Reklama

Nie spadła z nieba

2015-05-14 13:58

Małgorzata Cichoń
Edycja małopolska 20/2015, str. 7-8

Prylarer/pixabay.com

O klauzuli sumienia i bioetyce rozmawiamy z ks. Andrzejem Muszalą, dyrektorem Międzywydziałowego Instytutu Bioetyki UPJPII, współorganizatorem konferencji „Polska, Europa: o miejsce dla klauzuli sumienia”, która odbędzie się 22 maja w Krakowie

MAŁGORZATA CICHOŃ: – Czy klauzula sumienia ma wpływ na życie przeciętnego Polaka?

KS. ANDRZEJ MUSZALA: – To kwestia istotna w bioetyce, etyce medycznej i farmakologicznej: lekarz czy farmaceuta zawsze miał się kierować sumieniem. A ponieważ dzisiaj dochodzi nieraz do napięcia pomiędzy tzw. prawem subiektywnym, czyli sumieniem, a prawem obiektywnym (np. państwowym), to trzeba na ten temat podjąć dyskusję. Jan Paweł II apelował do Polaków, żeby byli ludźmi sumienia; my się tym zajmujemy na polu biomedycyny.

– ...a „Kowalski” na co dzień korzysta ze służby medycznej, z usług farmaceutów. Nie jest to więc dla niego temat abstrakcyjny.

– Bioetyka nie jest abstrakcją, tylko częścią naszej codzienności, bo dotyczy zdrowia, życia. Podejmuje takie kwestie jak: diagnostyka prenatalna, aborcja, in vitro, eutanazja, cierpienie, środki znieczulające, użycie lub nieużycie respiratora, transfuzje, przeszczepy. Kiedyś nie było wielu możliwości, jakie dziś oferuje medycyna i człowiek się nad tym nie zastanawiał, ale dzisiaj to wszystko jest wokół nas. Bioetyka, oprócz dziedziny teoretycznej, stała się więc dziedziną praktyczną. W jej centrum jest ochrona ludzkiego życia i jego godności. Mamy nadzieję, że w konferencji na temat klauzuli sumienia wezmą udział lekarze, farmaceuci, pielęgniarki, laboranci, pracownicy różnych klinik. Myślę, że sporo osób przyjdzie również ze względu na ciekawych prelegentów.

– Poprowadzi Ksiądz podczas konferencji jej pierwszą, bardziej teoretyczną, sesję. Jaka będzie jej rola?

– Ta część ma dać bazę do dyskusji. W drugiej sesji rozpatrzymy kazusy, np. przeanalizujemy to, co się wydarzyło w warszawskim Szpitalu Specjalistycznym im. Świętej Rodziny (opowie o tym prof. Bogdan Chazan), a także pojawi się postulat zmian w prawie polskim (europoseł Marek Jurek). By to rozpatrywać, potrzebna jest baza filozoficzna, dlatego zaprezentujemy filozoficzno-teologiczne osadzenie klauzuli sumienia, powiemy, jaka jest jej istota i funkcja, a przede wszystkim, skąd się wzięła: czy „spadła” z nieba, czy myśmy sobie ją wymyślili?

– No właśnie, spadła z nieba?

– Nie. Jest częścią etyki ogólnej, gdzie mówi się o prawie naturalnym i o prawie subiektywnym, czyli sumieniu, którym człowiek ma się kierować, a także podaje się kryteria oceny czynów ludzkich. Każdy powinien kierować się sumieniem, co pokazuje chociażby przykład św. Tomasza Morusa, który sprzeciwił się pewnym narzuconym normom prawa stanowionego w Anglii. Dopóki sumienie idzie w parze z prawem pozytywnym, to wszystko gra. Gorzej, gdy zaczynają pojawiać się jakieś wyłomy...

– Problem w tym, że przeciętny Polak ogląda „Wiadomości” lub „Fakty”, gdzie np., mówiąc o in vitro, pokazuje się poczęte tą metodą dziecko, ignorując fakt, że inne musiały ponieść śmierć, by ono się urodziło. Brakuje edukacji, świadomości, by człowiek mógł zgodnie z sumieniem postępować...

