewoleniu. Taką pułapką okazała się zachodnia awangarda, której po II wojnie światowej uległo wielu młodych polskich twórców. Krzysztof Penderecki, kiedyś jeden z czołowych przedstawicieli awangardy, dokonując po latach rozrachunku z tą estetyką, wyznał, że pilną potrzebą współczesnego świata jest nawrót do chrześcijańskich wartości i „jak najszybsze odbudowanie zniszczonej przez kataklizmy XX wieku metafizycznej przestrzeni człowieka”. Przywołując jako kontynuację prometejskich oczekiwań ubóstwienia człowieka powstałe w XIX stuleciu idee – filozofię mocy i nadczłowieka Fryderyka Nietzschego oraz sformułowaną przez Karola Marksa filozofię „wyzwolenia i samotworzenia ludzkości”, Penderecki zwrócił uwagę, że każda próba odejścia od Boga, a zwłaszcza zuchwała wola dorównania Mu, kończy się straszliwym i żałosnym upadkiem.

– Czy można użyć określeń „kłamstwo” i „prawda” w odniesieniu do twórczości muzycznej?

– Przed takim właśnie dylematem stawali np. polscy kompozytorzy zniewalani dyktaturą realizmu socjalistycznego. Niektórzy jej ulegali, pisywali więc pieśni masowe i kantaty na cześć Stalina, inni komponowali „do szuflady”, jeszcze inni wybierali emigrację. Roman Palester, jeden z czołowych kompozytorów emigracyjnych, którego muzyka przez wiele lat była w Polsce „źle obecna”, przyznał, że jedynym wielkim plusem tworzenia poza krajem ojczystym było to, że nie trzeba było kłamać i oszukiwać. Zacytuję jego słowa: „Można znieść do czasu niewolę czy brak swobody i niezawisłości, ale to, co wydaje się najtrudniejsze do zniesienia, to właśnie owo podeptanie elementarnej godności ludzkiej, konieczność ciągłego oklaskiwania swojej niewoli i apoteozowania własnych gnębicieli”. Podobną postawę przyjął Antoni Szałowski, przedstawiciel polskiego neoklasycyzmu, któremu poświęciłam moją rozprawę doktorską. Do Paryża wyjechał na początku lat 30., aby kształcić się u słynnej pedagog Nadii Boulanger. Po wojnie, znając sytuację w Polsce, zdecydował się na pozostanie na obczyźnie, choć za swoją wolność płacił nieraz cenę ewangelicznego ubóstwa.

– Czy kompozytorzy, chcąc komponować zgodnie z własnym talentem i wizją twórczą, nie skazują się na samotność – mimo że przecież większość z nich pragnie być utrwalona dla pokoleń?...

– Kiedy przyjrzymy się losom kompozytorów, zauważymy, że nawet ci najwięksi, których muzykę dzisiaj podziwiamy, nie od razu znajdowali zrozumienie u słuchaczy. Nie każde dzieło van Beethovena jemu współcześni przyjmowali z entuzjazmem. Ze sprzecznymi opiniami spotykała się także muzyka Chopina. Podczas gdy jego wspaniałe koncertowe etiudy Robert Schumann nazwał dziełami prawdziwie poetyckimi, Ludwig Rellstab przestrzegał pianistów o zdrowych palcach przed ich wykonywaniem, jeśli nie ma w pobliżu chirurga. Te silące się na dowcip złośliwości są dzisiaj przywoływane, oczywiście, jako anegdotyczne kuriozum. Myślę, że problem recepcji sztuki wiąże się z kwestią osobowości i wielkości artysty, pozostającej poza zasięgiem przyjętych norm, do których jesteśmy jako odbiorcy przyzwyczajeni. Z pewnością nie jest powinnością artysty uleganie modzie ani schlebianie gustom publiczności, twórca nie powinien jednak zapominać o odbiorcy dzieła sztuki. Pamiętam jedną z wypowiedzi Zbigniewa Bargielskiego, profesora kompozycji bydgoskiej Akademii Muzycznej, który zauważył, że niektórzy dzisiejsi twórcy, upajając się możliwością najróżniejszych kombinacji dźwiękowych, tracą z pola widzenia odbiorcę swojej muzyki. Koncentrują się na rozwiązywaniu technicznych problemów i zapominają, że celem tworzenia jest powołanie do istnienia dzieła sztuki. Witold Lutosławski, jeden z najbardziej uznanych kompozytorów XX wieku, niejednokrotnie podkreślał, że nie zależało mu nigdy na „zjednywaniu” słuchaczy, ale na „odnajdywaniu” tych, którzy w najgłębszych pokładach duszy czuli tak, jak on. Miejmy nadzieję, że muzyka, która powstaje dzisiaj, będzie utrwalona dla przyszłych pokoleń ze względu na swoją prawdziwą wartość, ta zaś nigdy nie zależy od społecznej akceptacji.

