Pierwsza parafia w świecie

Sięgając do bogatej historii działalności Księży Palotynów w Dolinie Miłosierdzia, nie można pominąć prekursora ich pracy apostolskiej w Częstochowie - ks. Leona Cieślaka, który przybył do naszego miasta zaraz po wojnie w 1945 r. Trzy lata później Księża Pallotyni znajdują miejsce dla swojej przyszłej działalności - posesję po nieczynnej cegielni przy ul. Kordeckiego 49. Tutaj powstaje dom i kaplica pw. Najświętszej Maryi Panny Ostrobramskiej. Poświęcenia tych obiektów dokonuje 18 grudnia 1949 r. bp Teodor Kubina, który wówczas powiedział: "To miejsce w cieniu Jasnogórskiej Pani niechaj służy miłosierdziu Bożemu. Każdy, kto nawiedzi ten kościół, niech dozna w sposób szczególny miłosierdzia Bożego". W ołtarzu umieszczono początkowo obraz Jezusa Miłosiernego - dar p. Nowickiej, a następnie obecny do dzisiaj wizerunek Jezusa Miłosiernego autorstwa Adolfa Hyły. Od tej chwili miejsce to znane jest pod nazwą "Dolina Miłosierdzia". 12 września 1960 r. bp Zdzisław Goliński eryguje pierwszą w skali świata parafię Bożego Miłosierdzia.
Nieustannie pielęgnująca i szerząca kult Bożego Miłosierdzia działalność parafii sprawiła, że mały kościółek 30 marca 1992 r. został na mocy dekretu abp. Stanisława Nowaka podniesiony do godności Archidiecezjalnego Sanktuarium Miłosierdzia Bożego. Dla pielgrzymów symboliczne znaczenie ma kaplica oraz figura Jezusa Miłosiernego - dar Kościoła meksykańskiego dla Kościoła w Polsce. Poświęcenia tych sakralnych obiektów dokonali w sierpniu 1994 r. Prymas Polski - kard. Józef Glemp i bp Jose Maria Hernandez Gonzales - ordynariusz diecezji w Meksyku. 30 kwietnia 2000 r., w Niedzielę Miłosierdzia Bożego, poświęcono plac pod budowę nowej świątyni.
Z ogromną ofiarnością podwaliny pod działalność sanktuarium kładli oddani dziełu kapłani: ks. Edmund Boniewicz - pierwszy proboszcz tej parafii, oraz niezłomny apostoł idei i ruchu czcicieli Bożego Miłosierdzia, ks. Stanisław Wierzbica, a także ks. Jan Nełkowski, ks. Stanisław Uramowski, ks. Wendelin Maciej Ryś i ks. Eugeniusz Piskorek.
Od początku pobytu Księży Pallotynów w Dolinie Miłosierdzia w ich działalność wpisuje się apostolstwo miłosierdzia Bożego, które na przestrzeni prawie 60 lat realizowane jest na trzech płaszczyznach: kultu, formacji i dzieł charytatywnych.

Kult

Jedną z form kultu jest obraz słynący łaskami. Wizerunek Jezusa Miłosiernego znajdujący się w ołtarzu głównym świątyni od początku przyciąga licznych pielgrzymów. Obraz został namalowany na prośbę ks. Edmunda Boniewicza przez krakowskiego artystę Adolfa Hyłę, autora łagiewnickiego Wizerunku. O tym, że obraz słynie łaskami, świadczą liczne cuda i dowody wdzięczności - wota. Tutaj np. odzyskał wzrok 11-letni Tomasz, wołający: "Czemu ja Ciebie nie widzę na Twoim Obrazie, Miłosierny Jezu!". Chrzest przyjął ateista, Polak żydowskiego pochodzenia, stając się człowiekiem głęboko wierzącym.
Koronka do Bożego Miłosierdzia odmawiana jest w Sanktuarium codziennie o godz. 15.00. Modlitwa ta rozpoczyna tzw. Godzinę Miłosierdzia - na pamiątkę śmierci Pana Jezusa na krzyżu. Koronka jest transmitowana przez Radio Fiat.
W sanktuarium święto Miłosierdzia Bożego jest obchodzone od 1950 r., mimo że oficjalnie zostało zatwierdzone dopiero przez Jana Pawła II. Jak wiadomo, rozwój popularnego już w Polsce kultu został w 1959 r. zahamowany na 20 lat przez Kongregację Świętego Oficjum. Mimo to wierni nadal czcili miłosierdzie Boże w dwóch ośrodkach: w Łagiewnikach i Dolinie Miłosierdzia. Do ustanowienia Święta Miłosierdzia Bożego przyczyniły się wyniki badań w częstochowskim Ośrodku Studium Miłosierdzia Bożego, które pozwoliły teologom w znacznej mierze uzasadnić aspekty teologii kultu miłosierdzia Bożego. Stało się to dzięki ks. Stanisławowi Wierzbicy i ks. Edmundowi Boniewiczowi, którzy inspirowali i umacniali powstający Ruch Czcicieli Miłosierdzia Bożego, a zarazem, idąc za radą Prymasa Tysiąclecia, starali się nadać kultowi silne podstawy teologiczne. Materiały z licznych sympozjów i kongresów, jakie organizował Ośrodek w Dolinie Miłosierdzia, stały się źródłem dla wielu książek o Bożym Miłosierdziu, zostały także wykorzystane przez Ojca Świętego Jana Pawła II w encyklice Dives in Misericordia. Nieoceniona jest pionierska praca badawcza nad Bożym miłosierdziem sługi Bożego ks. Michała Sopoćki, kierownika duchowego św. s. Faustyny, który często przyjeżdżał do Doliny i udzielał istotnych wskazań.

