Pięcioro świętych patronów

Polska ma pięcioro patronów: Najświętszą Maryję Pannę, dwóch świętych biskupów i męczenników: Wojciecha i Stanisława ze Szczepanowa, oraz dwóch jezuitów: św. Stanisława Kostkę i męczennika św. Andrzeja Bobolę. Jako ostatni dołączył do tego grona Andrzej Bobola - w 2002 r. On i jego współbrat św. Stanisław Kostka są patronami drugorzędnymi.

W 1962 r. papież Jan XXIII uporządkował patronaty Polski, ustanawiając lub potwierdzając jako głównych patronów naszej ojczyzny: Matkę Bożą Królową Polski, św. Wojciecha i św. Stanisława ze Szczepanowa. W tym samym roku potwierdził patronat św. Stanisława Kostki, którego kult jako opiekuna Polski sięga XVII wieku.

Historia tych świętych jest oczywiście znacznie starsza. Kult św. Wojciecha i św. Stanisława rozwijał się już w średniowieczu, a szczególne miejsce Matki Bożej w religijności Polaków potwierdziły m.in. śluby Jana Kazimierza z 1656 r. Z kolei Stanisław Kostka został uznany za patrona Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVII wieku.

Patroni pierwszorzędni i drugorzędni

Co to znaczy, że Matka Boża, św. Wojciech i św. Stanisław są patronami pierwszorzędnymi, a Stanisław Kostka i Andrzej Bobola - drugorzędnymi?

Rozróżnienie to nie stanowi oceny świętości, "skuteczności" ani znaczenia poszczególnych postaci, tylko ma charakter prawnokanoniczny i liturgiczny. W polskim kalendarzu liturgicznym obchody trojga głównych patronów Polski mają rangę uroczystości, a obchody Stanisława Kostki i Andrzeja Boboli - rangę święta. Uroczystość jest najwyższą rangą obchodu liturgicznego. Ma własny formularz mszalny i liturgię godzin, rozpoczyna się zasadniczo pierwszymi nieszporami dnia poprzedniego. W czasie Mszy św. odmawia się hymn „Chwała na wysokości Bogu” i wyznanie wiary.

Święto ma zaś rangę niższą od uroczystości, ale wyższą od wspomnienia.

Najświętsza Maryja Panna Królowa Polski

Szczególny związek Polski z Matką Bożą ma wielowiekową historię. Jednym z najważniejszych wydarzeń były wspomniane śluby króla Jana Kazimierza, złożone 1 kwietnia 1656 r. w katedrze lwowskiej przed obrazem Matki Bożej Łaskawej. W czasie potopu szwedzkiego monarcha powierzył Maryi Królestwo Polskie, obierając Ją za Królową swoich państw. Zobowiązał się również do szerzenia Jej czci i poprawy losu poddanych.

Na początku XX wieku święto Najświętszej Maryi Panny Królowej Korony Polskiej obchodzono lokalnie na ziemiach polskich. 14 stycznia 1920 r., za pontyfikatu Benedykta XV, Kongregacja Obrzędów zezwoliła na używanie w litanii loretańskiej wezwania „Królowo Polski”. Natomiast dekretem z 12 października 1923 r., za Piusa XI, wyznaczyła dla Polski na 3 maja oficjum i Mszę św. o Najświętszej Maryi Pannie Królowej Polski. Data ta nawiązuje do rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja.

31 sierpnia 1962 r. Jan XXIII formalnie ustanowił Maryję główną patronką Polski. Jej uroczystość obchodzona jest 3 maja.

Święty Wojciech

Święty Wojciech, biskup praski i misjonarz, urodził się około 956 r. w czeskim możnym rodzie Sławnikowiców. Był jednym z najważniejszych misjonarzy wczesnego średniowiecza w Europie Środkowej.

Po trudnych doświadczeniach związanych z sytuacją Kościoła w Pradze opuścił swoją diecezję i związał się z benedyktynami. Pod koniec 996 lun na początku 997 r. przybył do państwa Bolesława Chrobrego, gdzie znalazł wsparcie księcia. Stąd wyruszył z misją ewangelizacyjną do Prusów.

Zginął śmiercią męczeńską 23 kwietnia 997 r. Jego ciało wykupił Bolesław Chrobry, a relikwie złożono w Gnieźnie. Kult misjonarza szybko się rozwinął, a jego grób stał się ważnym miejscem pielgrzymkowym.

W 1000 r. do Gniezna przybył cesarz Otton III. Podczas zjazdu gnieźnieńskiego uczczono relikwie świętego, a jego kult odegrał istotną rolę w umacnianiu pozycji młodego państwa polskiego i organizacji kościelnej. W tym samym roku utworzono metropolię gnieźnieńską.