– Muzyka raduje, leczy – wszak stosuje się muzykoterapię. Czy może być też niszcząca?

– Według naukowców zajmujących się muzykoterapią, niezwykle dobroczynny wpływ na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne ma muzyka klasyczna. Wymieniane są zwłaszcza dzieła Bacha, Vivaldiego czy Mozarta, których słuchanie uśmierza ból, poprawia pamięć, wspomaga leczenie. Zauważmy, że pozytywny wpływ ma muzyka, która zachwyca doskonałością formy i treści, w której czynniki obiektywny i subiektywny są idealnie zharmonizowane. Jeśli te proporcje są zaburzone, skutek jest odwrotny. Tak dzieje się choćby w przypadku podgatunku muzyki rockowej, jakim jest haevy metal. Ten rodzaj muzyki, jak pisał kiedyś kard. Joseph Ratzinger, niszczy indywidualizm i osobowość człowieka. Muzyka staje się przeżyciem ekstatycznym, uwolnieniem od swojego świadomego jestestwa, podobnie jak w narkomanii. Skutkiem takiego działania może być rozpad duchowy istoty ludzkiej w sensie osobowościowym, intelektualnym czy moralnym.

– Jak więc zachęcić, zwłaszcza młodych ludzi, do słuchania dobrej muzyki?

– Wrażliwość człowieka na piękno trzeba budować od pierwszych chwil jego życia. Przywołam bardzo ciekawą wypowiedź Jordiego Savalla, jednego z najwybitniejszych współczesnych gambitów (grających na violi da gamba – przyp. red.), który napisał: „Pierwszego dnia po narodzinach, kiedy matka rozmawia z dzieckiem, nie rozumie ono samych słów, ale pojmuje ich muzykę. Pierwsza rzecz, którą odbiera, to sposób, w jaki matka śpiewa słowo, i w ten sposób odczuwa jej miłość. Te same słowa można zaśpiewać inaczej. Dlatego nasza wrażliwość jest tak różnie ukształtowana, w zależności od tego, jak śpiewali nasi rodzice”. I tak dochodzimy do kluczowego słowa, którym jest miłość. Jeśli czujemy się obdarowani miłością Stwórcy, jeśli potrafimy odwzajemnić miłość naszych rodziców wobec drugiego człowieka, będziemy poszukiwać piękna, a nie brzydoty, dążyć do prawdy, a nie fałszu, znajdować upodobanie w dobru, a nie złu. Wówczas odnajdziemy też radość w obcowaniu z tymi dziełami sztuki, które będą zdolne przenosić nasze dusze od świata zmysłowego i duchowego tego istnienia w rzeczywistość wieczną.

Trudne wybory dla katolików

2019-10-10 20:05

Magdalena Korzekwa-Kaliszuk

Za kilka dni wielu katolików stanie przed trudnym dylematem odnośnie wyboru listy i kandydatów, na których oddadzą głos. Dylemat ten może być szczególnie trudny, gdy wśród kandydatów i partii, z list których startują, trudno wybrać osoby jednocześnie kompetentne, uczciwe i nie tylko deklarujące przywiązanie do wiary i wartości ewangelicznych, ale też postępujące zgodnie z nimi. Wybór polityczny dla katolika jest ważny, to wręcz moralny obowiązek, aby troszczyć się o sprawy Ojczyzny i nie ignorować możliwości wpływania na to, kto może podejmować w naszym imieniu ważne decyzje.

Artur Stelmasiak / Niedziela
Magdalena Korzekwa-Kaliszuk

Co radzi Jezus?

Jezus dał nam kilka wskazówek, które mocno odnoszą się do tego, komu warto zaufać, a komu nie jest mądrze powierzać spraw naszego państwa, naszych rodzin i dzieci. <> (Łk, 16, 10). Z tego powodu osobiście nie wyobrażam sobie oddać głosu na polityka, który zachowuje się nieuczciwie wobec męża lub żony, zdradzając małżonka i żyjąc w konkubinacie z inną osobą. Dlaczego ktoś taki miałby być wierny Ojczyźnie i ofiarnie wykonywać służbę dla Polaków, skoro w swojej osobistej sprawie nie jest wierny. Podobnie, nie wyobrażam sobie zagłosowania na polityka, który nie był do tej pory wierny wartościom, które deklarował lub – mając możliwość działania – nie czynił tego.

