Podróż św. Jana Pawła II do Francji w 1996 r. obfitowała w symboliczne dla kraju i jego Kościoła daty. Z jednej strony, 1500-lecie chrztu władcy Franków Chlodwiga, wydarzenia o przełomowym znaczeniu dla chrystianizacji ziem dzisiejszej Francji; z drugiej, rocznice śmierci francuskich świętych, którzy ukształtowali wiarę w kraju i poza nim: św. Marcina z Tours (397 r.) i św. Ludwika Grignon de Monfort (1716 r.).

Kluczowa rola Francji i chrześcijaństwa we współczesnym świecie

Do kraju, w którym chrześcijańskie dziedzictwo przeplatało się w latach 90. z polemiką nt. miejsca religii w życiu publicznym, papież przyjechał „jako pielgrzym, aby spotkać się z francuskimi katolikami i wraz z nimi modlić się w miejscach ważnych dla historii religijnej ich kraju i Europy”. Mówił o tym w pierwszym przemówieniu, wygłoszonym w Tours do francuskich władz, podkreślając znaczenie zaangażowania katolików w życie publiczne.

Przypominał, że są oni „pełnoprawnymi partnerami w życiu społeczeństwa” i zaznaczał, że „Francja, jeden z najstarszych narodów kontynentu, ma do odegrania ważną rolę w rodzinie narodów, zwłaszcza w dziele tworzenia zjednoczonej Europy. Jedność i solidarność między państwami są nieodzowne, aby pokój mógł przeważyć nad wojną, aby każdy człowiek mógł zająć należne sobie miejsce oraz by narody były traktowane jako żywa rzeczywistość kulturowa i duchowa”. Słowa te są dziś równie aktualne jak przed 30 laty.

Niespodziewany sukces papieskiej wizyty

Przypominając tę wizytę, francuscy komentatorzy zwracają uwagę, że św. Jan Paweł II przywiązywał szczególną wagę do rocznic historycznych m.in. ze względu na doświadczenia z ojczyzny. W 1966 r. obchody millennium chrztu Polski z jednej strony obwarowane były dużymi ograniczeniami państwowymi, z drugiej jednak stały się okazją do duchowej odnowy i umocnienia narodu polskiego, próbującego uleczyć rany następujących po sobie zaborów, wojen i prześladowań komunistycznych.

Dlatego, pomimo problemów zdrowotnych, które uwidoczniły się m.in. podczas jego podróży na Węgry na początku września, wizyta Francji z okazji 1500-lecia chrztu Chlodwiga, której centrum były uroczystości w Reims była dla niego niezwykle ważną okazją do umocnienia Francji w jej chrześcijańskim dziedzictwie. I pomimo zachowawczych planów – organizatorzy spodziewali się pierwotnie ok. 50 tys. wiernych – spotkanie to okazało się duszpasterskim sukcesem. Wiernych było czterokrotnie więcej – ok. 200 tys., co w rolniczym regionie Szampanii było efektem wielkiej mobilizacji – a frekwencja ta była wymowną odpowiedzią na medialne polemiki między orędownikami stanowczego rozdziału Kościoła od państwa a tymi, którzy w rocznicy chrztu widzieli dziedzictwo wiary, które należy pielęgnować nie tylko w wymiarze prywatnym.

Bilans „duszy francuskiej” i refleksja o chrześcijańskim powołaniu

Homilię podczas Mszy św. dziękczynnej za dar wiary, zaszczepionej na ziemiach francuskich, św. Jan Paweł II poświęcił refleksji na temat odpowiedzialności, wynikającej z przyjęcia chrztu. Podkreślał wymiar wspólnotowy tego osobistego aktu. Przywołując postaci francuskich świętych i męczenników, zachęcił, by jubileusz chrztu stał się okazją do „szerokiego bilansu z dziejów ‘duszy francuskiej’”, a odkryte w nim ciemne karty stały się „naglącym wezwaniem do nawrócenia i do świętości, do konsekwentnego naśladowania Chrystusa, który oddał życie za zbawienie świata”.

Papież mówił też o niezmienności chrześcijańskiego powołania, umocnionego wielowiekowym dziedzictwem wiary i umieszczonymi w kontekście współczesnych znaków czasu. „Kościół jest zawsze Kościołem epoki współczesnej. Nie traktuje swojego dziedzictwa jako skarbu należącego do zamierzchłej już przeszłości, ale jako potężne źródło inspiracji, które pomaga mu iść naprzód w pielgrzymce wiary po wciąż nowych drogach” – wołał. Słowa te były wówczas kierowane do całej chrześcijańskiej Europy i wciąż są aktualne.

Powracając do nich, można też odnaleźć jeszcze jedną nić, łączącą je z pontyfikatem Leona XIV. Wówczas w Reims, na progu przygotowań do Jubileuszu Roku 2000, św. Jan Paweł II wezwał do refleksji nad chrześcijańskim powołaniem w oparciu o nauczanie Soboru Watykańskiego o Kościele jako „światłości narodów” i o Kościele „w świecie współczesnym” – tego samego nauczania, które obecny Papież proponuje w tym roku w ramach cyklu środowych katechez, poświęconych Kościołowi w świetle soborowych dokumentów.