– Kwestia wychowania sumienia jest u nas bardzo zaniedbana. Myli się dwie rzeczy: własne poglądy z sumieniem. Tymczasem, czym innym jest światopogląd, a czym innym sumienie. Jak mówi św. Tomasz z Akwinu, sumienie jest osądem rozumu. Żeby rozum mógł dokonać właściwego osądu, musi mieć znajomość rzeczy. Ludzie wyrażają się na temat in vitro, transplantacji, śmierci mózgowej, bazując najczęściej na tzw. „moralności potocznej”, na jakichś opiniach, bez odwołania się do rozumowej argumentacji; trudno wtedy mówić o osądzie sumienia. Ono musi być najpierw uformowane. Drugi błąd to mylenie sumienia z własnym odczuciem. Rozum i uczucie – to dwie różne władze. Np. ktoś mówi, że trzeba się litować nad starszym człowiekiem, skrócić mu cierpienia, stosując eutanazję. Ale gdyby tym cierpiącym był jego ojciec czy matka?” Aaa, to absolutnie trzeba ich ratować” – odpowie. Nie można mylić sumienia z tzw. superego, czyli czymś, co się komuś wydaje, co dzisiaj czuje, co jutro może się zmienić, w zależności od sytuacji. Np. ogólnie jakaś kobieta jest za ochroną życia, ale gdy zachodzi w nieplanowaną ciążę i dziecko jej w czymś „przeszkadza”, to w tym jednym przypadku usprawiedliwia aborcję. To niespójność. Nieraz słyszymy w mediach dyskusje, które są bardzo emocjonalne. Każdy broni swojego poglądu, a nie odwołuje się do filozoficznych podstaw, do sumienia, do ogólnych zasad, jak np. zasady świętości życia czy zasady autonomii lekarza, który przecież też ma swoje sumienie. Jeżeli nie ma tych pojąć przepracowanych, to na czym oprzeć rozmowę?

– Jak możemy zaangażować się w przestrzeganie norm bioetycznych w naszym kraju, oprócz tego, że np. staramy się głosować w wyborach na ludzi sumienia czy rozpowszechniamy wiedzę bioetyczną?

– Nie demonizowałbym tu władzy, ani nie zrzucałbym wszystkiego na barki polityków. Nie utożsamiajmy władzy świeckiej z władzą kościelną. Chrześcijanie pierwszych wieków żyli w bardzo niesprzyjającej sytuacji politycznej, byli naprawdę prześladowani, ale kierowali się sumieniem, chronili życie. W Rzymie, na Forum Romanum stała tzw. kolumna mleczna, gdzie w nocy podrzucano niechciane noworodki. Chrześcijanie brali je rankiem, by je ocalić i wychować. Powinniśmy robić to samo – zacząć od siebie, od formacji chrześcijan w duchu pozytywnego świadectwa o życiu. Jan Paweł II w „Evangelium vitae” ukazywał, jakie są nasze zadania. Pod koniec encykliki napisał o zaangażowaniu w wolontariat, towarzyszeniu chorym, umiejętności mówienia o sensie cierpienia, upowszechnianiu adopcji. Dziś na przykład kilkadziesiąt tysięcy (albo i więcej) zamrożonych embrionów w wyniku in vitro jest przechowywanych w klinikach. Kto się przejmuje ich losem? Czy my, chrześcijanie, robimy coś, by je ratować? Ta myśl nie daje mi spać. Zdarza się, że ludzie, którzy są po zabiegach in vitro, nawracają się i mają problem, co zrobić z zamrożonymi dziećmi. Trzeba im pomóc. Myślę, że w ramach Kościoła katolickiego powinniśmy stworzyć jakąś fundację na rzecz ratowania tych dzieci. Przerażenie mnie ogarnia, gdy słyszę, że najlepiej je rozmrozić i pogrzebać... Jako chrześcijanie powinniśmy bardziej mobilizować się w ochronę życia od poczęcia do naturalnej śmierci!