Stosunek do życia sprawdzianem dla polityka

Politycy mają możliwość decydowania dosłownie o życiu i śmierci innych ludzi. Najbardziej czytelnym przykładem w tym obszarze jest podejście do ludzkiego życia. Prawna możliwość zabijania dzieci przed narodzinami jest wyrazem słabości naszego Państwa. Podobnie jak brak należytego ścigania przestępczości aborcyjnej. W Evangelium Vitae św. Jan Paweł II wprost napisał o obowiązku polityków w tym obszarze. Przypomniał, że do prawa, które dopuszcza zabijanie, nie wolno się nigdy stosować „ani uczestniczyć w kształtowaniu opinii publicznej przychylnej takiemu prawu, ani też okazywać mu poparcia w głosowaniu” (Za: Evangelium Vitae 73, Kongr. Nauki Wiary, Deklaracja z 18 listopada 1974, 22: AAS 66 (1974), 744).

Sprawa ochrony życia dotyczy zarówno ustawy dopuszczającej zabijanie dzieci w oparciu o tzw. ustawowe wyjątki, jak i ustawy o in vitro oraz innych aktów prawnych dopuszczających działania wbrew ludzkiemu życiu, jak rozporządzenie pozwalające na sprzedaż pigułek antyimplantacyjnych, tzw. „dzień po”, które – jeśli doszło do poczęcia dziecka – mają na celu zabicie go.

Nie tylko deklaracje, lecz konkretne czyny

W tym względzie zadaniem katolika jest uważne analizowanie nie tylko deklaracji kandydatów politycznych, sposobu argumentacji swoich postaw, lecz również ich konkretnych czynów. W tym względzie zdecydowanie najprościej jest zweryfikować tych kandydatów, którzy już byli członkami parlamentu. Pomocny może być Katolicki Latarnik Wyborczy (http://latarnik.info/), gdzie łatwo można sprawdzić, jak w sprawach dotyczących aborcji, in vitro oraz innych ważnych spraw, jak np. handel w niedzielę, głosowali posłowie. Warto sprawdzić listę parlamentarzystów, którzy podpisali się pod wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niekonstytucyjności eugenicznej przesłanki aborcyjnej oraz pod apelem o pilne podjęcie prac w tym obszarze. To jednak nie tylko podpisy i głosowania są wyznacznikiem tego, czy konkretny kandydat będzie aktywnie działał na rzecz ochrony życia. Bierne głosowanie czy składanie podpisów to ważne elementy działalności parlamentarnej, lecz do zmiany świata na rzecz bardziej ewangelicznego potrzeba aktywności, inicjatywy i roztropnej odwagi konkretnych ludzi, którzy nie tylko świetnie zrozumieją, że tu i teraz jest czas na walkę o ochronę życia każdego człowieka, ale też poczynią w tym obszarze konkretne kroki. Głęboko wierzę, że nawet mała, lecz bardzo zaangażowana grupa katolików, w tym katolickich polityków, może zmienić bieg historii w tym temacie.

Wśród kandydatów, którzy nie zasiadali jeszcze w parlamencie, zdecydowanie ważnym kryterium dla katolika, są zarówno konkretne deklaracje takich osób w sprawach dotyczących wartości, z których to deklaracji będzie można takie osoby rozliczyć, ale też dotychczasowe działania na rzecz poprawy prawa i opinii publicznej w tych obszarach.

Potrzeba aktywnych wyborców

Tylko roztropne, aczkolwiek stanowcze działania prawne na rzecz pełnej ochrony życia, są skuteczne w tym obszarze. Działania te mogą być stopniowe, lecz odwlekanie ich na nieoznaczoną przyszłość i stawianie innych priorytetów, to postępowanie wbrew Ewangelii. Naturalnie, że działania te wymagają silnego wsparcia poprzez kampanie wpływające na postawy Polaków. Nie ma jednak żadnego moralnego ewangelicznego uzasadnienia dla bierności polityków w kwestii ludzkiego życia, czyli prawnej dopuszczalności aborcji, w tym pigułek antyimplantacyjnych i in vitro.

Niedzielne wybory to zatem ogromny dylemat dla zaangażowanych katolików. Wybór ludzi uczciwych, oddanych Ewangelii, aktywnych w działaniu i mądrych w swoim postępowaniu jest możliwy, ale wymaga zaangażowania także tych, którzy oddają głos. Stałe monitorowanie sytuacji prawnej, społecznej i działań parlamentarzystów oraz ofiarna praca na rzecz naszej Ojczyzny to klucz dla postępowania ewangelicznego.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Świeccy franciszkanie świętowali jubileusz

2019-10-13 23:44

Maciej Orman

Naśladują św. Franciszka, żyjąc jego duchowością. Nie noszą habitów, ale służą Bogu i ludziom przez pracę i modlitwę. Jubileusz 40-lecia świętował 13 października Franciszkański Zakon Świeckich (FZŚ) działający przy parafii pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Częstochowie

Maciej Orman

Z tej okazji Mszy św. w intencji braci i sióstr należących do zakonu, zwanym też III Zakonem Franciszkańskim, przewodniczył o. Gabriel Kudzia OFM.

