Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany w styczniu 2021 r. Od tego czasu aborcja eugeniczna w Polsce przestała być legalna, ale sędziowie TK wskazali, że na państwie spoczywa obowiązek opieki nad dziećmi i matkami w trudnych ciążach. Raport Najwyższej Izby Kontroli z listopada wykazał natomiast, że z najistotniejszych form pomocy programu „Za życiem” można było korzystać tylko w niewielkim zakresie. Stwierdzono przede wszystkim braki koordynacji. Wykazano, że w całym kraju zamiast 30 było zaledwie 6 wyspecjalizowanych ośrodków, które mogły roztaczać skoordynowaną opiekę neonatologiczno-pediatryczną nad dziećmi z najcięższymi schorzeniami powstałymi w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu.

Niestety, na zmiany i wzmocnienie programu „Za życiem” trzeba było czekać ponad rok, a na efekty ich wejścia w życie potrzeba kolejnych miesięcy. – Oczywiście, wszyscy chcemy, by ta pomoc była dostępna jak najszybciej. Musimy jednak brać pod uwagę fakty dotyczące trybu procedowania. Przede wszystkim to, że chcemy, by te rozwiązania były jak najwyższej jakości – wyjaśnił Paweł Wdówik, sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej oraz pełnomocnik rządu do spraw osób niepełnosprawnych.

Dwa razy więcej pieniędzy

Dobrą widomością są znacznie większe środki przeznaczone na realizację nowego programu „Za życiem”. W latach 2022-26 na realizację programu rząd chce przeznaczyć ok. 6 mld zł, czyli prawie dwa razy więcej niż było to do tej pory. – Wzrost nakładów na realizację programu „Za życiem” to konsekwencja naszego podejścia do wsparcia osób z niepełnosprawnościami – powiedział min. Wdówik. – Przyjrzeliśmy się też temu, jak działa program „Za życiem”, i uznaliśmy, że w kolejnych latach wymaga on wzmocnienia.

Przyjęta przez rząd uchwała zakłada również zmiany w wybranych działaniach programu. Dotyczyć one będą m.in. rozwoju sieci domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. Z tej formy pomocy mogą skorzystać również ojcowie oraz inne osoby sprawujące opiekę nad małoletnimi dziećmi. Więcej pieniędzy ma też trafić do placówek, które przygotowują dzieci z problemami rozwojowymi do rozpoczęcia nauki. MRiPS wskazało, że w 2017 r., na początku funkcjonowania programu, było to 47 mln zł, w 2022 r. będzie ponad 97 mln, a w latach 2024-26 – co roku po 110 mln zł. – Zależy nam na tym, aby wsparcie w ramach programu było tak zaprojektowane, by mogło odpowiadać na realne potrzeby osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin – podkreślił min. Wdówik.

Doradca w każdym powiecie

W programie zaplanowano uruchomienie nowych działań, m.in. powołanie doradcy rodziny, którego zadaniem będzie zapewnienie kobietom w ciąży i ich rodzinom dostępu do poradnictwa w zakresie form wsparcia. Rząd chciałby, żeby taki doradca był zatrudniony w każdym powiecie. Ma to być osoba, która dotrze do rodziny w trudnej sytuacji, pomoże przygotować program wsparcia w zakresie rehabilitacji dziecka oraz pomocy psychologicznej dla rodzin i wskaże miejsca pomocy o charakterze socjalnym.

Prawie dwa razy więcej pieniędzy otrzymają również wiodące ośrodki koordynacyjno-rehabilitacyjno-opiekuńcze (tzw. WOKRO). – To są te miejsca, gdzie rodzina otrzymuje pomoc, gdy dowiaduje się, że urodzi jej się dziecko z niepełnosprawnością. Ośrodki wspierają dziecko i rodzinę w zakresie rehabilitacji, pomocy psychologicznej dla rodziców i świadczeń zdrowotnych – zaznaczyła Marzena Machałek, podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki.

