Ojciec Święty przypomniał, że Sobór Watykański II nie pominął tematu kultury i jej relacji z wiarą chrześcijańską. Mówi o tym drugi rozdział drugiej części Konstytucji „Gaudium et spes” (GS).

Troska Kościoła o ludzką, kulturową i duchową formację

„Kościół katolicki zawsze dbał o to, by głoszeniu Ewangelii towarzyszyło zakładanie różnego rodzaju szkół, mających na celu pogłębianie ludzkiej, kulturowej i duchowej formacji mężczyzn i kobiet na pięciu kontynentach” - podkreślił Leon XIV. Wspomniał o średniowiecznych uniwersytetach, które zrodziły się „z serca Kościoła, wnosząc decydujący wkład w rozwój cywilizacji zachodniej”.

Ważne pytania

Jak zaznaczył Papież, „postęp kultury i wiedzy stawia coraz to nowe i głębsze pytania, pobudzając wierzących do uzasadniania swojej wiary”. Poza tym „różne przejawy kultury – jako wyraz duchowego wymiaru człowieka – przyczyniają się do otwierania umysłów na odwieczne pytania o sens świata i ludzkiej egzystencji, przygotowując w ten sposób do przyjęcia Ewangelii Jezusa Chrystusa”.

Wiara a kultura

Papież nazwał Wcielenie „zasadniczym fundamentem” relacji wiary i kultury. Mówił, że „wiara jest rzeczywistością wcieloną, splecioną z kulturą, w której jest zanurzona. Jest ona również powołana do tego, by stawać się kulturą, to znaczy docierać do człowieka w jego środowisku życia, które tworzą ludzkie słowa, tradycje, zmysł religijny, sztuka i poezja, myśl i nauka”.

Leon XIV przywołał słowa św. Jana Pawła II z przesłania do uczestników Krajowego Kongresu Kościelnego Ruchu Zaangażowania Kulturalnego (16 stycznia 1982): „Wiara, która nie staje się kulturą, jest wiarą nie w pełni przyjętą, nie całkowicie przemyślaną, nie przeżywaną wiernie”.

Kościół dostrzega w kulturach dobro, piękno i prawdę

Papież zaznaczył, że wiara nie utożsamia się w sposób szczególny z żadną kulturą, ale może się w nią wcielać. Wiara przenika kulturę i kształtuje ją od wewnątrz, dostrzegając w różnych kulturach dobro, piękno i prawdę, aby „wcielać w życie i przekazywać orędzie Ewangelii”.

Cytując „Gaudium et spes” Ojciec Święty podkreślił, że Kościół, będąc „posłanym do wszystkich narodów wszelkiego czasu i miejsc, nie wiąże się wyłącznie i nierozerwalnie z żadną rasą ani narodem, żadną konkretną obyczajowością, żadnym dawnym ani też nowym zwyczajem. Trwając przy własnej tradycji, a równocześnie świadomy swojej powszechnej misji, jest zdolny wchodzić w związek z różnymi formami kultury, przez co ubogaca się zarówno sam Kościół, jak i różne kultury” (GS, 58).

Wsparcie w procesie rozwoju kultury

Jak przypomniał Leon XIV, Kościół „wspiera rozwój kultury, ponieważ jest ona dobrem samym w sobie, służy człowiekowi i realizacji jego powołania na ziemi”. W „Gaudium et spes” znajduje się wezwanie dla wspólnoty międzynarodowej do „zapewnienia wszystkim dostępu do podstawowych dóbr kultury, przezwyciężając analfabetyzm i brak wykształcenia” (GS, 60).

Wiara nie wyklucza formacji intelektualnej i kulturowej

Papież zaznaczył, że choć dzięki Objawieniu chrześcijanie „otrzymali odpowiedzi na najważniejsze pytania dotyczące ludzkiej egzystencji, nie są przez to zwolnieni z obowiązku cierpliwej formacji intelektualnej i kulturowej”. Wiedza winna „rozwijać się równolegle z treściami wiary, które należy nieustannie zgłębiać wraz z wiekiem i stosownie do poziomu wykształcenia”.

Właściwe przeżywanie wiary

Na zakończenie za Konstytucją „Gaudium et spes” Papież przestrzegł przed przeżywaniem wiary „w duchu sprzeciwu czy wrogości wobec świata, kultury i jej ludzkich przejawów”. „Osiągnięcie dojrzałej i odpowiedzialnej syntezy wiary i kultury jest bowiem warunkiem koniecznym wytrwania w powołaniu chrześcijańskim, a zarazem niezbędnym wymogiem dawania świadectwa wiary wobec świata i przekazywania jej innym w wiarygodny sposób” - podsumował Ojciec Święty.