– Pokój i dobro – powitał wszystkich na początku Eucharystii franciszkańskim pozdrowieniem proboszcz parafii ks. Janusz Wojtyla. – Pragniemy zanieść wdzięczną modlitwę do Boga za to, że duch franciszkański ogarnia naszą lisiniecką ziemię przez posługę świeckich, którzy modlą się, pracują i dają świadectwo życia według reguł św. Franciszka, który chciał być w świecie żywą Ewangelią – powiedział ks. Wojtyla.

W kazaniu o. Gabriel Kudzia podkreślił, że należący do FZŚ zafascynowali się sposobem życia św. Franciszka z Asyżu, który jest wzorem wolności, pokoju, zgody i pojednania między ludźmi. – Ta fascynacja jego świętością sprawiła, że wstąpili do wspólnoty, aby realizować pragnienie dążenia do doskonałości chrześcijańskiej. Doszli do wniosku, że nie wystarcza im coniedzielny udział we Mszy św., odmawianie pacierza i zachowywanie przykazań. Zrozumieli, że Bóg jest taki wielki i wspaniały, że ciągle trzeba Go szukać i głębiej poznawać. Szukali kogoś, kto im w tym pomoże. I znaleźli św. Franciszka, który jest nauczycielem doskonałości, bo sam upodobnił się do Chrystusa na tyle, że nazwano go drugim Chrystusem – powiedział o. Kudzia.

– Jeśli czujesz, że dotychczasowe życie religijne nie zadowala cię, to znak, że Bóg puka do twojego serca, abyś wszedł na drogę doskonałości przez wstąpienie do FZŚ – kontynuował kaznodzieja.

– Dziękujemy, że Bóg dał nam w osobie św. Franciszka z Asyżu wzór radosnej świętości. Prośmy, by pociągnął nas za sobą, byśmy odważnie szli drogą chrześcijańskiej doskonałości i osiągnęli wieczne zbawienie – zakończył o. Kudzia.

Podczas Mszy św. śpiewał chór Cantate Deo pod dyr. Włodzimierza Krawczyńskiego.

Na zakończenie Mszy św. wierni mogli ucałować relikwie św. Franciszka i bł. Anieli Salawy, która patronuje akcji „Makulatura na misje”. W ostatni piątek i sobotę miesiąca FZŚ zbiera makulaturę na parkingu przy kościele Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Dochód z jej sprzedaży jest przeznaczany na budowę studni głębinowych w Afryce. W tej chwili powstaje już siódma.

FZŚ przy parafii pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Częstochowie liczy 17 osób. Jego przełożoną jest Stefania Kreczko, która należy do wspólnoty od 26 lat. – Wstąpiłam do niej za zachętą br. Wacława Rukszy, ówczesnego przełożonego, ale przede wszystkim dlatego, że św. Franciszek jest patronem prawdziwych ekologów, którzy nie tylko szanują inne stworzenia, ale na pierwszym miejscu życie ludzkie, od poczęcia do naturalnej śmierci. Poza tym moja śp. mama też należała do zakonu – przyznała w rozmowie z „Niedzielą” Stefania Kreczko i dodała: – Nie jest nas dużo, ale chodzi o serce, o to, by duch franciszkański przenosił góry. Św. Franciszek był przecież biedaczyną, a czynił cuda.

Asystentem regionu częstochowskiego FZŚ jest o. Natan Kansy OFM, posługujący w parafii pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Częstochowie. – We wspólnocie każdy nawzajem ubogaca siebie. Wspólnota daje poczucie odpowiedzialności i tego, że jesteśmy potrzebni. Przynależność do niej jest wielką radością – powiedział „Niedzieli” o. Kansy.

Podczas niedzielnej uroczystości 5 osób świętowało jubileusz 40-lecia przynależności do FZŚ. Jedną z nich był Antoni Narolski, mistrz do spraw formacji, jedyny mężczyzna we wspólnocie i jeden z jej inicjatorów. – Bardzo zżyłem się ze św. Franciszkiem, a z tego wynikają konkretne obowiązki, np. modlitwa brewiarzowa. Nie można być tylko „z afiszu”. Trzeba zauważać drugiego człowieka, również najbiedniejszego – przyznał w rozmowie z „Niedzielą”. Antoni Narolski był trzykrotnie przełożonym wspólnoty przy parafii na Lisińcu. Pełnił także funkcję zastępcy i skarbnika.

Świeccy franciszkanie spotykają się w parafii pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w II niedzielę miesiąca o godz. 7.00 podczas Mszy św., a następnie na spotkaniu formacyjnym. Wspólnota czeka na nowych kandydatów.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem