Najłatwiej byłoby dotrzeć do cerkwi drogą prowadzącą do franciszkańskiego kościoła upamiętniającego nawiedzenie św. Elżbiety. Na prawo od jego bramy znajduje się druga wysoka brama, z kutego żelaza, prowadząca do wspomnianych cerkwi i klasztoru. Niestety, brama jest zamknięta. Obok niej widać budynek sprawiający wrażenie opuszczonego. Miał on pełnić rolę klasztornej furty. Dlaczego zamknięto bramę? A może to wynik podziału między Kościołami prawosławnym i katolickim? Jeśli tak, to miejmy nadzieję, że przyjdzie czas pojednania i wtedy brama się otworzy, ułatwiając pielgrzymom dostęp do obu sanktuariów.

Póki co pozostaje nam wyruszyć w górską wyprawę. Ruszamy ze wschodniej strony Ain Karem. Punkt wyjścia to ulica Dereh Karmit. Na jej końcu skręcamy w prawo w ulicę Henrietty Szold, a potem znów w prawo w Kalman Ya’akov Man. Po jej prawej stronie położony jest klasztor. Miejsce, do którego dotarliśmy, nosi nazwę Gornieński lub też Gorny. To określenie nawiązuje do Ewangelii, która mówi, że Maryja wybrała się do pewnego miasta położonego w górach, gdzie zamieszkiwali Elżbieta i Zachariasz. Czasem na mapach pojawia się też nazwa Kościoła Księżniczki (Princess) Elżbiety. Popularne jest też określenie Moskowia, które wywodzi się od arabskiego Moskobija, co znaczy Moskal. Nazwa ta wiązała się z narodowością mieszkańców monasteru oraz rosyjskimi pielgrzymami, dla których pełnił on rolę hospicjum. Przeszła ona do języka hebrajskiego, stąd Moskowia.

Jakie są dzieje tego miejsca?

W Ain Karem zbudowano katolickie kościoły upamiętniające narodziny św. Jana Chrzciciela oraz spotkanie Maryi i Elżbiety. Każdy mógł je nawiedzić. Ale prawosławni nie mogli sprawować w nich liturgii. Nie mieli też własnego hospicjum. By temu zaradzić, archimandryta Antonin w 1871 r. zakupił na wzniesieniach nad Ain Karem ziemię oraz położone na niej dwa domy. Teren wyceniono na 4 tys. napoleonów, co odpowiadało sumie 80 tys. franków. By go uzyskać, powołano w Rosji specjalny komitet. Uzbierał on jego równowartość tej sumy, czyli 25 tys. srebrnych rubli. Później dokupiono oliwny gaj oraz kolejne działki ziemi.

Pierwszym wybudowanym tam obiektem był dom pielgrzyma. Opiekowało się nim kilka prawosławnych mniszek. Przybywających pielgrzymów obowiązywała ciekawa zasada: jeśli chcieli zamieszkać tu na dłużej, musieli zbudować sobie dom i zasadzić ogród. Dzięki temu powstał nietypowy monaster. Nie stanowi on jednego kompleksu budynków, ale składa się z licznych domków położonych w różnych miejscach terenu, który okala klasztorny mur.

Niemożliwe, by klasztor nie miał świątyni. Pierwsza cerkiew została wzniesiona w 1882 r. Była wpierw dedykowana św. Elżbiecie i Maryi. Gdy przywieziono do niej kopię ikony Matki Bożej Kazańskiej, stała się sanktuarium tej ikony. Wyposażenie cerkwi przywieziono z Rosji, poza ikoną Chrystusa w koronie cierniowej, którą pisał osobiście archimandryta Antonin. W tej cerkwi znajdują się również kamień wskazywany jako ten, przy którym nauczał św. Jan Chrzciciel, oraz kolumna z domu Elżbiety i Zachariasza. Wspomniany kamień przewieziono tu z Pustkowia św. Jana Chrzciciela, stoi on po prawej stronie wejścia do świątyni.

W 1911 r. rozpoczęto budowę głównej cerkwi, poświęconej Trójcy Świętej. Niestety, wybuch I wojny światowej, a potem rewolucji bolszewickiej spowodował wstrzymanie podjętych prac. Co więcej, po wybuchu wojny Turcy osmańscy wypędzilili stąd rosyjskie zakonnice. Mimo powrotu sióstr po wojnie brakowało potrzebnych środków na budowę. Rosja sowiecka nie zamierzała jej wspierać. Nie przybywali też rosyjscy pielgrzymi, pozbawieni przez swój kraj możliwości swobodnego podróżowania. Tym samym trzeba było długo czekać, by wznowić rozpoczęte prace. Pozwoliły na to przemiany polityczne w Rosji. W 1987 r. wpierw urządzono cerkiew w grocie, którą tutejsza tradycja łączyła ze św. Janem Chrzcicielem. Prace nad głównym soborem rozpoczęto dopiero w 2003 r. W 2007 r. dokonano konsekracji mniejszej (poświęcenia wodą święconą) i dedykowano świątynię Wszystkim Świętym Rosyjskim. Konsekracji większej (złożenie relikwii, namaszczenie krzyżmem ołtarza – dopiero wtedy świątynia jest gotowa do sprawowania Eucharystii – dokonano w 2012 r. Od tego czasu złote kopuły świątyni stały się charakterystycznym elementem krajobrazu Ain Karem.

Opiekunki

Mówiąc o tym miejscu, kilka słów warto poświęcić żyjącym tu zakonnicom. Wygnane w 1914 r. znalazły schronienie w Aleksandrii. Gdy tylko zakończyła się wojna, w 1918 r. powróciły do budynków klasztornych, by podźwignąć je z ruin. W 1920 r., z powodu braku możliwości kontaktów z Rosją, wraz z całą misją prawosławną w Jerozolimie klasztor przeszedł pod władzę Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej Poza Granicami, powstałej po 1917 r. i skupiającej prawosławnych emigrantów i uciekinierów z bolszewickiej Rosji. Kolejne zakonnice wchodzące w skład tej wspólnoty były również emigrantkami z tego kraju, choć znajdowały się wśród nich także nowicjuszki pochodzenia arabskiego. W 1945 r., po wizycie patriarchy Aleksego I, większość z nich uznała jurysdykcję Moskwy, a sprzeciwiające się temu zakonnice przeniosły się do greckiej cerkwi w Ain Karem, należącej do Patriarchatu Jerozolimskiego.

Rok 1948 przyniósł wojnę arabsko-żydowską związaną z powstaniem państwa Izrael. Ain Karem doświadczyło dramatu bombardowania. Wtedy siostry schroniły się w klasztorze na Górze Oliwnej, w części Jerozolimy należącej do Jordanii. Po powstaniu Państwa Izrael jego władze przekazały teren klasztoru w ręce Rosji sowieckiej. Tym samym znalazł się on ostatecznie pod jurysdykcją Patriarchatu Moskiewskiego. Część sióstr, nie uznając tej decyzji, pozostała w klasztorze na Górze Oliwnej, pozostałe wróciły do Ain Karem. Tu po 1950 r., przybywały zakonnice z Rosji sowieckiej, gdyż był to jedyny klasztor czynny bez przerwy w czasach komunistycznych rządów w Rosji. Dziś wspólnotę zakonną tworzy ok. 160 sióstr. Od 1903 r. prowadzą one pracownie pisania ikon oraz haftu złotniczego.

Szczególne święto

Obchodzone jest jedynie w tym miejscu. Zaczyna się ono 30 marca i nosi nazwę Święta Pocałunku Maryi, czyli Przyjścia Matki Bożej do Górnego Miasta Judy. W jego przededniu przewożona jest z Jerozolimy ikona Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy z Cerkwi Trójcy Świętej w Jerozolimie. Ikona ta pozostaje tu do 24 czerwca, czyli Święta Narodzin Jana Chrzciciela. Na cały c-zas pobytu jest umieszczana na miejscu ksieni, okrywana niebieską szatą na wzór płaszcza zakonnego, a obok niej stawia się pastorał. W tych dniach Maryja bowiem jest Przełożoną klasztoru.