Reklama

Wiadomości

Stolica Pontu

Amasya, pierwsza stolica starożytnego Królestwa Pontu, to dziś jedno z najpiękniejszych miast środkowej Anatolii.

Niedziela Ogólnopolska 9/2021, str. 62-63

[ TEMATY ]

podróże

Zdjęcia: Wojciech Dudkiewicz

Trzy w (na) jednym: osmańskie domy, królewskie grobowce i cytadela

Trzy w (na) jednym: osmańskie domy, królewskie grobowce i cytadela

Choć leży niewiele ponad 300 km od Ankary, nawet przed pandemią COVID-19 wielu turystom nie było tu po drodze. Ci, którzy mimo wszystko trafią do Amasyi, nie będą rozczarowani. Miasto szczyci się bogatą historią, a ludzi przyciągają przede wszystkim wyciosane w skałach grobowce królów pontyjskich oraz położone wzdłuż rzeki zabytkowe osmańskie domy. W Turcji Amasya znana jest też jako stolica jabłek – w całej prowincji są świetne warunki do ich uprawy.

Wzdłuż brzegu

Kilka kilometrów przed miastem okolica się zmienia, dolina Yeşilirmak (Zielonej Rzeki) zmniejsza się do wielkości rozległego wąwozu, w który wciskają się domostwa liczącej ponad 70 tys. mieszkańców miejscowości. Góruje nad nią twierdza, a nad nią i całą okolicą wznoszą się Góry Pontyjskie. Takiemu położeniu zawdzięcza ona malowniczy krajobraz i strategiczne znaczenie na szlakach komunikacyjnych Anatolii.

Reklama

Miasto jest przedzielone przez Yeşilirmak na dwie części. Południowa część jest nowoczesna, znajdują się tu większe sklepy, banki, apartamentowce i zwykłe bloki mieszkalne. Wzdłuż lub powyżej północnego brzegu Yeşilirmak zlokalizowane są największe atrakcje turystyczne: twierdza, grobowce i zabytkowe domy.

Miasto amazonek

Według legendy, a także urodzonego tu starożytnego geografa i historyka Strabona, Amasyę założyła królowa amazonek – Amasis. Bardziej prawdopodobne jest jednak to, że założyli ją Hetyci, lud indoeuropejski, który w okresie od ok. XVII do XII wieku przed Chr. tworzył potężne państwo w Anatolii.

Po Hetytach miasto zamieszkiwali Frygowie, Lidyjczycy, Persowie i Ormianie. W IV wieku przed Chr. zostało ono zdobyte przez Aleksandra Wielkiego. Zawierucha, która ogarnęła Anatolię po jego śmierci, doprowadziła do powstania mniejszych królestw; jednym z nich był Pont.

Reklama

Amasya stała się na ponad 100 lat stolicą Królestwa Pontu. Założył ją Mitrydates, rycerz awanturnik znad morza Marmara. Kilka pokoleń później Mitrydates VI przeniósł stolicę do Synopy (obecnie Sinop). Królestwo przetrwało nieco ponad dwa i pół stulecia, a padło pod naporem Rzymu. Amasya została zniszczona przez Gnejusza Pompejusza.

Schodami pod górę

Królewskie grobowce pontyjskie wykute w skale są największą i najsłynniejszą atrakcją miasta. Nietrudno do nich trafić, widać je z daleka, wystarczy przejść rzekę Alçak Köprü i wspiąć się schodami pod górę. Przechodzi się obok ciągu murów, które są pozostałościami po Pałacu Dziewcząt. Pierwotnie wznosił się tu pałac królów Pontu, później Seldżuków, a w końcu Osmanów.

Nekropolia składa się z pięciu grobowców, które mają po kilkanaście metrów wysokości. Jeden z nich, dzięki inskrypcji, zidentyfikowano jako grób króla Farnakesa I (zm. ok. 159 r. przed Chr.). W czasach bizantyńskich jeden z grobowców zamieniono na kaplicę.

Powyżej znajduje się cytadela, która również powstała w czasach Królestwa Pontu. W zamku rezydowali potem także Rzymianie, Seldżucy, Mongołowie i Osmanowie. Widok z cytadeli na okolice zapiera dech w piersiach.

