Skala prześladowań

W prowincji Santander zamordowano 77 księży diecezjalnych, 17 cystersów, 14 seminarzystów, 14 dominikanów, 9 klaretynów, 8 jezuitów, 5 augustianów, 5 pijarów, 4 marystów, 3 kapucynów, 3 karmelitów, salezjanina i siostrę oblatkę. Część z nich beatyfikowano 3 października 2015 r.

Zniszczono lub zburzono 54 kościoły. W wielu pozostałych sprofanowano ołtarze, zniszczono nastawy ołtarzowe, obrazy, ozdoby i księgi parafialne. Naruszano również groby w klasztorach. Seminarium diecezjalne przekształcono w więzienie, a jego bibliotekę i muzeum zniszczono.

Proces beatyfikacyjny

Obecny proces beatyfikacyjny objął ks. Franciszka Gonzáleza de Córdobę i 78 towarzyszy: 67 księży diecezjalnych i spoza diecezji, trzech seminarzystów z seminarium w Monte Corbán, trzech karmelitów bosych oraz sześciu świeckich, z których pięciu należało do Akcji Katolickiej.

14 lutego 2020 r. Kongregacja Spraw Kanonizacyjnych, na wniosek biskupa Santanderu, postanowiła połączyć z tą sprawą proces Józefa Maríi Solera Pla, nauczyciela z Revilla de Camargo i przewodniczącego Stowarzyszenia Nauczycieli Katolickich.

W świadectwach podkreśla się ich codzienne zaangażowanie duszpasterskie i wierność powołaniu. Nawet w więzieniu modlili się, spowiadali, dodawali otuchy, pomagali i pocieszali innych, nie tracąc nadziei. Pamięć o ich męczeństwie przetrwała kolejne dziesięciolecia.

Miejsca egzekucji

Wśród miejsc śmierci szczególne miejsce zajmuje statek-więzienie „Alfonso Pérez”, gdzie 27 grudnia 1936 r., po bombardowaniu miasta, zamordowano 12 osób związanych z procesem beatyfikacyjnym. Byli wśród nich kapłan Franciszek González de Córdova, dziewięciu innych duchownych, w tym karmelita bosy Maksymilian de la Virgen del Carmen, seminarzysta Ramón Tresgallo Arenal oraz dwóch świeckich: Franciszek Sánchez Trallero i Ludwik Mosquera Caramelo.

Według zestawienia 22 osoby zostały wrzucone do morza. Wśród nich byli księża, zakonnicy, seminarzyści i świeccy. Zabójstwa miały miejsce od września 1936 do sierpnia 1937 r.

Pięciu kapłanów zamordowano w rejonie góry Saja i więzienia w Reinosa, a kolejnych pięciu – w Jesús del Monte. W tym ostatnim miejscu zginęło również dwóch innych duchownych oraz świecki. Pięciu księży zabito w ich domach lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie, a czterech kolejnych w okolicach Novales, gdzie 2 stycznia 1937 r. zostali zamordowani i spaleni.

Czterech kapłanów straciło życie w miejscach, w których byli przetrzymywani pod nadzorem i kierowani do przymusowych robót przy budowie umocnień na froncie. Dwóch zamordowano w Alto de San Cipriano lub Cohicillos, dwóch w Cuesta de la Montaña, dwóch w Peñas Negras, a kolejnych dwóch w Ruiseñadzie niedaleko Comillas.

Pozostali zginęli w różnych miejscowościach i okolicznościach, m.in. podczas prób ucieczki z więzienia, w pobliżu kościołów, na drogach i w miejscach odosobnienia. Wśród ofiar byli także seminarzyści Józef Angulo Zaballa i Józef Susilla Bustamante oraz świeccy Marcelin Piotr Lucian Gutiérrez-Cañas, Emanuel Arizcun Moreno i Adalbert Susilla Bustamante.