– Wasz Instytut od 27 lat kształci studentów, prowadząc działalność edukacyjno-naukową. Od roku wspólnie z Fundacją Jeden z Nas wydajecie Newsletter bioetyczny, a wkrótce ukaże się ciekawy przewodnik dla młodych...

– Cały czas zastanawiamy się, jak z bioetyką dotrzeć do szerokich mas. Okazuje się, że na kazusach, czyli na konkretnych przypadkach, człowiek w najbardziej atrakcyjny sposób może kształtować swoje sumienie. Stąd comiesięczny biuletyn, rozsyłany drogą elektroniczną (można się na niego zapisać przez stronę: bioetyka.krakow.pl lub jedenznas.pl). Z kolei przewodnik to propozycja dla uczniów gimnazjum, liceum, dla nauczycieli biologii, wychowania do życia w rodzinie, katechetów. Ma ukazać młodym podstawy bioetyki personalistycznej w kilku najbardziej newralgicznych obszarach. Chcemy, by książka trafiła do szkół przed nowym rokiem szkolnym. Ponadto wydajemy serię „ABC bioetyki”, prowadzimy studia podyplomowe z bioetyki. Na powołaniu do życia Instytutu Bioetyki zależało św. Janowi Pawłowi II. Chcemy kontynuować jego misję!

Konferencja „Polska, Europa: o miejsce dla klauzuli sumienia” odbędzie się 22 maja (w godz. 9-14) w auli Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie przy ul. Bernardyńskiej 3. Organizatorami są Fundacja Jeden z Nas, Międzywydziałowy Instytut Bioetyki UPJPII oraz Ośrodek Badań nad Myślą Jana Pawła II. Konferencję otworzy kard. Stanisław Dziwisz. Patronatem medialnym wydarzenia jest m.in. „Niedziela”.

Tagi:
rozmowa

Poprawność polityczna rządzi światem

2019-07-16 11:47

Rozmawia Włodzimierz Rędzioch
Niedziela Ogólnopolska 29/2019, str. 38-39

magna-carta.it
Eugenio Capozzi

Czym jest poprawność polityczna, dlaczego wyklucza się jej przeciwników i dlaczego nienawidzi ona chrześcijaństwa. Na pytania Włodzimierza Rędziocha odpowiada prof. Eugenio Capozzi

WŁODZIMIERZ RĘDZIOCH: – Jak zdefiniowałby Pan Profesor poprawność polityczną?

PROF. EUGENIO CAPOZZI: – Jako „katechizm cywilny”, sumę nakazów, zakazów, cenzur, które są wyrazem bardzo precyzyjnej ideologii – możemy ją nazwać neoprogresywizmem, ideologią „Innego”, „utopią różnorodności”. Chodzi o ideologię, która w całości potępia kulturę zachodnioeuropejską jako imperialistyczną i dyskryminującą i planuje zmienić mentalność ludzkości – zastąpić ją radykalnym relatywizmem kulturowym i etycznym.

– Neoprogresywizm został narzucony przez rewolucję 1968 r. i inne ruchy młodzieżowe. Do czego dążyli młodzi ludzie?

– Celem buntu młodych „baby boomers” (ludzie z powojennego wyżu demograficznego – przyp. W. R.) na Zachodzie było nie tylko ustanowienie wolności, równości czy sprawiedliwości za pomocą środków ekonomicznych lub politycznych, ale przede wszystkim usunięcie „korzeni” dominacji z historii zachodniej kultury przez radykalną zmianę sposobu myślenia, pojęć i języka. To cel, który w rzeczywistości reprezentował „ojcobójstwo”, prawdziwe zresetowanie zachodnich korzeni kulturowych. Jeśli człowiek zachodni był w historii wcieleniem przemocy, represji, imperializmu – musi zostać ponownie „uformowany”, z zaakceptowaniem wszystkich modeli kulturowych i wszystkich grup mniejszościowych, które podporządkowywał w przeszłości, aby w ten sposób się odnowić i zregenerować. „Inny”, sprowadzony do abstrakcyjnej koncepcji, staje się „odkupicielem” złej historii i fundamentem nowej i tolerancyjnej cywilizacji, w której znikną konflikty, gdy zostanie wyeliminowany „grzech pierworodny” dominacji i hierarchii.