Św. Wojciech od wieków był czczony jako patron Polski. Jego status głównego patrona kraju potwierdziła decyzja Jana XXIII z 31 sierpnia 1962 r. Jest również patronem Czech i Węgier. W Polsce jego uroczystość liturgiczna przypada 23 kwietnia.

Święty Stanisław ze Szczepanowa

Święty Stanisław, biskup krakowski, urodził się około 1030 r. w Szczepanowie. Biskupem Krakowa został prawdopodobnie w 1072 r.

Jego życie i śmierć wiążą się z konfliktem z królem Bolesławem II Szczodrym. Według tradycji biskup upominał władcę z powodu jego nadużyć i niesprawiedliwego postępowania. Zginął w 1079 r.; tradycyjnie jako datę jego śmierci przyjmuje się 11 kwietnia. Według tradycji został zabity podczas sprawowania Mszy św. w kościele na Skałce w Krakowie. Szczegóły konfliktu z królem i okoliczności śmierci biskupa pozostają przedmiotem dyskusji historycznej.

Jego kult szybko się rozwinął. W 1088 r. relikwie przeniesiono do katedry wawelskiej. Kanonizacji dokonał papież Innocenty IV w Asyżu 8 września 1253 r., natomiast bulla kanonizacyjna nosi datę 17 września. Uroczystości ogłoszenia kanonizacji i podniesienia relikwii odbyły się w Krakowie 8 maja 1254 r.

Kult św. Stanisława odegrał ważną rolę w procesie jednoczenia rozbitego na dzielnice państwa polskiego. W tradycji narodowej jego postać stała się symbolem jedności kraju.

Biskup krakowski był od wieków czczony jako jeden z głównych patronów Polski. Jego status głównego patrona potwierdziła decyzja Jana XXIII z 31 sierpnia 1962 r. W Polsce jego uroczystość liturgiczna przypada 8 maja.

Święty Stanisław Kostka

Stanisław Kostka urodził się w 1550 r. w Rostkowie na Mazowszu, w rodzinie szlacheckiej. Naukę pobierał m.in. w Wiedniu, gdzie zetknął się z duchowością jezuitów. Postanowił wstąpić do Towarzystwa Jezusowego, mimo sprzeciwu rodziny.

W 1567 r. dotarł do Rzymu i został przyjęty do nowicjatu jezuitów. Zmarł w nocy z 14 na 15 sierpnia 1568 r., mając niespełna 18 lat.

Jego kult rozwijał się szybko. W 1605 r. papież Paweł V zatwierdził jego publiczny kult, co uznaje się za odpowiednik beatyfikacji. Kanonizacji dokonał Benedykt XIII w 1726 r.

Znaczenie Stanisława Kostki w historii polskiego patronatu jest szczególne. Już w 1674 r. papież Klemens X ogłosił go jednym z głównych patronów Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Był więc uznawany za patrona polskich ziem na długo przed ustanowieniem współczesnego statusu patronów Polski.

31 sierpnia 1962 r. Jan XXIII potwierdził jego miejsce jako patrona drugorzędnego Polski. Jest również patronem młodzieży, studentów i nowicjuszy. W Polsce jego święto liturgiczne przypada 18 września.

Święty Andrzej Bobola

Andrzej Bobola urodził się w 1591 r. w Strachocinie koło Sanoka. W 1611 r. wstąpił do jezuitów. Po studiach filozoficznych i teologicznych przyjął święcenia kapłańskie 12 marca 1622 r.

Pracował duszpastersko m.in. w Wilnie, Bobrujsku i Pińsku. Szczególną aktywnością odznaczał się w działalności misyjnej na terenach dzisiejszej Białorusi. Głosił Ewangelię, prowadził działalność duszpasterską i zabiegał o jedność chrześcijan.

W czasie konfliktów religijnych i politycznych XVII wieku jego działalność narażała go na niebezpieczeństwo. 16 maja 1657 r. został schwytany przez Kozaków w okolicach Janowa Poleskiego i poddany okrutnym torturom. Zginął śmiercią męczeńską.

Beatyfikował go Pius IX w 1853 r., a kanonizował Pius XI 17 kwietnia 1938 r.

W październiku 1998 r. Episkopat Polski podjął inicjatywę ustanowienia Andrzeja Boboli patronem Polski. Prośbę w imieniu Episkopatu przedstawił Stolicy Apostolskiej prymas Polski kard. Józef Glemp w piśmie z 8 stycznia 1999 r. Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów wydała stosowny dekret 13 marca 2002 r., ustanawiając świętego patronem drugorzędnym Polski. W dokumencie przyznano mu związane z tym prawa i przywileje liturgiczne, a jego obchód w całym kraju określono jako święto, przypadające 16 maja. Publiczne ogłoszenie patronatu odbyło się 16 maja 2002 r. w sanktuarium świętego w Warszawie.