Program „Za życiem” zakłada także działania edukacyjne dla młodzieży szkół ponadpodstawowych w zakresie świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa. Ich celem jest m.in. pomoc młodzieży w przygotowaniu się do podjęcia przyszłych ról małżeńskich i rodzicielskich oraz przygotowanie do odpowiedzialnego rodzicielstwa.

Hospicja perinatalne

Jednym z pierwszych postulatów środowisk pro-life oraz Parlamentarnego Zespołu na rzecz Życia i Rodziny było zwiększenie dostępności hospicjów perinatalnych, gdzie matka ze śmiertelnie chorym dzieckiem zostałaby otoczona troskliwą opieką. Od marca 2021 r. gotowa jest ustawa przygotowana przez min. Michała Wójcika, ale nadal nie widać śladów jej procedowania. – Ten projekt jest zupełnie bezkosztowy i zyskał uznanie wszystkich środowisk zajmujących się opieką paliatywną nad dziećmi przed i po urodzeniu. Nie rozumiem, dlaczego ta ustawa została zamrożona – wyznał Niedzieli min. Wójcik.

Braki w dostępności opieki hospicyjnej zostały wskazane także w raporcie NIK z listopada 2021 r. Podczas konferencji prasowej prezentującej program „Za życiem” w nowej odsłonie mówiono, że problem niewystarczającej opieki paliatywnej zostanie rozwiązany w inny sposób. – Resort zdrowia pracuje nad tym, aby był dobry dostęp do opieki paliatywnej i hospicyjnej w całej Polsce – powiedział wiceminister zdrowia Maciej Miłkowski. – Na dziś mamy 16 hospicjów, ale pracujemy nad tym, aby były hospicja stacjonarne, bo widać, że jest taka potrzeba.

W działaniach, za które w ramach programu „Za życiem” odpowiada resort zdrowia, nacisk został położony na opiekę psychologiczną i medyczną. – Już w styczniu te zmiany będą wprowadzone w opiece położniczej w całej Polsce. To jest nasze główne zadanie – dobra opieka położnicza i szybkie diagnozowanie problemów. W każdym momencie pacjentka musi mieć dostęp do badań prenatalnych – podkreślił Maciej Miłkowski. – Jeśli wada zostanie u dziecka zdiagnozowana, to mamy również możliwość wykonywania operacji wewnątrzmacicznych w wyspecjalizowanych ośrodkach w całej Polsce.

Infolinia i portal

W nowej odsłonie programu „Za życiem” zaplanowano także zwiększenie dostępności pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego i edukacji dla rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnością. Kobiety w ciąży oraz dzieci z niepełnosprawnościami i ich rodziny będą mogły skorzystać z pomocy poza kolejnością. Zniesione ma być też kryterium trudnej sytuacji finansowej przy ubieganiu się o pomoc.

Wiceminister Paweł Wdówik zaznaczył, że resort rodziny przejął prace nad stworzeniem infolinii i portalu informacyjnego dla rodzin objętych programem „Za życiem”. – To są elementy, które mają ze sobą współpracować. Mają bowiem udostępnić tak bardzo oczekiwaną pełną informację i poprowadzić rodziny, którym rodzi się dziecko z niepełnosprawnością, by bezpośrednio trafiały do miejsc realizujących takie wsparcie w obszarze zdrowia, edukacji i rehabilitacji – zauważył.

Propozycje rządu ws. nowego programu „Za życiem” mogą ułatwić funkcjonowanie wielu rodzinom, które znalazły się w trudnej sytuacji. Na razie jest tylko uchwała Rady Ministrów, która czeka na dokładną realizację. Dodatkowe wsparcie rodzin dotkniętych niepełnosprawnościami zapowiedziane jest też w Polskim Ładzie. – Cieszę się, że wreszcie coś się ruszyło w programie „Za życiem”, bo zabiegaliśmy o to od ponad roku – zauważył dr Bartłomiej Wróblewski, który przed Trybunałem Konstytucyjnym reprezentował grupę posłów ws. aborcji eugenicznej. – Dostęp do hospicjów perinatalnych, troskliwa i profesjonalna opieka nad kobietami w ciąży oraz podniesienie świadczenia dla rodzin to podstawowe działania, za które odpowiedzialne jest państwo – dodał.