– Jak to się stało, że ideologii poprawności politycznej udało się zastąpić tradycyjne ideologie liberalno-demokratyczne?

– Silna hegemonia „narracji różnorodności” wkradła się w dialektykę społeczeństw liberalno-demokratycznych; zdestabilizowała i zniszczyła jej filozoficzne podstawy – ten „najniższy wspólny mianownik” kulturowy, który przez wieki określał wspólną koncepcję świętości osoby ludzkiej, faktycznie wprowadził prawdziwą dyktaturę relatywizmu. Dyktaturę, przeciwko której prawie niemożliwe jest zbuntowanie się – grozi to ośmieszeniem społecznym i marginalizacją, ponieważ już w końcu XX wieku poprawność polityczna stała się charakterystyczną cechą elit politycznych, intelektualnych, medialnych i przemysłu rozrywkowego, uzyskała monopol na język i etykę publiczną.

– Wspomniał Pan Profesor o postawie „ojcobójstwa”. Papież Benedykt XVI, jeszcze jako kardynał, mówił natomiast o Zachodzie, który nienawidzi siebie...

– To prawda, ponieważ jeśli Zachód jest korzeniem zła, „zbawienie” może przyjść tylko w procesie „odzachodnienia” świata. Jeśli „my” jesteśmy winni zła na świecie, musimy odpokutować za nasze grzechy, wyrzekając się naszej tożsamości, „rozpuścić się” w wielkiej magmie świata o płynnych tożsamościach. Krótko mówiąc, wszystko, co należy do zachodniego kanonu, jest złe. „Inny” jest zawsze na wyższym poziomie i jest lepszy etycznie. A zatem – kultury pozaeuropejskie, religie niechrześcijańskie, islam i środowiska LGBTQ są etycznie lepsze. W tym sensie możemy również mówić o „autofobii” (autofobia to lęk przed samym sobą – przyp. W. R.).

– Jakie są założenia tego, co nazwał Pan Profesor „katechizmem cywilnym”?

– W skrócie można powiedzieć, że zasadza się on na czterech dogmatach. Pierwszym z nich jest relatywizm kulturowy, co oznacza, że wszystkie kultury, tradycje i religie mają jednakową wartość i muszą być traktowane na tym samym poziomie. Drugi dogmat to równoważność pragnień i praw. W tej perspektywie każde pragnienie jest uzasadnione, a nawet święte, a każdy rodzaj represji jest niewłaściwy (zabrania się zabraniać). To hedonistyczna i radykalna interpretacja Freuda, a także Marcusego. Podmiot ludzki jest zredukowany do czystego popędu i pragnień. Tendencje te przekładają się na eksplozję konfliktów, ponieważ nie ma ograniczeń dla pragnień, ich sprzeczności i ciągłej zmienności. Trzecim dogmatem jest przekonanie, że człowiek dla świata nie jest konieczny. Człowiek jest jednym z wielu elementów równowagi w środowisku, ale nie jest głównym celem. Czwarty dogmat to powiązanie tożsamości z samostanowieniem. Prawa są oparte nie na powszechnie podzielanej koncepcji człowieka, ale na przynależności do grup i stylów życia, które jako takie muszą być chronione. Warunki te nie są uważane za naturalne, ale są wynikiem subiektywnego wyboru. Ten ostatni dogmat można podsumować wyrażeniem: „Chcę, więc jestem”.

– Jak to się stało, że ideologia poprawności politycznej odniosła sukces w podboju środowisk politycznych, gospodarczych, kulturowych i dziennikarskich, dzięki czemu ma hegemonię medialną?

