39 lat oczekiwania na papieską wizytę

Argentyna w historii papiestwa zapisała się w wyjątkowy sposób. Ten drugi co do wielkości kraj Ameryki południowej jest ojczyzną pierwszego papieża, pochodzącego z kontynentu amerykańskiego - Franciszka. Wcześniej św. Jan Paweł II wybrał Argentynę na gospodarza pierwszych Światowych Dni Młodzieży poza Rzymem - a więc największego liczebnie spotkania Papieża z międzynarodowym gronem wiernych.

Franciszek nigdy nie odwiedził rodzinnego kraju w czasie swego pontyfikatu, choć był jedną z głównych postaci w lokalnym Kościele - m.in. za sprawą tego, że od 1998 r. do wyboru na Stolicę Piotrową był metropolitą Buenos Aires. Wprawdzie w rozmowach z dziennikarzami mówił o tym, że wizytę w Argentynie planowano m.in. w 2017 roku, jednak ostatecznie nie doszła do skutku.

Pierwszym i jedynym papieżem, który odwiedził „Srebrną Republikę” (nazwa kraju pochodzi od legendy o górach pełnych złóż srebra), jest więc Jan Paweł II. Papież Polak udał się tam dwukrotnie, w 1982 i 1987 roku. Obie pielgrzymki odbywały się w przełomowych momentach historii kraju i miały szczególne znaczenie zarówno religijne, jak i społeczne.

1982: pielgrzymka w cieniu wojny

Pierwsza wizyta Jana Pawła II w Argentynie odbyła się w dniach 11-12 czerwca 1982 roku, w czasie wojny z Wielką Brytanią o Falklandy, nazywane przez Argentyńczyków Malwinami.

Konflikt rozpoczął się 2 kwietnia, kiedy argentyńskie wojska zajęły archipelag administrowany przez Wielką Brytanię, do którego Buenos Aires od dawna zgłaszało roszczenia terytorialne. Rządząca krajem junta wojskowa pod przywództwem gen. Leopolda Galtieriego liczyła, że sukces militarny wzmocni jej pozycję w społeczeństwie, zmagającym się z kryzysem gospodarczym i represjami dyktatury. Brytyjska reakcja zbrojna doprowadziła jednak do krwawej wojny.

Jan Paweł II, który kilka dni wcześniej odbył zaplanowaną od dawna podróż do Wielkiej Brytanii, zdecydował się pilnie udać także do Argentyny. Przygotowana w ekspresowym czasie, zaledwie dwudniowa wizyta była przede wszystkim misją pokoju i pojednania.

Jeszcze przed podróżą, 22 maja, Papież spotkał się w Rzymie z biskupami obu walczących państw, modląc się wspólnie z nimi o zakończenie konfliktu. Jego przyjazd do Argentyny miał być kolejnym wyrazem troski Stolicy Apostolskiej o pokojowe rozwiązanie sporu.

1987: powrót do demokratycznej Argentyny

Pięć lat później, w dniach od 6 do 12 kwietnia 1987 r., św. Jan Paweł II ponownie odwiedził Argentynę. Tym razem jego pielgrzymka była częścią podróży apostolskiej obejmującej również Urugwaj i Chile.

W kraju panowała już demokracja, ale społeczeństwo i rządzący wciąż zmagali z konsekwencjami wieloletniej dyktatury wojskowej. Procesy odpowiedzialnych za zbrodnie reżimu budziły opór części armii, a trudności gospodarcze i inflacja pogłębiały napięcia społeczne.

Wizyta była też okazją do dziękczynienia za pokojowe rozwiązanie wieloletniego sporu granicznego między Argentyną a Chile o kanał Beagle. Dzięki mediacji Stolicy Apostolskiej, w którą osobiście zaangażował się papież, oba państwa podpisały w 1984 r. traktat pokojowy, uroczyście ratyfikowany w Watykanie w maju 1985 r.

Podczas pobytu w Mendozie Papież nawiązał do stojącego w Andach, na granicy obu państw, pomnika Chrystusa Odkupiciela. Przypomniał umieszczone na nim przesłanie, mówiące o tym, że prędzej runą góry, niż Argentyńczycy i Chilijczycy zerwą pokój przyrzeczony u stóp Chrystusa. Był to wymowny symbol pojednania dwóch narodów, które jeszcze kilka lat wcześniej znajdowały się na skraju wojny.

Troska o prawa i godność rdzennych mieszkańców

Podczas drugiej pielgrzymki św. Jan Paweł II odwiedzał różne części kraju, spotykając się m.in. z rolnikami, robotnikami oraz przedstawicielami różnych wspólnot religijnych. Szczególny charakter miało spotkanie z rdzenną ludnością Argentyny, zorganizowane 7 kwietnia w Viedmie, w Patagonii. Papież zwrócił się tam do przedstawicieli miejscowych społeczności, w tym Mapuczów, podkreślając ich godność, prawo do zachowania własnej tożsamości i znaczenie ich kultury.

Na zakończenie spotkania pozdrowił zgromadzonych w ich rdzennym języku mapudungun. Wspomniał również młodego Argentyńczyka pochodzenia indiańskiego, Ceferina Namuncurę, który zmarł w 1905 r. w wieku 18 lat, a w 2007 roku został wyniesiony na ołtarze. Wskazał tego błogosławionego jako wzór życia chrześcijańskiego zakorzenionego w kulturze miejscowej ludności.

Buenos Aires stolicą młodzieży świata

Kulminacyjnym wydarzeniem drugiej pielgrzymki były centralne obchody II Światowych Dni Młodzieży - pierwszych, zorganizowanych poza Rzymem. W ich organizację papież włączał się osobiście, a ogromnym wsparciem i spiritus movens całych przygotowań był argentyński hierarcha, kard. Eduardo Pironio ówczesnego przewodniczący Papieskiej Rady ds. Świeckich, beatyfikowanego w 2023 r.

W Niedzielę Palmową, 12 kwietnia 1987 r., na alei 9 Lipca w Buenos Aires zgromadziły się setki tysięcy młodych ludzi z Argentyny i innych krajów. Spotkanie było ważnym etapem rozwoju Światowych Dni Młodzieży, które od tej pory zaczęły być organizowane poza Wiecznym Miastem i do dziś są największym pod względem liczb i reprezentowanych narodowości spotkaniem Kościoła.

Papież w Luján - duchowej stolicy Argentyny

Szczególne miejsce w historii papieskich pielgrzymek zajmuje sanktuarium Matki Bożej w Luján, najważniejszy ośrodek kultu maryjnego w Argentynie. Jego początki sięgają 1630 roku i cudu, który wówczas miał miejsce: wóz przewożący niewielką figurę Maryi miał zatrzymać się w miejscu dzisiejszego sanktuarium i ruszyć dopiero po wyjęciu z niego wizerunku.

Jan Paweł II przybył do Luján 11 czerwca 1982 r., w czasie wojny o Malwiny. Przed bazyliką sprawował Mszę świętą, podczas której modlił się o pokój, powierzając opiece Maryi poległych, rannych i ich rodziny. „Matkę Chrystusa i Matkę każdego z nas pragniemy prosić, aby przedstawiła swojemu Synowi gorące pragnienie naszych serc, udręczonych i spragnionych pokoju” - mówił w homilii. Pięć lat później wizerunek Matki Bożej z Luján towarzyszył uczestnikom II Światowych Dni Młodzieży w Buenos Aires.

11 listopada u stóp Matki Bożej w Luján będzie modlił się także Leon XIV. zawierzając Maryi naród argentyński tuż przed odlotem do Peru.