W pierwszym rozdziale nazwałam ks. Kaczkowskiego Bożym harcownikiem, czyli specjalistą od pogranicza. Czas wypełnić złożoną tam obietnicę omówienia drugiego aspektu tego sposobu duszpasterzowania, czyli pracę z młodzieżą, szczególnie tą pogubioną duchowo, a często także społecznie, jeśli nie wprost będącą już w konflikcie z prawem. O ile jednak w posłudze chorym i umierającym przełożeni widzieli ks. Jana od początku, o tyle jego pragnienie, by duszpasterzować młodym, wydawało im się przejawem jego przesadnej wiary we własne możliwości.

W seminarium formatorzy, a na pewno spora ich część, byli przekonani, że ks. Kaczkowski nie nadaje się do bycia katechetą. Pojawiały się obawy, że „ośmieszy kapłaństwo”, bo dzieciaki nie odpuszczą sobie okazji do poszydzenia z niepełnosprawnego, jeśli podejmie się pracy w szkole, i nawet brak takiej sytuacji na praktykach katechetycznych w Gdańsku nie przekonał opornych. Niektórzy wychowawcy mieli nawet wizje, że przy jego słabym wzroku uczniowie mu zwyczajnie z klasy pouciekają. On sam jednak bardzo chciał uczyć, podpytywał innych katechizujących wikarych, jak wygląda ich praca, wreszcie długo i uporczywie prosił ówczesnego proboszcza, ks. Jana Perszona, by wysłał go do szkoły,.

W końcu znalazły się dla niego godziny w puckim liceum ogólnokształcącym oraz w „oxfordzie”, czyli szkole zawodowej, której uczniów katecheta nie bez powodu nazwał ogrami. Nie dlatego, że byli zieloni (chociaż gdyby spojrzeć od strony wiedzy, a nie karnacji…), ale ze względu na podobieństwo do Shreka pod względem sylwetki – u części brak karku i u wielu ogolona na łyso głowa – oraz sposobu bycia. W wieku nastoletnim wygląd i styl zachowania dyktuje grupa, więc wzmacniali w sobie nawzajem tę grubą skórę i tylko „czasem zapominali, że są ogrami i odsłaniali jakiś rąbek inteligencji, ale jak się to któremuś zdarzyło, był tym faktem tak zawstydzony, że czym prędzej musiał się zogrzyć i palnąć coś głupiego” (Życie na pełnej petardzie, s. 83).

Tu o powodzeniu niepełnosprawnego księdza-intelektualisty zdecydowało nie tylko to, że faceta w okularach, do tego przypominających denka od musztardówek, nie wypada pobić. Patrząc z boku, widzę, że miał w zanadrzu dwie tajne bronie: własne doświadczenie z dzieciństwa oraz autentyczność, a także niesłychanie skuteczną technikę pozyskiwania zaufania – bycie dostępnym i uważnym, głównie umiejącym słuchać, kiedy już druga strona postanowiła mówić. Zapewne konsekwencja ks. Jana połączona z jego cierpliwością również odgrywały tu dużą rolę.

Wychował się w dzielnicy Sopotu, której mieszkańcy byli silnie skontrastowani pod względem statusu społecznego. Obok bloków „latających noży” były te zaludnione przez rodziny wykładowców akademickich i ogólnie osób, które pewnie można zaliczyć do ówczesnej wyższej klasy średniej (chociaż w PRL-u oficjalnie społeczeństwo było bezklasowe). To zróżnicowanie zaś oznacza, że pani Kaczkowska, decydując wraz z mężem, że ich najmłodszy syn nie pójdzie do szkoły specjalnej, tylko do publicznej podstawówki, wrzuciła go na bardzo głęboką wodę. Pewnie wiedziała, że zamiast tonąć, świetnie sobie poradzi, co zresztą nastąpiło. Co prawda grupa rówieśnicza go odrzuciła, ale postąpiono tak nie tylko wobec niego – stworzyli więc z drugim odsuniętym chłopcem dwuosobową grupę wyrzutków, a przy okazji Jaś Kaczkowski poznał świat swojego kolegi, który wywodził się z osiedlowej społeczności właśnie z drugiego bieguna. Zapraszał chłopca do siebie, ale też miał możliwość doświadczenia odmienności i nauczenia się komunikacji z ludźmi spoza swojego kręgu społecznego. To przydało się, kiedy już jako dorosły i wyświęcony stawał przed kilkudziesięcioosobowymi grupami nastolatków starających się udowodnić, jak bardzo ich nie interesuje to, co ma im do przekazania.

A co chciał przekazać ks. Kaczkowski jako katecheta? Z jego deklaracji wynika, że m.in. to: „Chrześcijaństwo to najpiękniejsza religia świata. […] W której religii możesz do Boga powiedzieć: „Ojcze”? W której religii możesz do Boga powiedzieć: „Bracie”?” (Życie na pełnej petardzie, s. 190). „Chrześcijaństwo nie jest religią cierpiętników” (Życie na pełnej petardzie, s. 194). „Bóg jest Bogiem kochającym, wchodzącym w nasze nieszczęścia, pomagającym nam je nieść” (Życie na pełnej petardzie, s. 195). Do końca życia nie odnalazł idealnego sposobu na to, by pokazać piękno wiary, którą sam kiedyś przecież stracił, a potem odzyskał. To, jak mogło być mu trudno przekazywać to, co było dla niego najcenniejsze, widać chociażby podczas jego wystąpienia na Woodstocku – dowcipkuje, nawet czasem publiczność reaguje akceptująco na jego żarty czy stwierdzenia, ale wyczuwalny jest dystans ze strony młodych słuchaczy, a klimat panuje zupełnie inny niż chociażby w audiobooku Dość kato-lipy!, podczas nagrywania którego mówił do grupy wierzącej młodzieży.

Oglądając pierwszą z tych relacji, przypomniałam sobie opowieści ks. Jana, jak w zawodówce udawał przy wyjątkowo opornych grupach, że wychodzi z klasy. Stawał wtedy przy drzwiach, kładł rękę na klamce i mówił: „Nie, nie wyjdę. Bo ja was szanuję. Przeprowadzę tę lekcję, choćbyście na głowie stanęli!” (Życie na pełnej petardzie, s. 84). Mam wrażenie, że na Akademii Sztuk Przepięknych włączył mu się ten sam mechanizm, czyli: „Siedzę przy mikrofonie, niech mnie który przegoni! A właśnie, że powiem wam o mojej największej miłości, spróbuję zburzyć schematy, które sobie zbudowaliście, waszą małą antyklerykalną stabilizację!”. Ważne było dla niego także pokazanie tym młodym, że „Pan Bóg nie dał nam wolności, żebyśmy pocięli się nią jak małpa brzytwą” (Życie na pełnej petardzie, s. 197), co w przypadku festiwalu odbywającego się pod hasłem: „Róbta, co chceta” było bardzo istotnym dopowiedzeniem. A miał szansę dotrzeć do uczestników tej imprezy, bo nikogo nie udawał.

Artykuł zawiera fragment z książki Elżbiety Wiater Linoskoczek. Biografia duchowa ks. Jana Kaczkowskiego, wyd. eSPe. Zobacz więcej: boskieksiazki.pl.

Zobacz więcej książek ks. Kaczkowskiego: ksiegarnia.niedziela.pl.