– Aby to zrozumieć, należy spojrzeć na jej ekonomiczne korzenie. Poprawność polityczna wyraża interesy klasowe „burżuazji wiedzy”, którą stanowią ludzie z wyżu demograficznego. Nie jest to już burżuazja związana z tradycyjnym przemysłem ani własnością ziemi. Trzeba przywołać na myśl branżę hi-tech i ludzi takich jak Steve Jobs, Bill Gates czy Mark Zuckerberg, którzy mogą być uważani za spadkobierców „baby boomers” i „kontrkultury”. Ta burżuazja odgrywa wiodącą rolę w organizacjach międzynarodowych i w zglobalizowanym systemie mediów, a szczególnie mediów społecznościowych. Stąd wynika ich monopolistyczna rola w świecie kultury, mediów i uniwersytetów. Do tej burżuazji należy, oczywiście, większość przedstawicieli zachodnich elit politycznych, zwłaszcza w ostatnich trzydziestu latach.

– To wyjaśnia ogólnoświatową propagandę i rozpowszechnianie ideologii poprawności politycznej. Zastanawiam się jednak, dlaczego przeciwnicy tej ideologii są tak bezwzględnie i systematycznie zwalczani.

– Musimy wyjść od założenia, że dla zwolenników poprawności politycznej „prawda” tkwiąca w tej doktrynie musi być zaakceptowana przez wszystkich. Z tego powodu tych, którzy jej nie akceptują, trzeba demonizować, zepchnąć do przestrzeni całkowitego wykluczenia bez jakiejkolwiek możliwości poprawnej dyskusji, napiętnować jako szerzycieli nienawiści i dyskryminacji. Dlatego przeciwnik poprawności politycznej musi być ukazywany jako rasistowski, nietolerancyjny, seksistowski, homofobiczny, islamofobiczny itd.

– Dlaczego Kościół katolicki jest postrzegany jako główny wróg ideologii poprawności politycznej?

– Progresywizm „różnorodności” jest ze swej natury radykalnym relatywizmem, który odrzuca etyczno-polityczne podstawy Zachodu. Z tego powodu postrzega chrześcijaństwo jako najgorszego wroga. W szczególności identyfikuje jako wroga Kościół katolicki, który dziś jest praktycznie ostatnią filozoficzną barierą dla relatywizmu. Jednak wszystkie totalitarne ideologie nienawidziły chrześcijaństwa, ponieważ opierają się na gnostyckim twierdzeniu, że budują niebo na ziemi i nowego człowieka.

– Jak możemy przeciwdziałać dyktaturze poprawności politycznej?

– Należy ukazywać to zjawisko w kontekście historycznym – próbowałem to zrobić na swój sposób w mojej książce – aby pokazać, że miało ono konkretne przyczyny, jest związane z ewolucją pewnych uwarunkowań ekonomicznych, społecznych, politycznych i kulturowych – i dlatego nie jest ani wieczne, ani nieuniknione. A z tego wynika, że może ewoluować lub się skończyć – jak każde zjawisko, którego twórcami są ludzie – gdy zmieni się konkretny kontekst historyczny.

– W jaki sposób zatem powinien się zmienić kontekst historyczny, aby skończyła się dyktatura ideologii poprawności politycznej?

– Hiperrelatywistyczna ideologia „Innego” i nakazy poprawności politycznej były wyrazem hegemonii określonej klasy społecznej, zglobalizowanej „burżuazji wiedzy”, zachodniej elity „płynnej nowoczesności”, która przez tę ideologię narzuciła ludziom swoją wizję świata. Ale proces ten przypuszczalnie się skończy, gdy ta klasa zacznie tracić swoją centralną rolę. Nic dziwnego, że narracja poprawności politycznej zaczęła pokazywać pierwsze poważne pęknięcia, kiedy – począwszy od wielkiego kryzysu gospodarczego i finansowego w 2008 r. – ta dominująca klasa zaczęła przeżywać kryzys i była kontestowana przez ludzi, którzy „przegrali” na globalizacji, i kiedy uaktywniły się ruchy domagające się suwerenności i tożsamości lub ruchy neonacjonalistyczne.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Wielkie święto plonów w Spale

2019-09-16 11:01

prezydent.pl

– Zapewniacie Polsce jeden z najważniejszych segmentów bezpieczeństwa: bezpieczeństwo żywnościowe. Z całego serca Wam za to dziękuję – mówił Prezydent, zwracając się do rolników podczas tradycyjnych Dożynkek Prezydenckich w Spale.