Veni, vidi, vici

Syn pontyjskiego króla Mitrydatesa VI – Farnakes II podniósł co prawda bunt przeciwko rzymskim porządkom, ale porażka pod Zelą (obecnie Zile), 50 km od Amasyi, w 47 r. przed Chr. przyczyniła się do upadku państwa pontyjskiego. To ten triumf Cezar podsumował trzema słowami: Veni, vidi, vici (Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem).

Przez kolejne wieki Amasya przechodziła z rąk do rąk. Po podziale cesarstwa rzymskiego znalazła się w obrębie cesarstwa bizantyjskiego. Większość jej mieszkańców stanowili wówczas Grecy. W tym czasie powstało tu biskupstwo. W 712 r. miasto wpadło w ręce Arabów, ale wkrótce odbił je cesarz Leon III, wielki bizantyński reformator. W 1071 r. Amasya została zajęta przez Seldżuków. Rozpoczęło się powolne przechodzenie Azji Mniejszej w ręce żywiołu tureckiego i tępienie ludności chrześcijańskiej.

Siedziba książąt

W połowie XIII wieku Amasya padła ofiarą inwazji Mongołów. W wyniku najazdu rozpoczętego przez Czyngis-chana, a kontynuowanego przez jego następców, Królestwo Seldżuków stało się państwem wasalnym. Amasya została włączona do mocarstwa Ilchanów, jednego z chanatów.

Rządy Mongołów szybko słabły, a w końcu XIII wieku do władzy w Anatolii doszli Osmanowie. Za ich czasów Amasya rozwijała się szczególnie szybko. Stała się ważnym ośrodkiem handlowym, kulturalnym i naukowym, a także wojskowym. Stąd Turcy udawali się na wyprawy w głąb Persji.

W Amasyi umieszczono siedzibę książąt osmańskich. Tu – sprawując urząd gubernatora – przyszli władcy uczyli się rządzenia krajem oraz sztuki wojennej.

W osmańskim stylu

Z czasów osmańskich pochodzi wiele ważnych zabytków. To tu w XVIII wieku działały najważniejsze islamskie szkoły. W kilkunastu medresach uczyło się 2 tys. studentów. W Amasyi znajduje się także kilka ważnych historycznie meczetów. Najstarszy jest Meczet Niebiańskiej Medresy, zbudowany w XIII wieku dla seldżuckiego gubernatora.

Największy kompleks meczetowy w Amasyi należy do Sultan Beyazit II Camii z 1486 r. W skład kompleksu wchodzą: medresa (szkoła koraniczna), kuchnia dla biednych oraz dom astronoma.

We wczesnym stylu osmańskim zbudowano w XIV wieku Meczet Srebrzysty, reprezentujący wczesny styl osmański. Na początku XV wieku powstał Beyazit Paşa Camii, który zapowiadał styl rozwinięty w Bursie, w postaci słynnego Zielonego Meczetu.

Nie lada gratką dla osób zafascynowanych architekturą z czasów dawnego imperium jest Hatuniye Mahallesi – dzielnica domów osmańskich. Można je podziwiać podczas spaceru wzdłuż rzeki. W znacznej części są odrestaurowane i zaadaptowane do współczesnych potrzeb, przekształcone w hotele, pensjonaty, herbaciarnie, restauracje, biura.

Ojcowie Turków

Amasya odegrała ważną rolę w czasie walki o niepodległość. To tu w czerwcu 1919 r. mowę wzywającą do broni i walki wygłosił Mustafa Kemal, znany potem jako Atatürk – Ojciec Turków.

On i jego współpracownicy stąd rozesłali odezwę do cywilnych i wojskowych władz prowincjonalnych o wzięcie we własne ręce odpowiedzialności za kraj, a następnie ogłosili deklarację niepodległości, zapowiadając powołanie rządu tymczasowego i Republiki Tureckiej.

