8 grudnia 2000 r. odbyła się sesja Komisji Zdrowia, Rodziny i Opieki Społecznej przy Radzie Miejskiej w Sosnowcu na temat pomocy ofiarom przemocy w rodzinie. W spotkaniu tym wziął udział z ramienia Wydziału Duszpasterstwa Rodzin: ks. dyrektor Kazimierz Rapacz, diecezjalna doradczyni życia rodzinnego Zdzisława Dąbrowska oraz prezes Stowarzyszenia Rodzin Wielodzietnych Maria Krzysztoń.

Przemoc w rodzinie - to agresywne zachowanie członka rodziny, które w sposób jaskrawy narusza prawa i dobra osobiste bliskich osób powodując fizyczne bądź psychiczne cierpienie lub poniżenie. Codzienne środki przekazu dostarczają nam przykładów przemocy. Często są to zachowania budzące przerażenie. Staje się faktem przyzwolenie społeczne przeradzające się w obojętność otoczenia, beztroskę albo też w rodzaj lęków i obaw, by z powodu reagowania na zło nie stać się ofiarą.

Co wpływa na zachowania agresywne i przemoc w rodzinie? Odpowiedź na to pytanie wymaga szerokiego spojrzenia na rzeczywistość rodziny i jej problemy.

Upowszechnianie się względności norm i wartości, symboli i wzorców zachowań. Przez wieki całe stabilność rodziny definiowały normy religijne, tradycja i obyczajowość. Nikt tym wartościom, które kształtowały człowieka w rodzinie, nie zaprzeczał w sposób publiczny. Dziś upowszechnia się coraz bardziej postawy subiektywistyczne, utylitarystyczne i relatywizujące - które odrzucają obiektywność norm, prawd i dobra we wzajemnych odniesieniach osobowych. Jakby tego było mało, osoby głoszące subiektywność norm domagają się publicznie ich uznania społecznego. Najbardziej staje się to widoczne w dziedzinie moralności. To wszystko powoduje swoistego rodzaju "rozdarcie" wewnętrzne w sumieniu. Jest skutkiem odrzucenia i zaniku poczucia wartości i norm obiektywnych istniejących ponad człowiekiem.

Zubożenie ekonomiczne społeczeństwa. Kolejną przyczyną przemocy w rodzinie staje się pauperyzacja społeczeństwa i rodziny. Ale nie odrywajmy tej przyczyny od egoizmu, konsumizmu jako postawy służącej podniesieniu prestiżu jednostki i rodziny w społeczeństwie. Dlatego akcentuje się rolę rodziny jedynie ze względu na zabezpieczenie wartości materialnych bardziej niż wartości wychowawczych, duchowych, moralnych. Dzieci i młodzież pozbawiona obecności, opieki rodziców w domu, oddanych pogoni za podnoszeniem standardu życiowego - to codzienność wielu rodzin. A odbywa się to kosztem więzi rodzinnych i małżeńskich. Rodzina nie ma czasu na "wspólne życie" kulturalne, religijne, towarzyskie, czy zaangażowanie się w działalność społeczną. Rodzice przez złudną "pogoń", by podnieść prestiż materialny rodziny, " tracą" swoje dzieci. Starają się jedynie o zaspokojenie ich potrzeb i gustów materialnych. Dziecko, bystry obserwator życia rodziców, zapamiętuje przekonanie o dominacji silniejszego, sprytniejszego, przebiegłego nad innymi, co potem będzie rzutowało w jego dojrzałym życiu na postawę w rodzinie.

Laicyzacja i zeświecczenie życia rodzinnego i małżeńskiego. W wielu rodzinach obyczajowość została ograniczona do niektórych uroczystości świątecznych: Bożego Narodzenia i Wielkanocy. Tworzenie się postaw laickich (co też jest swego rodzaju utopijną religią wolności człowieka), osłabienie religijności indywidualnej wiąże się nierzadko z osłabieniem więzi i postaw rodzinnych, odpowiedzialności i wierności wobec zadań płynących z rodzicielstwa. Obojętność religijna przyczynia się pośrednio, czasem bezpośrednio do nieopanowania i agresji, co prowadzi do stosowania przemocy w rodzinie.

Z powyższych rozważań rodzą się oczywiste wnioski, które możemy odnieść szczególnie do pewnych struktur, grup społecznych czy wreszcie do pewnych osób.

Środki masowego przekazu winny starać się o ukazywanie pozytywnych wzorców odniesień w małżeństwie i rodzinie, które mogłyby być utrwalone we wzajemnych relacjach w rodzinie. Powinny też stać na straży trwałości zasad etycznych, moralnych w rodzinie, tradycji rodzinnych, narodowych, społecznych. Środki przekazu winny piętnować objawy przemocy w rodzinie i stawać w obronie ofiar przemocy i czynnie współdziałać z wszystkimi, którzy pomagają ofiarom przemocy.

Władze publiczne niewątpliwie winny być zobowiązane do tego, aby na obszarze ich kompetencji każdy człowiek miał prawo obrony przed przemocą w rodzinie i posiadał wiedzę potrzebną do radzenia sobie z nią. Do powinności władz publicznych musi należeć zapewnienie prawa do pomocy prawnej, socjalnej, psychologicznej oraz medycznej. Powinny też czuwać, aby źródła powstawania w rodzinie przemocy były jak najbardziej kontrolowane, a ich negatywne oddziaływanie zminimalizowane. Mam tu na uwadze m.in. reklamę np. napojów alkoholowych, rozbudowę sieci detalicznej sprzedaży alkoholu, często także i młodzieży poniżej 18. roku życia, reklamę pornografii w różnych jej postaciach, rozbudowę sex-shopów itd.

Przemoc istniejąca w rodzinie - to też wezwanie do osób oraz instytucji poza strukturami rządowymi i samorządowymi. Do ich zadań należałoby zaliczyć tworzenie szeroko rozumianej profilaktyki przeciwko przemocy w rodzinie, prowadzenie skutecznej edukacji, która by oddziaływała na postawę oraz świadomość społeczeństwa, jak sobie radzić i jak rozwiązywać trudne problemy przemocy w rodzinie. Niewątpliwie - winny one wspierać wszystkie instytucje, które jako cel mają walkę z przemocą. Z informacji przedstawionej przez dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sosnowcu Halinę Szumską, wynika, że dominującymi przyczynami przemocy domowej są m.in.:

- nadużywanie alkoholu przez osobę stosującą przemoc,

- nieumiejętność rozwiązywania problemów i konfliktów rodzinnych,

- powielanie nawyków wyniesionych z domu rodzinnego,

- trudna sytuacja bytowa rodziny spowodowana brakiem pracy,

- wpływ środowiska znajomych, osoby stosującej przemoc.

W roku 1999 przedstawiciele socjalni rozeznali aż 9787 środowisk i osób wymagających wsparcia, wśród których najczęściej występuje problem przemocy domowej. Ale takich rodzin jest daleko więcej. Analiza przypadków przemocy domowej wskazuje też na ich wzrost i przypadki coraz drastyczniejsze. Do najczęściej stosowanej przemocy przez sprawców należą: przemoc fizyczna aż w 85% przypadków, przemoc psychiczna spotkana w 65% przypadków.

Przemoc ekonomiczna - rozeznana była aż w 52% przypadków.

W roku 1999 - rozpoznano 73 przypadki przemocy wobec dzieci, 253 przypadki przemocy wobec osób starszych oraz 43 przypadki przemocy wobec starszych i niepełnosprawnych.

Nie ulega wątpliwości, że także wśród naszych najbliższych sąsiadów, znajomych spotykamy się z przejawami, brutalnej przemocy. Nie możemy być obojętni na ich przejawy. Możemy prowadzić przecież mediację, rozmawiać ze sprawcą przemocy, udzielić porady osobom poszkodowanym, a w trudnych przypadkach do naszych zadań też należy umieszczenie osób w ośrodkach wsparcia czy poinformowanie odpowiedniej służby. Zawsze winniśmy być wyczuleni na potrzeby dzieci z rodzin, w których występuje przemoc domowa.

Nie można się uchylać od współodpowiedzialności za los pokrzywdzonych. Sam Jezus mówi do nas: "Cokolwiek uczyniliście drugiemu, Mnieście uczynili" (Mt 25, 40).