Formacja

Kolejnym aspektem działalności Pallotynów jest formacja. Ośrodek częstochowski organizuje sympozja na temat Miłosierdzia Bożego (od 1966 r.) i kongresy (od 1981 r.). Czciciele Miłosierdzia Bożego przez dwa dni mają możliwość pogłębiania wiedzy religijnej. Referaty głoszone podczas sympozjum są publikowane w Biuletynie Miłosierdzia Bożego oraz w Apostole Miłosierdzia Bożego. Ośrodek częstochowski na co dzień kształtuje przybywających tu w duchu apostolstwa miłosierdzia Bożego. Służą temu Ogniska Pokutne Czcicieli Ducha Świętego, które działają pod opieką ks. Edmunda Boniewicza, założone przez Helenę Ostrogórską w 1967 r. Grupa licząca ok. 500 osób z całej Polski stara się postępować drogą ośmiu błogosławieństw, wcielając w życie orędzie fatimskie i przesłanie Pana Jezusa Miłosiernego. Członkowie Ognisk gromadzą się na Koronce i Mszy św. przebłagalnej każdego 13. dnia miesiąca. Trwają przygotowania Ognisk Wynagradzających dla dzieci i młodzieży.
Księża Pallotyni prowadzą również Wieczerniki Miłosierdzia Bożego, które łączą w sobie dwie idee: ideę miłosierdzia Bożego i ideę Wieczernika Jerozolimskiego. Opiekun duchowy Wieczerników ks. Wendelin Maciej Ryś organizuje spotkania - weekendowe rekolekcje, które są zaproszeniem do pogłębienia relacji z Bogiem. Różnorodność ruchu daje możliwości stworzenia Wieczerników rodzinnych, młodzieżowych, zawodowych (nauczycieli, służby zdrowia, rolników, robotników). W obecnej chwili ruch liczy ponad 700 członków i 5000 przyjaciół.

Kaplica ze źródełkiem

Najnowszym miejscem medytacji dla pielgrzymów jest kaplica ze źródełkiem. Pomysłodawca - ks. Zbigniew Rembisz w trzech stacjach oddał cześć Trójcy Świętej, realizując też przesłanie Chrystusa wzywającego do okazywania miłosierdzia przez słowo, modlitwę i czyn. Cała kapliczka symbolizuje Kościół w dwóch wymiarach: Kościół pielgrzymujący i Kościół tryumfujący.

Ośrodek "Misericordia"

Trzecia płaszczyzna działalności w Dolinie Miłosierdzia to działalność charytatywna. Księża Pallotyni mogą się poszczycić ośrodkiem pomocy charytatywnej i przychodnią lekarską. Pallotyński Ośrodek Charytatywny "Misericordia" im. bł. Józefa Jankowskiego został powołany 11 września 2000 r. Obiekt został poświęcony przez bp. Jana Wątrobę. Obecny ośrodek, nad którym czuwa ks. Walter Rachwalik, dysponuje jadalnią i kuchnią. Codziennie wydaje przychodzącym tutaj bezdomnym i ubogim ponad 80 porcji zupy. Potrzebujący mogą również skorzystać z kabin prysznicowych.

Sanktuarium buduje nowy kościół

Ze względu na licznie przybywających pielgrzymów z Polski i świata istnieje potrzeba nowego, okazalszego kościoła. Obecnie trwają prace przy nowo budowanym gmachu świątyni, nad którymi pieczę sprawuje nie szczędząc czasu i sił proboszcz parafii ks. Adam Kamizela.