Istotną rolę w Amasyi odgrywali bliscy Grekom Ormianie, a szczególnie ormiańscy kupcy. Większość z nich zginęła w czasie pogromów w 1915 r. Po powstaniu Republiki Tureckiej znaczna część ludności Amasyi została przesiedlona do Grecji, a jej miejsce zajęli Turcy z terenów, które przypadły Grekom.

2021-02-23 11:32

Ocena: +3 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

U Sienkiewicza w Vevey

Niedziela Ogólnopolska 2/2013, str. 37

[ TEMATY ]

podróże

Sienkiewicz

ARCHIWUM ARKADIUSZA BURSKIEGO

Pod urokiem jezior i gór szwajcarskich było wielu Polaków, w tym wielki poeta romantyzmu Juliusz Słowacki, który pół wieku przed Henrykiem Sienkiewiczem opiewał je w swoim poemacie „W Szwajcarii”, a miał przed oczami wspomnienia rejsu na przełomie lipca i sierpnia 1834 r. po jeziorze Léman, a potem powozem w kierunku miejscowości wysokogórskich Alp. W tych samych miejscowościach, co Słowacki, w kurortach w Villeneuve i Vevey odpoczywał wiele razy z rodziną Henryk Sienkiewicz, który pisał w swoich listach do Polski, m.in. 9 kwietnia 1909 r. z Villeneuve do Wandzi Ulanowskiej w Krakowie: „Leman jest to ogromne i najpiękniejsze jezioro ze wszystkich szwajcarskich. W dzień bywa koloru turkusowego, pod wieczór odbija się w nim jak w lustrze zorza. Naokół góry pokryte śniegami, które w dzień błękitnawe, a przy zachodzie słońca stają się różowe i liliowe. Przy brzegach krążą całe stada mew, tak oswojonych, że wydziobują wprost z palców, tak jak gołębie w Wenecji” (cytat za Henryk Sienkiewicz, „Listy”, tom V, wydawnictwo PIW).

CZYTAJ DALEJ

Świadek Zmartwychwstałego

2021-04-06 13:06

Niedziela Ogólnopolska 15/2021, str. V

Julius Schnorr von Carolsfeld, Jezus ukazuje się św. Tomaszowi

Ewangelie nie wspominają o powołaniu św. Tomasza, jedynie wymieniają jego imię pośród imion dwunastu Apostołów. Jest ono także wspomniane w Dziejach Apostolskich, gdy wymieniani są Apostołowie zgromadzeni w Wieczerniku. Owo imię jest pochodzenia aramejskiego, znaczy „bliźniak”, a dosłownie „podwojony”. Ewangelia wg św. Jana dodaje jego grecki odpowiednik: Didymos. Jest równoznaczny. Na bazie tego imienia sekty gnostyckie w III wieku po Chr. chciały widzieć w Apostole bliźniaczego brata Jezusa, ale to oddawało jedynie ich poglądy, a nie fakty z życia Apostoła.

CZYTAJ DALEJ

35 lat temu Jan Paweł II odwiedził rzymską Synagogę Większą

2021-04-13 12:33

[ TEMATY ]

Jan Paweł II

synagoga

foter.com

Dokładnie 35 lat temu, 13 kwietnia 1986 r., Jan Paweł II odwiedził rzymską Synagogę Większą. Była to pierwsza wizyta biskupa Rzymu w tym miejscu. W wygłoszonym wówczas przemówieniu papież wypowiedział słynne słowa, że Żydzi są „starszymi i umiłowanymi braćmi chrześcijan”. Rzymska wspólnota Żydów ma już ponad dwa tysiące lat i jest najstarszą na Zachodzie. Gmina liczy ok. 20 tys. członków i jest największą we Włoszech.

Otwarta w 1904 r. Synagoga Większa Rzymu, z charakterystyczną czworokątną kopułą, jest oddalona dwa kilometry od Bazyliki św. Piotra. Niektórzy komentatorzy w 1986 r. z nutą ironii przypominali, że te niespełna 2000 metrów papiestwo musiało pokonać „w ciągu 2000 lat”. Papieską wizytę kontestowali wówczas m.in. członkowie Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X, wołając: „Papieżu, powstrzymaj się, nie idź do Kajfasza”.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję