Ważne jest określenie, jaki mają charakter i czy występują inne niepokojące objawy wymagające pilnej konsultacji z lekarzem.

Doraźne działania

Bólem stawów nazywamy ból zlokalizowany w obrębie stawów, wynikający z patologii samego stawu, otaczających go struktur (takich jak więzadła, ścięgna czy kaletki maziowe), a czasami z innych przyczyn, niezwiązanych bezpośrednio ze stawem. Jeśli mija samoistnie w ciągu kilku dni, najczęściej nie oznacza poważnej choroby. Należy jednak pamiętać, że może być objawem różnych chorób, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów lub toczeń rumieniowaty układowy. Dlatego jeśli ból stawów nie mija w ciągu kilku dni lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy (np. obrzęk stawu, gorączka, sztywność poranna stawów i in.), nie należy zwlekać z wizytą u lekarza. Zanim leczenie zostanie wdrożone, niezbędne bywa doraźne uśmierzenie bólu. W niektórych przypadkach pomagają leki przeciwbólowe dostępne bez recepty. Sprawdza się także stosowanie okładów ciepłych lub zimnych. Ciepłe okłady rozluźniają mięśnie i poprawiają krążenie, zimne natomiast pomagają w redukcji obrzęków i zmniejszają stan zapalny.

Wiele przyczyn

Istnieje bardzo wiele przyczyn bólu stawów – można je z grubsza podzielić na niezapalne (wywołane np. uszkodzeniem mechanicznym) i zapalne (związane ze stanem zapalnym w tkankach stawu i okołostawowych). Najczęściej ból stawu związany jest z przeciążeniem otaczających go struktur (ścięgien, więzadeł i torebek stawowych), np. po intensywnej pracy fizycznej lub ćwiczeniach. U osób w starszym wieku częstą przyczyną bólu stawów jest choroba zwyrodnieniowa. Trzeba jednak pamiętać, że także w tej grupie wiekowej zdarzają się choroby zapalne czy reumatoidalne zapalenie stawów. Ból stawów u osób młodszych, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu inne niepokojące objawy, zawsze powinien nasuwać podejrzenie zapalnej choroby stawów i wymaga dalszej diagnostyki.

Ustalając rozpoznanie, lekarz poprosi o określenie:

• czasu trwania dolegliwości, • czy była konkretna przyczyna wywołująca ból stawu, np. uraz, przeciążenie, powtarzalne mikrourazy (praca zawodowa, rekreacyjne uprawianie sportu), inna choroba, • ile stawów i które stawy bolą, czy ból jest symetryczny (występuje w tych samych lokalizacjach po obu stronach ciała), • jaki jest charakter bólu:

– „mechaniczny” – wywoływany przez ruch stawu, najbardziej nasilony podczas rozpoczynania jakiejś czynności (np. ból biodra przy wstawaniu z krzesła); dolegliwości nie występują w spoczynku,

– „zapalny” – typowo dolegliwości są największe nad ranem, mogą wybudzać chorego ze snu; ból stopniowo mija po rozruszaniu się,

– czy towarzyszą mu: obrzęk i ograniczenie ruchomości stawu oraz sztywność, szczególnie po przebudzeniu się (sztywność poranna),

• czy występują inne niepokojące objawy (nieuzasadnione zmniejszenie masy ciała, gorączka, zmęczenie, wzmożone pocenie w nocy), • czy występują inne choroby (np. choroby tarczycy, wątroby, zaburzenia jelitowe, zapalenie struktur oka, zmiany skórne, np. łuszczyca), • czy w rodzinie występowały choroby stawów.

Choroba zwyrodnieniowa stawów

Choroba zwyrodnieniowa stawów to najczęstsza przyczyna bólu stawów. Polega na stopniowym zużywaniu się chrząstki stawowej, co prowadzi do tarcia między kośćmi. Objawia się to bólem, sztywnością oraz ograniczeniem ruchomości stawów. Czynniki takie jak starzenie się, nadwaga czy urazy mogą przyspieszać rozwój tej choroby.

Reumatoidalne zapalenie stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to autoimmunologiczna choroba, w której układ odpornościowy atakuje błonę maziową stawów, powodując stan zapalny. W wyniku tego procesu dochodzi do uszkodzenia stawów, co prowadzi do ich obrzęków i deformacji. RZS najczęściej dotyka małe stawy dłoni i stóp, ale może również obejmować kręgosłup.

Dyskopatia

Dyskopatia, czyli uszkodzenie krążków międzykręgowych, jest jedną z głównych przyczyn bólu kręgosłupa. Krążki międzykręgowe pełnią funkcję amortyzatorów, a ich degeneracja prowadzi do ucisku na nerwy, co może wywoływać ból promieniujący do kończyn. Typowe objawy dyskopatii to ból pleców oraz osłabienie mięśni.

Choroby zapalne kręgosłupa

Choroby takie jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) mogą prowadzić do przewlekłego bólu i sztywności kręgosłupa. W przypadku ZZSK dochodzi do zapalenia stawów krzyżowo-biodrowych oraz stopniowego zrastania się kręgów, co powoduje utratę ruchomości kręgosłupa i silne dolegliwości bólowe.

Jakie badania należy wykonać w celu ustalenia przyczyn bólu stawów?

O tym, jakie badania należy wykonać, powinien zadecydować lekarz (na podstawie zebranych od pacjenta informacji i objawów stwierdzonych przy badaniu stawów). W diagnostyce chorób reumatologicznych wykorzystuje się różne badania laboratoryjne (najczęściej OB, CRP i morfologię, zobacz: Badania laboratoryjne wykorzystywane w reumatologii) oraz obrazowe (najczęściej na początku zleca się RTG lub USG chorego stawu). W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie innych badań, np. punkcji stawu (w celu pobrania do analizy płynu stawowego), tomografii komputerowej czy rezonansu magnetycznego.