Seria wydawnicza stanowi część projektu malarskiego pod tą samą nazwą (o którym mieliśmy już okazję pisać na łamach Niedzieli).

Nowe tłumaczenie

Jego celem jest, przypomnijmy, odnowienie zachodniej sztuki sakralnej, która w XXI wieku staje się coraz bardziej niezrozumiała dla przeciętnego człowieka, i „przetłumaczenie” jej na nowo przez wprowadzenie do przestrzeni kościelnej wysokiej klasy współczesnych obrazów. Zaproszeni do udziału w projekcie wybitni polscy artyści mają w założeniu zrealizować dwadzieścia jeden tematów malarstwa religijnego (w tym dwadzieścia tajemnic Różańca); dotąd światło dzienne ujrzały nowe wizerunki Jezusa Miłosiernego (2022) oraz obrazy tajemnic Zwiastowania (2023) i Nawiedzenia (2024). Pod koniec tego roku zaprezentowana zostanie wystawa obrazów poświęconych tajemnicy Bożego Narodzenia.

Pomysł na stworzenie cyklu wydawniczego towarzyszącego projektowi malarskiemu zrodził się w środowisku Teologii Politycznej z potrzeby uzupełnienia inicjatywy artystycznej o głęboki namysł nad kulturą jako taką, a przede wszystkim nad sztuką, również tą sakralną.

O sztuce na poważnie

Pierwsza publikacja w serii, Kult i kultura ks. Janusza Pasierba (1928-93), jest zbiorem tekstów „bardzo ważnego polskiego myśliciela, który o sztuce sakralnej myślał poważnie i głęboko” – jak powiedział o autorze Dariusz Karłowicz, redaktor naczelny Teologii Politycznej i pomysłodawca projektu „Namalować katolicyzm od nowa”. Ksiądz Pasierb podejmuje w nich tematykę kultury: jej istoty, genezy oraz współczesnych aspektów. „Czytelnik znajdzie tu eseje, artykuły naukowe i publicystyczne, teksty prelekcji wygłaszanych podczas konferencji, recenzje wystaw, wstępy do książek, kazania, notatki, wiersze, poetyckie ekfrazy. Objawia się w nich Pasierb – historyk sztuki, Pasierb – naukowiec, Pasierb – erudyta, Pasierb – myśliciel, Pasierb – humanista, Pasierb – egzystencjalista chrześcijański, Pasierb – poeta liryczny, Pasierb – ksiądz, Pasierb – kaznodzieja...” – napisał we Wstępie biskup pomocniczy warszawski Michał Janocha, profesor historii sztuki, autor wyboru tekstów i opracowania tomu Kult i kultura, uczeń i przez lata asystent ks. Pasierba.

Kolejnym tytułem w cyklu jest wydany w lutym Zakazany obraz. Intelektualna historia ikonoklazmu Alaina Besançona. Obecnie trwają prace nad wydaniem Odpowiedzialności artysty Jacques’a Maritaina, a w planach pozostaje opracowanie tekstów o sztuce autorstwa Jana Pawła II i Benedykta XVI oraz Sztuki i anarchii Edgara Winda.

O wizji, celu i nie tylko

W związku z premierą antologii Kult i kultura w redakcji Teologii Politycznej 20 marca odbyło się spotkanie „Kult i kultura. Jak duchowe i społeczne fundamenty kształtują naszą rzeczywistość”, w którym uczestniczyli bp Janocha, ks. Jan Sochoń – profesor filozofii, poeta, przyjaciel ks. Pasierba – oraz redaktor Teologii Politycznej Mikołaj Marczak.

Prelegenci zastanawiali się m.in. nad tym, jaką wizję kultury prezentował ks. Pasierb, jaki, jego zdaniem, miała cel. – Najważniejszy wymiar kultury streszcza jeden z jego esejów, pt. Pionowy wymiar kultury – wskazał bp Janocha. – Nie umiałbym zdefiniować jego widzenia kultury, raczej wskazać jakieś pewne intuicje – dodał. Z dyskusji wyłonił się wniosek, że ks. Pasierb rozróżniał kulturę – rozumianą jako, jak wyjaśnił ks. Sochoń, „poszukiwanie formy” – na tę pojętą tradycyjnie (tj. taką, która wiązała się z tym, że człowiek wiedział, co ma robić w codzienności życia, jak wiązać relacje z innymi ludźmi; wszystko było uporządkowane i harmonijne i ludzie nie zastanawiali się nad swoją tożsamością) i współczesną – w jego czasach (taką, która przestała pełnić funkcję scalającą ludzi i ich relacje ze światem, z innymi). Prelegenci zwrócili także uwagę, że ks. Pasierb pojmował kulturę jako chrystocentryczną.

Ksiądz Sochoń, który ks. Pasierba nazwał teologiem kultury, w dłuższej wypowiedzi przybliżył jego poezję; wytłumaczył ponadto różnicę między sztuką religijną (która tylko przedstawia treści religijne) i sakralną (przeznaczoną do kultu, która musi zostać zaakceptowana przez religijną wspólnotę, ponieważ to jest warunek otwarcia odbiorców na Boże tajemnice).