Grzegorz Jakubowski/KPRP

Andrzej Duda i Agata Kornhauser-Duda wzięli udział w tych sięgających tradycji przewdwojennej uroczystościach wieńczących trud pracy polskich rolników.

Andrzej Duda podkreślał, że rolnictwo jest bardzo istotną dziedziną polskiej gospodarki i ważnym segmentem polskiego eksportu. – Polska wieś jest nie tylko dostarczycielem tego wielkiego dobra, jakim jest żywność, dla reszty społeczeństwa, ale też daje możliwość wypoczynku; polska wieś jest coraz zamożniejsza, coraz piękniejsza. – dodał.

Prezydent z Małżonką rozpoczęli udział w dożynkach od wręczenia dyplomów zwycięzcom i uczestnikom tradycyjnego konkursu na „Najładniejszy wieniec dożynkowy” o nagrodę Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Główne uroczystości w Spale zainicjowała Msza św. w Kaplicy Polowej AK, później odbyła się najbarwniejsza część Dożynek, czyli korowód z wieńcami, a następnie Ceremoniał Dożynkowy, który poprowadził państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „MAZOWSZE” im. Tadeusza Sygietyńskiego.

Para Prezydencka zwiedziła także Kiermasz „Jakość i Tradycja” i Miasteczka Regionów.

Po raz pierwszy Dożynki Prezydenckie zostały zorganizowane w Spale w 1927 roku przez Ignacego Mościckiego.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Komiks o Jerzym Woźniaku

2019-09-17 00:47

Agnieszka Bugała

Materiały prasowe wydawcy

Promocja komiksu pt. „Wyrok” poświęconego pamięci żołnierza Armii Krajowej i uczestnika akcji „Burza” Jerzego Woźniaka odbędzie się 18 września o godz. 12.00 w Sali Kolumnowej jego imienia w Dolnośląskim Urzędzie Wojewódzkim we Wrocławiu. Na spotkanie zapraszają Wojewoda Dolnośląski Paweł Hreniak i dyrektor Centrum Historii Zajezdnia Marek Mutor.

Autorzy podkreślają, że życiorys Jerzego Woźniaka to gotowy scenariusz na film sensacyjny, ale też opowieść o prawym, szlachetnym człowieku, który walczył z dwoma totalitarnymi systemami i nie złamał swoich zasad w obliczu tortur i groźby śmierci, stąd pomysł, aby historię bohatera opowiedzieć. Komiks „Wyrok”, wydany przez Centrum Historii Zajezdnia, jest wyrazem szacunku dla jednego z Żołnierzy Niezłomnych i formą należnego mu hołdu, którego zresztą przez lata niezłomnym odmawiano.

Jerzy Stanisław Woźniak w 1945 roku przedarł się do Europy Zachodniej, gdzie walczył w 2. Korpusie Polskim we Włoszech, był też emisariuszem delegatury WiN w Londynie na teren RP. W 1947 r. zgłosił się na ochotnika do przerzucenia na teren kraju, gdzie w tym samy roku został aresztowany przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, a następnie skazany na karę śmierci, w tak zwanym „procesie kiblowym”. Decyzja Bolesława Bieruta zmieniła wyrok śmierci na karę dożywocia. Na wolność wyszedł dopiero w roku 1956. W latach 2001-2002 był kierownikiem w randze wiceministra Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w rządzie Jerzego Buzka. Działał w Światowym Związku Żołnierzy Armii Krajowej i był członkiem Kapituły Nagrody Kustosza Pamięci Narodowej. Zmarł 12 kwietnia 2012 r. Spoczął na Cmentarzu Osobowickim, kilkaset metrów od jego grobu, na tym samym cmentarzu, znajdują się bezimienne groby jego kolegów z AK, wymordowanych po wojnie przez komunistów.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem